SICAKLIK

En önemli iklim elemanidir. Diger iklim olaylarinin da olusmasinda sicaklik etkilidir. Günesten dünyamiza gelen enerji sabittir.

SICAKLIK TERSELMESI (INVERSION)  

Kisin soguk ve durgun havalarda soguk hava çökerek zemine yerlesir. Sicak hava da onun üzerinde yükselir. Böylece yükseldikçe sicaklik azalacagi yerde artar . Buna denir. Bu olay kisin sehirlerde hava kirliligini daha da artirir.

SICAKLIGIN DAGILISINI ETKILEYEN FAKTÖRLER

 

• GÜNES ISINLARININ DÜSME AÇISI

Isinlarin düsme açisi küçüldükçe atmosferdeki yolu uzar. Tutulma artar. Sicaklik azalir. Günes isinlarinin düsme açisinda etkili faktörler:

• ENLEM

 

Enlemin etkisiyle günes isinlarinin düsme açisi kutuplara dogru küçülür ve sicaklik  azalir. Sicakligin dagilisinda enlemin etkisine örnekler:

• Ekvator çevresinden gelen rüzgarlar sicakligi artirirken , kutup bölgesinden gelenler sicakligi düsürür. 
• Kutuplara yakin yerden gelen okyanus akintilari soguk iken, Ekvatora yakin yerden gelenler sicak su akintisi seklindedir.
• Denizlerin sicakligi ve tuzlulugu kutuplara dogru azalir.
• Tarimin yükselti siniri, Toktagan kar siniri (Daimi kar siniri), Orman üst siniri kutuplara dogru azalir.

  

• Akarsularin donma süresi kutuplara dogru uzar.
• Bitki örtüsü araliksiz kusaklar olusturur.

 

NOT: Sicaklik kutuplara dogru azalmasi gerekirken artiyorsa veya ayni enlem üzerinde sicaklik farki var ise bu durum sicakligin dagilisinda enlemin etkisine ters bir durumdur. Örnek: Dünyanin en sicak yerlerinin dönenceler civari olmasi. Ekvatoral bölgede daimi karlar görülmesi.

• GÜNLÜK HAREKET

Günes isinlarinin düsme açisi günün her saatine göre degisir. Günün en soguk vakti günes dogmadan önceki vakittir. Sebebi gündüz alinan enerjinin gece boyunca uzaya geri yansimasidir.

• MEVSIMLER (EKSEN EGIKLIGI)

 

Eksen egikliginden dolayi günes isinlarinin düsme açisi yil boyunca degisir.

• EGIM VE BAKI ETKISI

 

• Isinlarin düsme açisi egim ve baki durumuna göre degisir.
• Bakinin sicaklik dagilisi üzerindeki etkisi en fazla iliman kusakta görülür.
• Bakidan dolayi Türkiye?de daglarin güney yamaçlari daha sicaktir.
• Bakidan dolayi günese dönük yamaçlarda;  

• Güneslenme süresi daha uzundur.
• Günes isinlarinin düsme açisi daha büyüktür.
• Sicaklik daha fazladir.
• Ayni tür bitkiler daha erken olgunlasir.
• Karlar daha erken erir.
• Tarimin yükselti siniri, orman üst siniri, toktagan kar siniri daha yüksektir.

 

• DÜNYANIN SEKLI

Yerin seklinden dolayi günes isinlarinin düsme açisi kutuplara dogru küçülür.

NOT: Sicakligin kutuplara dogru düzenli bir biçimde azalmasini engelleyen en önemli faktör yer sekilleridir.

• YÜKSELTI

 

Yükseldikçe her 200 m de 1 C sicaklik azalir. Alçaldikça da her 200 m de 1 C sicaklik artar.
Sicakligin dagilisinda yükseltinin etkisine örnekler:

• Ekvatoral bölgede daimi karlar görülmesi.
• Bir dag yamaci boyunca yükselen havanin yagis birakmasi.
• Bir dag yamaci boyunca yükseldikçe bitki örtüsünün degismesi.

