YABANCI EDEBI AKIMLAR VE EDEBIYATIMIZDA UZANTILARI

Not:Bir sanatçi birden fazla akimin özellikleri bulunabilecegi gibi;zamanla birden fazla akim içersinde yer almis olabilir.

Klasizm(Soyyapitçilik)

Felsefi temelini Descartes ve Pascal atmistir./ Seçkin insanlara hitap eder./ Akil,sagduyu ön plandadir./

Konularini eski Yunan ve Latin kaynaklarindan alir./ Üç birlik kurali esas alinir./ Mükemmel insan tipi islenir./

Dil kusursuz ve saglamdir./ Çirkin,kötü konular ele alinmaz./ Yazar kisiligini gizler./

Sanat için sanat anlayisi hakimdir./

Sanatçilar

Descartes, Boileau,Racine,Corneille,La Fontainne,Pascal,Madam De La Fayette,La Bruyere,Boussuet,Moliere

Sinasi,Ahmet Vefik Pasa,Ali Bey,Yusuf Kamil Pasa

 

Romantizm(Coskuculuk)

Felsefi temelini J.J.Rousseau atmistir./ Ilkelerini Victor Hugo,Cromwell adli eserinin önsözünde açiklamistir./

Klasizme tepki olarak dogmustur./ Duygulari ön plana çikarmistir./ Hristiyanliga,milli kaynaklara yönelmislerdir./

Sanatçi kisiligini gizlemez./ Tasvire önem verilir./ Kahramanlar toplumda yasayan bütün tiplerden olabilir./

Toplum için sanat anlayisi hakimdir./ Dil agirdir,süslüdür./ Üç birlik kurali kaldirilip,dram türü olusturulmustur./

Karsitliklardan yararlanilir./Tarihi,ask,ölüm,tabiat konulari islenir./

Sanatçilar

Rousseau,Victor Hugo,Voltaire,Goethe,Lamartine,Puskin,Chateaubrian,Shakespeare,Lord Byron,Schiller,A.Musset,A.Dumas

Namik Kemal, Abdulhakhamid Tarhan,Ahmet Mithat Efendi

Realizm(Gerçekçilik)

Öncülügünü Stendhal yapmistir./ Romantizme tepki olarak dogmustur. / Gözlem ve belgeye dayanir./ Tarafsizlik esastir./

Toplum gerçekleri ele alinmasina karsin, "sanat için sanat" anlayisi benimsenir./ Konular gerçek yasamdan alinir./

Biçim güzelligi önemlidir./ Yazar kendi görüs ve yorumlarini katmaz./ Dil ve anlatim süslü degildir./ Üslup önemlidir./

Sanatçilar

Stendhal, Balzac,Gustave Flaubert,Lev N. Tolstoy,Dostoyevski, A. Çehov, M Solohov, Ernest Hemingway,John Steinbeck,

Herman Melville, Charles Dickens,Gogol,Turganyev ,Maksim Gorki ,Mark Twain,Jack Landon,

Recaizade Mahmut Ekrem ,Samipasazade Sezai, Nabizade Nazim,Mehmet Rauf, Halit Ziya,Refik Halit,Falih Rifki,Sait Faik,

Memduh Sevket,Resat Nuri,Yakup Kadri,Halide Edip,Orhan Kemal,Kemal Tahir,Yasar Kemal,Fakir Baykurt

 

Naturalizm(Dogalcilik)

Kurucusu Emile Zola?dir.Ilkelerini Deneysel Roman adli kitabinda açiklamistir./ Asiri bir gerçekçilik vardir./

Kisiler, sosyal düzeylerine göre konusturulur./ Gözlem yerine,deney ve Determenizme(neden-sonuç iliskisi) önem verilir./

Sanat, toplumsal sorunlarin çözümü için bir araç olarak görüldügünden "Toplum için sanat" anlayisi hakimdir./

Ayrinti çok fazladir./ Kötümserlik hakimdir./ Maddecilikten beslenir./ Çevrenin insan üzerinde etkileri arastirilmistir.

Insanin fizyolojik özellikleri üzerinde durulmus; insan irsiyet (soyaçekim) ve genetik özellikleriyle ele alinmistir.

