KABIZLIK

Büyük sehir insaninin en büyük sorunlarindan biri de beslenme aliskanligi ve hareketsizlikten kaynaklanan kabizlik. Kabizligi önlemenin en etkin yolu ise posali yiyecekler tüketmek, bol su içmek ve spor yapmak. Günde üç kez ile haftada üç kez arasinda düzenli diskilamak olagandir...

Diskilama sikligi çok önemli degildir. Çünkü saglikli insanlarda bagirsak hareketleri farkli aralarla tekrarlar. Haftada üçten az diskilamak, ikinarak parça parça, az miktarda kuru diski çikarmak kabizlik olarak tanimlanir. Kabizligin yararli bir tanimi hastanin normal düzeninden daha az siklikta, sert diski çikarmasidir. Besinlerin ince bagirsakta sindirilmeyen kismi kalin bagirsakta bir süre kalir. Yavas yavas kalin bagirsagin son kismi olan makata tasinir ve bu sirada suyu alinarak diski kivamina gelir. Diski makata ulasinca diskilama duygusu olusur. Eger diski makata ulasmaz ve yukari bölümlerde kalirsa günler geçmesine ragmen birey diskilama gereksinimi duymaz. Yas ilerledikçe kabizlik görülmesi de artar. Çünkü yaslandikça tüm kaslarda oldugu gibi bagirsak kaslari da zayiflar. Kaslarin zayiflamasi bagirsak hareketlerinde yavaslamaya ve yetersizlige neden olur. Böylece kalin bagirsaktaki sindirilemeyen yiyecek artiklarinin alt kisma itilmesi uzun zaman alir, diski kurur ve kabizlik olusur.

NEDENLER
Kabizligin en sik görülen nedeni çok az su ve lif posa içeren beslenmedir. Fazla alkol ve kafeinli içecekler kabizliga neden olurlar. Bagirsak hareketlerinde azalmaya yol açan diger faktörler hareket azligi ve uzun süre yatakta kalmadir. Tiroid hastaliklari ve depresyon gibi agir hastaliklar da kabizliga neden olabilir. Kalin bagirsagin daralmasi, tikanmasi, tümörleri ve divertikülit hastaligiyla da kabizlik görülür. Alzheimer, parkinson, omurilik zedelenmesi, felç gibi sinir sistemi hastaliklarinda kabizlik olusur. Alinan ilaçlarin birçogu da kabizliga yol açabilir. Örnegin an-histaminikler, depresyon ilaçlari, adale gevsetici ilaçlar, sakinlestiriciler, bazi tansiyon ilaçlari, aliminyumlu mide ilaçlari, demir haplari, ek kalsiyum almak ve daha birçok ilaç kabizliga yol açar. Arada bir olan kabizlik zararsizdir ve yaygindir. Ancak bazen temelde yatan esas hastaliga bagli olabilir. Eger kisa zamandir siddetli kabizliktan sikayet ediyorsaniz ya da kabizlik iki haftadan uzun süre devam ediyorsa hekime basvurmalisiniz. Özellikle kabizligin ilk olarak 50 yasindan sonra basladigi ya da diskida kan oldugu durumlarda doktorun olayi aydinliga kavusturmasi zorunludur. Yaslilarda bagirsak kasilmalarinin yetersizligi sonucu ortaya çikar. Fonksiyonel kabizlik bile ciddi komplikasyonlara neden olabilir. Diskilamak için çok ikinma kalp ve beyin dolasim bozukluguna yol açip bayilma, kalpte ritim bozuklugu, hatta geçici felçlere neden olabilir. Asiri ikinma hemoroid basur memelerinin olusmasina neden olur. Öte yandan hemoroid ya da anüs mukozasinda olan fissur çatlak diskilama sirasinda agri yaptigindan diskilamadan kaçinmaya ve böylece kabizliga yol açar. Ileri yaslarda fonksiyonel bagirsak tembelliginin yanisira, kabizlik yapici ilaçlar alan hastalarda diskilama hissi tamamen kaybolur. Böylece kalin bagirsagin son kisminda biriken ve sertlesen diski, bagirsak çeperine baski yapip ülserlere, kanamalara ve prostata baski yaparak idrar zorluguna neden olur.

ÖNLEMLER
Birkaç basit önlemle kabizliktan kaçinabilir ya da kabizligi hafifletebilirsiniz.