 

 

• NEM ORANI

• Nem bir yerin fazla isinmasini ve sogumasini önler.
• Nemliligin fazla oldugu bir yerde hava geç isinir, geç sogur. Sicaklik farki az olur (Denizel iklimlerde oldugu gibi)
• Nemlilik az ise; hava  çabuk isinir, çabuk sogur. Sicaklik farki fazla olur (Karasal iklimlerde oldugu gibi).
• Yükseklere çikildikça nem orani azalir (Yogunluk). Bu sebeple yüksek bir yerde hava çabuk isinir, çabuk sogur.
• Günes isinlari bütün yil Ekvator çevresine dik ve dike yakin açilarla düsmesine ragmen dünyanin en sicak yeri dönenceler çevresidir. Sebebi Ekvatoral bölgede nemliligin fazla olmasidir.
• Kisin bulutlu gecelerde hava iliktir. Sebebi bulutlarin yansima ile isi kaybini azaltmasidir. Kisin havanin açik oldugu günlerde hava ayaz yapar. Yansima ile isi kaybi fazla oldugu için.

 

• KARA VE DENIZLERIN ISINMA ÖZELLIGI

Karalar denizlere göre erken isinir , erken sogur. Denizler ise geç isinir, geç sogur. Bu sebeple kisin denizden karaya dogru esen rüzgarlar havayi ilimanlastirirken, yazin havayi serinletir.

• OKYANUS AKINTILARI

Genellikle kutup bölgesinden gelen akintilar soguk iken, Ekvator çevresinden gelenler sicaktir.  

Okyanus akintilarinin farkliligindan dolayi Bati Avrupa ve K. Amerika'nin bati kiyilari ayni enlemde yer alan Asya'nin ve K. Amerika'nin dogu kiyilarindan daha sicaktir.

 

 

 

• KARA VE DENIZLERIN DAGILISI:

 

Kuzey yarim kürede karalar daha fazladir. Bunun sonucu olarak;

• Yillik sicaklik ortalamasi G.Y.K den 2-4 C daha fazladir.
• Izoterm egrileri çok fazla girinti ?çikinti yapar.
• Yillik sicaklik farki fazladir.

 

• RÜZGARLARIN ESME YÖNÜ  

Kutup bölgesine yakin alanlardan gelen rüzgarlar sicakligi düsürürken, Ekvatora yakin alanlardan gelenler sicakligi artirir. Denizden esen rüzgarlar kisin ilitici, yazin serinletici etki yaparlar.

IZOTERM HARITALARI

 

• GERÇEK IZOTERM HARITALARI

Yükseltinin etkisi dikkate alinarak çizilen sicaklik haritalaridir.

• INDIRGENMIS IZOTERM HARITALARI

Her yer deniz seviyesinde kabul edilir. Yükseltinin etkisi ortadan kaldirilmistir.

NOT: Bir yerin gerçek sicakligi ile indirgenmis sicakligi arasinda fark fazla ise o yerin yükseltisi fazladir. Fark az ise yükselti de azdir.

TERMIK EKVATOR ÇIZGISI: Meridyenlerin en sicak noktalarinin birlestirilmesiyle elde edilen çizgidir. Yer Ekvatoruna  göre Termik Ekvator Çizgisi sapmalar gösterir. Bunun sebebi ; okyanus akintilari ve karasalliktir.

DÜNYANIN YILLIK IZOTERM HARITASI INCELENDIGINDE;

• Sicakligin Ekvatordan Kutuplara dogru düstügü görülür. Sebebi enlemdir.
• Dünyanin en sicak yerleri dönenceler civaridir. Nem orani az oldugu için.
• En düsük sicakliklar kutuplarda karalar üzerindedir. Sebebi, enlem ve nem oraninin az olmasidir.
• Sicaklik farki  K.Y.K?de daha fazladir. Karalar fazla oldugu için.
• K.Y.K?de iliman kusakta kitalarin bati kiyilari dogu kiyilarindan daha sicaktir. Okyanus akintilarinin farkliligindan dolayi.