RÜZGARLAR

Yüksek basinçtan alçak basinca dogru olan hava hareketidir. Birbirine yakin iki merkezde sicaklik farki olusmasi durumunda görülecek ilk olay rüzgarin esmeye baslamasidir.

Rüzgarin Hizinda Etkili Olan Faktörler:

• Basinç merkezleri arasindaki yatay uzaklik: Izobarlarin sik geçtigi yerde yatay uzaklik azdir. Bu sebeple sürtünme ile hiz kaybi da azdir. Bundan dolayi izobarlarin sik geçtigi yerde rüzgarin hizi fazla iken , izobarlarin seyrek  geçtigi yerde hiz azdir.

 

• Yer sekilleri:Yer sekilleri rüzgara yön verirken , ayni zamanda hizini da etkilerler.

Örnek: Engebeli bir alanda rüzgarin hizi azalir.

• Dünyanin ekseni çevresindeki hareketi: Dünyanin dönüs hizinin arttigi alanlarda rüzgarin hizi daha azdir. Dönüsten kaynaklanan savrulma sebebiyle.

 

• Basinç farki: Basinç farki arttikça rüzgarin hizi ve siddeti de artar.

 

• Rüzgarin hizini ölçen alete anemometre denir.
• Rüzgarin hizi arttikça;
• Iç isisi düser ve soguk rüzgar halini alir.
• Geçtigi yerlerin sicakligini düsürür.
• Buharlasmayi arttirir. Havanin nem açigi büyür.
• Erozyonu arttirir.

 

 

Rüzgarin Esme Yönünü Etkileyen Faktörler:

• Basinç merkezlerinin konumu: Rüzgarlar her zaman yüksek basinçtan alçak basinca dogru eserler.

 

• Yer sekilleri: Siradaglar, bogazlar, derin ve uzun vadiler rüzgarlarin gerçek yönlerini degistirirler. Rüzgarlar genellikle bogazlara, vadilere uygun eserler.

Herhangi bir yerde rüzgarin yil içinde en fazla estigi yöne hakim rüzgar yönü denir. Hakim rüzgar yönü ile yer sekillerinin uzanis dogrultusu arasinda bir paralellik vardir.  

 

 

 

 

 

 

 

 

• Dünyanin ekseni çevresindeki hareketi: Bu hareketten dolayi rüzgarlar  K.Y.K.?de saga, G.Y.K.?de sola dogru saparak eserler.

RÜZGAR ÇESITLERI

 

• SÜREKLI RÜZGARLAR

• Alize Rüzgarlari: 30 enlemlerindeki Dinamik Y.B. alanlarindan  Ekvatoral A.B alanina dogru olan hava hareketidirler.

Dogu yönlü olduklari için Tropikal Kusak karalarinin dogusuna sürekli olarak yagis birakirlar.

Ekvatorda yükselerek üstten 30 enlemlerine dogru esen rüzgarlara Ters Alizeler denir. Bu rüzgarlar dönenceler civarinda alçalarak çöllerin olusmasina neden olurlar.

• Bati Rüzgarlari: 30 enlemlerindeki Dinamik Y.B. alanlarindan 60 enlemlerindeki Dinamik A.B. alanlarina dogru esen rüzgarlardir.

 

Bati yönlü olduklarindan Iliman Kusak karalarinin batisina sürekli bol yagis birakirlar.

• Kutup Rüzgarlari: Kutuplardaki Termik Y.B alanlarindan  60 enlemlerindeki Dinamik A.B merkezlerine dogru esen rüzgarlardir.

60 enlemlerinde Bati Rüzgarlari ile karsilasarak cephe olusumuna neden olurlar.

NOT: Alize ve Bati rüzgarlarinin baslangiçtaki sicaklik ve nem özellikleri birbirine benzer. Sürekli rüzgarlar bütün yil birbirine ters yönde eserler ve okyanus akintilarina neden olurlar.

• MEVSIMLIK RÜZGARLAR (Muson )

• Görüldügü yerler: Hint yarimadasi , Güneydogu Asya, Meksika ve Gine Körfezi kiyilaridir.

