Dis Çürügü
Dis çürügü, disin sert yapilarinin asitlerce eritilmesi sonucu ortaya çikan bozulmus dis yapisidir. Çürüyen dis dokusu zamanla "oyularak" bir bosluk cavity, magara, oyuk meydana getirir.



Dis minesi ve dentini esas olarak hidroksiapatit tuzlarindan meydana gelir. Bu kalsiyum tuzu, asitlerin uzun süreli temasina karsi dayanikli degildir ve dekalsifiye olur yani çözünür.

Mine organik ve inorganik bölümlerden olusur.


Inorganik bölüm 95-98+ Organik Bölüm 1-2+ S u = Kimyasal yapi


Disin Kimyasal formülü
Ca10PO46OH2+2F- ------> Ca10PO46F2+ 2 OH-

Yani, hidroksiapatit flor ile birleserek hidroksiapatitten daha dayanikli bir molekül olan Flor apatit olustutur.

Çürüme reaksiyonu ise ortamdaki serbest H+ iyonlarinca baslatilir, disteki kalsiyum disten ayrisir. Söyle ki:

Ca10PO46OH2 + 8 H+ -----> 10 Ca+2 +6 HPO4 + 2 H2O

10 Ca+2 +6 HPO4 ise ayrismis, bozunmus olan dis yapisi yani çürüktür.

Dis çürügü, bir baska ifadeyle, kimyasal olarak organik ve inorganik bölüm arasindaki dengenin bozulmasidir. Organik ve inorganik bölümler birbirine siki biçimde bagli grift olarak bulunurlar. Bu kenetlenmenin matriksin, kristalli düzgün yapinin bozulmasi sonucu organik ve inorganik bölümler ayrisir ve inorganik bölümdeki iyonlar çözünerek agiz ortamina geçer.


Çürük Süreci

Streptococcus mutans adli bakteri çürügün baslangicinda en önemli role sahiptir. Bu bakteri salgiladigi bazi maddelerle dis yüzeyinin yapiskanligini artirarak bakteriler ve gida artiklarinin dis yüzeyine daha kolay yapismasina sebep olur.

Agiz içerisinde besin artiklari kaldikça, mikroorganizmalara tutunacak daha fazla alan ve gida saglamis olur. Mikroorganizmalar bu besinleri kullanir ve metabolizmalari sonucu açiga çikan asitler agiz "pH"sini düsürür. Yani agiz içerisindeki serbest H+ iyon konsantrasyonu artar. 5,5 >pH-tehlikeli pH siniri

H+ iyonlari, Ca10PO46OH2 hidroksiapatit molekülü içindeki kalsiyumu Ca çekip alir ve inorganik kismin çözünmesi çürümesi baslar. Bakterilerin metabolizmasina izin verilen süre arttikça bu olay da artarak devam eder ve geriye dönüs zorlasir.


Çürük Formülü

Dis x Asit x Zaman = Çürük

Karbonhidrat x Bakteri = Asit

Kalsifiye dis yapisinin bulundugu alanlarda asitlerin bulunmasi ve asitlerin disteki kalsiyum tuzlarini eritecek kadar uzun süre orada kalmasiyla çürük olusur. Bu etmenlerden biri yok edilirse çürük olusmaz.


Remineralizasyon

Agiz pH < 5,5 oldugunda, mine yüzeyinde çözünme baslar. ancak hemen çürük olusmaz. pH kisa süre içerisinde normale dönerse tükürük içerisindeki kalsiyum yardimiyla demineralize olan kisim remineralize olur, yani açiga çikan iyonlar geri döner ve pürüzlenen mine yüzeyini tekrar mineralize ederler.

Ancak, pH uzun süre 5,5 in altinda bir degerde kalmissa, olusan demineralizasyon yetersiz kalir ve çürük riski artar. Remineralizasyonu atrirmak için sunni olarak flor kullanilir. Flor, dishekimlerince topikal olarak veya evde dis macunu, çürük önleyici gargaralar yardimiyla uygulanabilir. Flor, yine flor tabletleriyle de sistemik olarak agizdan yutma yoluyla alinabilir. Ancak flor tableti kullanimi veya florun yutulmasi, Florozis denilen ciddi bir duruma yol açabileceginden muhakkak bir dishekimi tarafindan önerilmelidir.


Agizdaki asidin kaynagi

Insanlar, asitleri saf olarak tüketmezler. Limon, sirke, kolali içecekler gibi bazi besinlerde bu asitler farkli konsantrasyonlarda bulunur. Ancak agizdaki asidin temel kaynagi agiz içerisindeki bakterilerin fermentasyonudur.

Agiz içerisine seker alimiyla bakteriler bu seker molekülleriyle beslenir ve atik olarak ortama "asit" sentez ederler. Glukoz gibi küçük moleküllü seker içeren gidalar bu nedenle çürük yapici kariyojen kabul edilir.Ksilitol xsilitol gibi büyük molekküllü sekerle ise bakterilerce fermentasyona ugramadiklarindan çürük nedeni degildirler. Günümüzde çürük önlemede tavsiye edilen gidalar, sekersiz veya ksilitollü gidalardir.


Dis yapisinin çürük olusumuna etkisi

Disin anatomik ve histolojik özellikleri dis çürüklerinin olusmasinda etkilidir. Olusumsal olarak kivrimli, girintili alanlara sahip olan disler, bu girintilerde gida artiklari ve bakteri birikimi artigindan daha kolay çürürler.

Ortodontik anomalili disler, normal arayüz interdental, aproksimalkontaklara temas noktalarina sahip olmadiklarindan, buralarda biriken gida artiklari nedeniyle daha kolay çürürler. Dis çekimi de "indirekt/ dolayli" bir çürük hizlandirici etmendir. Bir dis dental arktan çikartildiginda, onunla temasta olan disler bu bosluga dogru hareketlenir. Bu da söz konusu dislerin optimal kontak noktalarini bozarak gida retantif alanlar meydana getirerek dolayli yoldan çürük olusumuna sebep olur.