SÖZCÜKTE ANLAM ÖZELLİKLERİ       

Temel Anlam: Bir sözcügün zihinde uyandirdigi ilk anlama

Temel Anlam adi verilir. Sözlük anlami da denir.

Örnek:

         Çocuk agzini bir peçeteyle sildi.

      Kuru yapraklar teker teker dökülüyordu.

         Bütün gücüyle sirtina vurdu.

 

Yan Anlam: Bir sözcügün temel anlama bagli olarak kazandigi

yeni anlamlara Yan Anlam adi verilir.

Örnek:

          Magaranin agzini kayalarla kapatti.

          Üç çocuklu bir aileye bakiyordu.

          Dagin sirtina dogru çiktik.

 

Not: Bir sözcügün temel ve yan anlamlari o sözcügün

Gerçek Anlamini verir.

 

Not: Bir sözcügün temel anlamlariyla yan anlamlari

arasinda bir anlam bagi bulunmalidir.

 

Soru:

Asagidaki cümlelerin hangisinde alti çizili sözcük gerçek anlami disinda kullanilmistir?

A) Ortalik agarirken ben ve arkadasim yorgun adimlarla konaktan çiktik.

B) Bu sirada siseyi devirmis balik yagi da yere dökülmüstü.

C) Ordumuzun atilisina düsman, ancak iki gün dayandi.

D) Yapilan haksizliklar karsisinda iyice dolmustu.

E) Kollarini, bacaklarini ovuyorlar, yüzüne tokat atiyorlardi.

 

Mecaz Anlam: Bir sözcügün zamanla gerçek

anlamindan uzaklasarak kazandigi yeni anlamlara

?Mecaz Anlam? denir.

Mecaz anlamda kullanilan sözcükler genellikle ?Soyut? anlam kazanir.

Örnek:

Evine bagli bir adamdi. (Ev: Aile)

Dünya yeni bir ekonomik bunalimin esigindeydi. (Esik: Baslangiç Noktasi)

Güzel hayatimiz bir göz açip kapayista eridi. (Erimek: Yok olmak, bitmek)

 

Alistirma: Yüzmek sözcügünü temel, yan ve mecaz anlaminda kullaniniz.

                 Ayak sözcügünü temel, yan ve mecaz anlaminda kullaniniz.

 

Alistirma yaniti:

Buradaki küçük gölde çocuklar her sabah yüzerdi. (Temel anlam)

Toz içinde yüzen kitaplara yazik oluyordu. (Yan anlam)

Uzun zamandan beri borç içinde yüzüyordu. (Mecaz anlam)

Ayagim agriyor. (Temel anlam)

Masanin ayagi kirilmis. (Yan anlam)

Birak bu ayaklari. (Mecaz anlam)

Soru: Asagidakilerden hangisinde soguk sözcügü

          ötekilerden farkli bir anlamda kullanilmistir?

A)   Soguk havaya karsi hiç direnci yoktur.

B)    Arkadasinin böyle soguk davranmasina çok üzülmüstü.

C)    Yaz kis soguk suyla yikanmayi aliskanlik haline getirmisti.

D)   Artik soguk ve yagisli günler basladi.

E)    Günesli ama soguk bir günde yola çiktilar.

 

Soru: Asagidaki cümlelerin hangisinde alti çizili sözcük

          mecaz anlamiyla kullanilmistir?

A)   Gelecek hafta bugün yine bulusalim, dedi.

B)    Az önce beyaz bir at üstünde gelin göründü.

C)    Çocugunu uyutmak için odaya götürdü.

D)   Bu bos sözleri dinlemekten bikmisti.

E)    Akrabalarini görmek için onlarla konusmak istiyordu.

(1995-ÖSS)

 

Terim anlamli Sözcükler: Bir sözcügün bilim, sanat, spor ya da meslek

alanina özgü kavramlari karsiliginda kazandigi anlama ?Terim Anlam? adi verilir.

 

Örnek:

Dogru haber veren gazeteler de var. (Gerçek anlam)

Iki noktadan tek dogru geçer. (Terim anlam)

 

Olaya bir de su açidan bakalim. (Mecaz anlam)

Ikizkenar üçgenin taban açilari esittir. (Terim anlam)

Soru: ?Nokta? sözcügü asagidakilerden hangisinde terim

          anlam kazanmistir?

A)   Bütün olacaklari en ince noktasina kadar düsünmelisin.

B)    Noktadan sonra daima büyük harf kullanilir.

C)    Biraz da konunun o noktasina deyinelim.

D)   Hepsi bir noktada toplanip harekete geçti.

E)    Söze nokta koyup toplantiyi bitirelim.