• Birbirine komsu kita ve okyanuslarin mevsimlik isi farkindan dogarlar.
• Kisin karadan denize dogru eserler. Bu sebeple soguk ve kuru olarak eserler.
• Yaz mevsiminde denizden karaya dogru estiklerinden beraberinde bol miktarda nem getirirler  ve  yagis birakirlar. Dünyanin en fazla yagis alan yeri Muson Asyasi'nda Çerapunçi (Hindista'nin K.Dogusundadir. Yillik ortalama 12.000 mm yagisalir.) dir.
• Etkili oldugu adalara rüzgar sürekli olarak denizler üzerinden geldigi için bütün yil boyunca  yagislidir.
• Yön degistirdikleri Ocak ve Temmuz aylarinda dev dalgalar  olur.

 

 

 

• YEREL RÜZGARLAR

• Meltemler: Günlük isinma farkindan dogarlar. Etki alanlari dardir.

i) Kara-deniz meltemleri: Kara ve denizlerin günlük isinma farki sonucu olusurlar.

 

Gündüzdeniz meltemi, gece kara meltemi olusur. Ege kiyilarinda yazin ögleden sonra denizden esen Imbat rüzgari deniz meltemine örnektir.

NOT: Deniz meltemi kisa mesafelerden sicak karaya dogru estigi için yagis birakmaz. Sadece havayi serinletir.

ii) Dag ve vadi meltemi: Dag ve vadilerin farkli isinmasi sonucu olusurlar. Bunda günes isinlarini alma açisi ve nem oranlarinin farkli olmasi etkilidir.

Daglarda nem orani az oldugundan vadi ve ovalara göre daha erken isinir, daha erken sogur. Gündüz vadi meltemi, gece ise dag meltemi olur.

NOT: Muson rüzgarlari ile meltem rüzgarlari arasindaki benzerlik devirli olmalaridir.

• Sicak Yerel Rüzgarlar:

i) Föhn Rüzgarlari: Bir dag yamacini asarak diger yamaçtan asagi dogru esen rüzgarin sicakligi artar. Çevrede nem açigi olusur. Bitkilere kurutucu etki yapan bu tip rüzgarlara Föhn rüzgarlari denir.

 

Bu rüzgarlarin olusmasinda  yer sekilleri etkilidir. Rüzgarlar geldikleri yerin sicakligini gittigi yere tasirlar. Föhn rüzgarlari bu genellemeye uymaz. Türkiye?de Kuzey Anadolu daglari ile Toroslar?da  etkilidir.

ii) Sirokko: Büyük Sahradan  Italya?nin güneyine dogru esen sicak ve kuru rüzgardir. Akdeniz?den geçerken nem aldigindan Italya?nin güney kiyilarina yagis birakir.

iii) Hamsin: Misir?dan Akdeniz?in dogusuna dogru esen sicak ve kuru rüzgardir.

• Soguk yerel rüzgarlar:

 

i) Mistral: Kisin ve ilkbaharda Fransa?dan Akdeniz?e dogru esen soguk rüzgardir.

ii) Bora: Dalmaçya kiyilarinin gerisindeki daglardan Akdeniz?e  dogru esen soguk rüzgardir.

iii) Krivetz: Romanya?dan  Karadeniz?e dogru esen soguk rüzgardir.

iv) Etezyen: Ege Kiyilarina  yazin kuzeyden esen soguk rüzgardir. Asor Y.B etkisiyle olusur.

• Tropikal Siklonlar: Tropikal kusakta ani basinç düsmesi  ile olusan çok siddetli rüzgarlardir. Bu rüzgarlara  Hurricane, Tornado, Kasirga,Hortum gibi isimler verilir.  

 

 

TÜRKIYE'DE ETKILI OLAN RÜZGARLAR

 

Türkiye Bati rüzgarlari kusagindadir.Ancak yersekillerinden dolayi bu rüzgarlarin etkisi görülmez. Yurdumuz daha çok yerel rüzgarlarin etkisindedir.