Sanatçilar

Emile Zola,Alphonse Daudet,Guy de Maupassant,Goncourt Kardesler,H.Taine,Guy de Moupossant

Hüseyin Rahmi Gürpinar,Besir Fuat,Nabizade Nazim

 

Parnasizm(Siirde Gerçekçilik)

Romantik siire tepki olarak dogmustur./ Realizm ve Naturalizm?in kurallarini benimsemistir./

Sanat için sanat anlayisini benimser./ Yararlilik(Pozitivistilk) esastir./ Biçim güzelligini her seyin üstünde tutarlar./

Ölçü ve uyaga çok önem vermislerdir./ Duygunun yerine düsünceler ön plandadir./  Tarihi olaylara özlem duyarlar./

Sanatçilar

Gautier, Banville, François Coppee,Heredia,Leconte de Lisle

Tevfik Fikret,Yahya Kemal,

 

Sembolizm(Simgecilik)

Akimin öncüsü Baudelaire?dir./ Parnasizme tepki olarak dogmustur./ Duygusalliga, insanin iç dünyasina yönelmislerdir./

Siirde anlam kapali olmalidir,yorumlanmalidir./Hayalcilik ,Gerçeklerden kaçis vardir./Bol mecaz kullanilmistir./Lirizm ön plandadir./

Toplumsal sorunlarla ilgilenilmediginden"sanat için sanat" anlayisi benimsenir./ Biçime önem verilmez./ Dil agir ve sanatlidir./

Sanatçilar

Baudelaire,Rimbaud,Mallarme,Paul Verlaine,PuskinAdger,Allen Poe

Cenap Sahabettin,Ahmet Hasim,Cahit Sitki, Ahmet Hamdi Tanpinar ,Ahmet Muhip Dranas,Necip Fazil,Mehmet Akif

Empresyonizm(Izlenimcilik)

Dis alem degil,iç alemle ilgilenir./ Dis dünyanin iç dünyadaki izlenimleri anlatir./ Özgürlükçüdür./

Belli bir sekil ve ahlak kaygisi tasimazlar./ Amaç tasimazlar./

Sanatçilar

Rilke,J.Joyce,Rimbaund,Verlainne

 

Dadaizm

Dil ve estetik kurallarini tanimazlar./ Anlatim basibos ve kapalidir./ Akli degersiz bulurlar./

Hiçbir seyin varligina dogruluguna inanmazlar./Mizahi anlayis  vardir./ Sonralari Sürrealizme dönüsmüstür.

Sanatçilar

Tristan Tzara,Andre Breton,Louis Aragon,Peret,Soupapault

Garipçiler akimi,Orhan Veli Kanik

 

Sürrealizm(Gerçeküstücülük)

Öncüsü Andre Breton?dur./  Realizme karsidir./ Düse,bilinçaltina ve rastlantiya önem verir./ Aklin denetimini uzak tutarlar./

Freud?un görüslerini  esas alirlar./ Hiçbir sey düsünmeden yazmaya önem verirler./ Mizah ve espiriyi kullanirlar./

Gelenek, görenek, töre ve yasalara karsi çikarlar./

Sanatçilar

Andre Breton,Paul Eluard,Luis Aragon

Orhan Veli Kanik,Garipçiler,Ikinci Yeni akimi

 

Egzistanyalizm(Varolusçuluk)

Kurucusu J.Paul Sartre?dir./ Bunalim edebiyatidir./ Insanin önce var oldugunu,sonra davranislariyla kendini yarattigini savunur./

Sanatçilar

J.Paul Sartre,Andre Gide,Albert Camus,W. Faulkner,A. Malraux,S. De Beauvoir

Melih Cevdet Anday,Demir Özlü,Selim Ileri

                                                           

Neoklasizm

Sembolizme tepki olarak dogmustur./ Ölçünün serbestligine karsi çikar./ Amaci aklin üstünlügünü yeniden kabul etmektir./

Klasik eserlerden faydalanmayi amaç edinirler./

Sanatçilar

Jean Moreas,Henri de Ragnier

Yahya Kemal Beyatli

 

Fütürizm(Gelecekçilik)

Marinetti tarafindan kuruldu./ Makineyi ve hizi sanata sokmuslardir./ Ahlaka karsidir./ Geçmise isyan vardir./

Sanatçilar

Marinetti,Mayakovski,

Nazim Hikmet Ran

Kübizm

Italyan ressam Picasso baslatmistir./ Empresyonizme tepki olarak dogmustur./ Karmasiklik vardir./

Konunun görünmeyen yönleri de göstermeyi amaçlarlar./ Duygu ve olaylar birbiriyle karisik verilmistir./

Farkli yerlerdeki gerçeklesen seyler ayni kabul edilerek verilir./ Edebiyatta pek yanki bulmamistir./

Sanatçilar

Picasso,Brague,Apolinaire

Diger Akimlar

Letrizm (Harfçilik),Ekspresyonizm(Disavurumculuk),Ünanimizm(Tekruhçuluk)

Neosembolizm(Neoklasiklere karsi)