Diskilama hissi gelince gecikmeden tuvalete gitmelidir. Ertelemeler bir süre sonra bagirsagin bu haber verme fonksiyonunu yitirmesine ve artik size haber vermemesine neden olur. Diski bagirsakta ne kadar uzun süre kalirsa o kadar sertlesir ve kurur.

En iyisi günün ayni zamaninda, sabahlari ise gitmeden önce tuvalete gitmelidir. Vücut fonksiyonlari için düzen önemlidir. Nasil her gün ayni saatte uykuya alismis birinin o saatte uykusu gelirse, diskilama düzenini de olusturmak önemlidir. Tuvalete çikmak hissi yoksa bile belirli saatte tuvalete gidip 10 ila 15 dakika oturmak bir gazete/mecmua okumak diskilama düzenini saglamak bakimindan yararladir.

Kabizliga karsi alinan ilaçlar sadece kisa süre alinmalidir. Sürekli alinirsa bagirsak artik ilaçsiz çalismayacak duruma gelir. Ayrica bir süre sonra bagirsaklarin alistigi bu ilaçlar etkisiz olur. Ayrica ilaçlarin yan etkileri ve zararlari da vardir.

Diskinin kurumasini önlemek için günde en az 8 bardak su içmelidir. Alkol ve kafeinli içeceklerden kaçinmalidir.

Lifli yiyeceklerin sebze, meyve, kuru baklagiller, tam tahil ürünleri, kepek, patates kabugu vb. tüketimini arttirmalidir. Bu maddeler sindirilmedigi için diskiyi hacimli ve yumusak tutar. Beyaz ekmek ve peynir gibi islenmis yiyecekleri azaltiniz.

Düzenli egzersizlerin yürümek, karin kaslarini güçlendirici hareketler vücut fonksiyonlarini iyilestirici ve karin kaslarini güçlendirici etkileri kabizligin önlenmesinde de yararini gösterir.

KABIZLIK ILAÇLARI
Kabizlik tedavisi için ve ameliyattan önce bagirsaklarin bosaltilmasi için kullanilan ilaçlara laksatifler denir. Laksatifler etkilerine göre siniflandirilir.

1- Lifli maddeler: Bu maddeler diskinin su tutmasini saglar. Böylece diski yumusar ve hacimi büyür. Tablet ya da granül biçiminde agizdan alinir Metamüsil, Citrusel, Psyllium, vb. tam etkisini birkaç gün içinde gösterir. Genelde kronik müzmin kabizlik tedavisinde kullanilir. Dogal besinlerimizdeki lifler gibi etki yaptiklarindan uzun süre kullanim için en emin tedavidir. Bol su ile birlikte yatmadan önce alinmalidir. Bol su ile alinmazsa diski kitlesi bagirsak tikanmasi yapabilir. Yan etkileri bagirsak gaz yapimini artirmasidir.

2- Osmotik laksatifler: En sik kullanilani sentetik seker olan ve vücutta yikima ugramayan laktülozdur. Duphalac, Levolac vb. Bu maddeler diskinin su kaybini önler. Diski miktarini artirmaz ancak yumusak tutar.

3- Kayganlastirici maddeler: Diskiyi yumusatir ve kayganlastirir. Siviparafin sokol bu amaçla kullanilir. Ancak uzun süre kullanmamalidir. Çünkü bagirsagi tahris eder ve bazi vitaminlerin emilimini önler.


Örnegin, sodyumhidrojenfosfat Fleet Enema, B.T. Enema çabucak bagirsak bosalmasini saglamak amaciyla kullanilir. Üç ile dört ile saat arasinda etkisini gösterir. Bu tür laksatifler osmotik etkileriyle vücuttan bagirsaga su çekerler. Kolonoskopide, bagirsak ameliyatindan ya da röntgen filminden önce yalniz bir kez kullanilmalidir. Uzun süre kullanildiklarinda dehidratasyona vücudun susuz kalmasi ve kan elektrolitlerinde bozukluklara neden olur. Tansiyonu olan, kalp ve böbrek hastalarinda kullanilmamalidir.

5- Uyarici laksatifler: Bu laksatifler bekunis, pursennid vb. bagirsak kaslarini uyararak bagirsak hareketlerinin artmasina neden olurlar. Hizla bagirsak bosalmasi saglarlar. Genellikle öteki ilaçlarin etkisiz oldugu zaman kullanilir. Sürekli alinmamalidir. Çünkü dogal bagirsak hareketlerinin kaybolmasina ve neden olur.