PRATIK EDEBIYAT BILGILERİ

1.       Sagu-agit-mersiye konu yönüyle ortaktir. Mersiye ölçü yönünden farklidir.
2.       Kosuk, sagu ve destan Islamiyet öncesi dönemde, dörtlükler biçiminde, hece ölçüsüyle ve     genellikle yarim uyak kullanilarak söylenmistir.
3.       Yapay destanlar, dogal destan sürecinden geçmeyen yazari bilinen destanlardir.
4.       Orhun (Göktürk) Yazitlari 8.yy. da Orhun Irmagi kiyisinda dikilen, yazili edebiyatimizin ilk ürünleridir.
5.       Kutadgu Bilig, siyasetname olup, Yusuf Has Hacib tarafindan yazilan, didaktik özellikler tasiyan alegorik bir eserdir.
6.       Atabetü?l-Hakayik (Edip Ahmet), Divan-i Hikmet (Ahmet Yesevi) tasavvufî eserlerdir.
7.       Dede Korkut Hikayeleri, Oguzlarin savaslarini anlatan, destan devrinden halk hikayeciligine geçisin ürünü olan, on iki hikayeden olusan anonim ürünlerdir.
8.       Mevlana, Yunus Emre, Haci Bektas-i Veli 13.yy. da yasayip insanlik sevgisini anlatan tasavvufçulardir.
9.       Risaletü?n-Nushiye (Yunus Emre), Divan-i Kebir (Mevlana), Makalat (Haci Bektas-i Veli) tasavvufu anlatan eserlerdir.
10.   Ilahi (nefes-deme), sathiye, nutuk, devriye tasavvuf siirinin dörtlükle olusan türleridir.
11.   Kosma, semai, varsagi, destan asik edebiyati ürünleridir. Dörtlüklerle ve hece ölçüsüyle yazilirlar. Kosma, isledigi konulara göre koçaklama, güzelleme, taslama, agit dörde ayrilir.
12.   Kaygusuz Abdal ve Pir Sultan Abdal tasavvufu farkli yorumlayan kisilerdir.
13.   Karacaoglan, Emrah, Asik Veysel güzelleme; Dadaloglu, Köroglu koçaklama türünde eserler vermislerdir.
14.   Seyranî (kissel), Dertli (toplumsal) taslama örnekleri vermislerdir.
15.   Mani, ?aaxa? uyak düzeninde, 7?li hece ölçüsü ve tek dörtlük olusu nedeniyle anonim edebiyatin en yaygin nazim biçimidir. Divan siirindeki rubai ve tuyugla ortak özelliklere sahiptir.
16.   Olaganüstülük, kahramanlarinin soylu kisilerinden olusmasi, abartili anlatim destanla masalin ortak özellikleridir. Destan milli, masal çogunlukla evrenseldir. Destan konusunu tarihi bir gerçekten alir, masal tamamiyla hayal ürünüdür.
17.   Gazel 5-15, kaside 33-99 beyit ve ?aa xa xa xa?? uyak düzeniyle, mesnevi ise beyit sayisinda sinirlama olmaksizin ?aa bb cc dd ?? uyak düzeniyle yazilir.
18.   Sarki ve tuyug Türk edebiyatina özgü nazim sekilleridir.
19.   Rubai, tuyug, murabba dörtlüklerle olusturulan divan siiri nazim türleridir.
20.   Felsefî ve dinî konularin islendigi ?terkib-i bend? de vasita beyiti devamli degisir. ?Terci-i bend?de vasita beyiti ayni kalir.
21.   Gazel ve kasidede ilk beyite matla, son beyite makta, sairin adinin geçtigi beyite mahlas beyiti veya taç beyit denir.
22.   Dize sonlarindaki uyaktan baska siirin ortasinda da uyak bulunursa buna musammat gazel veya musammat kaside denir.
23.   Münacat, naat, h,c,v divan siirinde siirin konularina göre aldigi isimlerdir.
24.   Divan edebiyatinda sairler hakkinda bilgi veren eserlere tezkire, halk edebiyatinda cönk adi verilir.
25.   Mecalisi?n-Nafais (Ali Sir Nevai) ilk sairler tezkiresidir.
26.   Harname (Seyhi), 15.yy.da yazilmis hiciv türünde bir mesnevidir.
27.   Sikayetname, Fuzuli?nin maasini alamadigi için yazdigi mektup türündeki eseridir.
28.   Nefi, 17.yy.da hiciv örnegi ?Siham-i Kaza?; nabi, ayni yüzyilda yazdigi, didaktik eser olan ?Hayriyye? ile taninir.
29.   Nedim ve Seyh Galib hece ile de yazan divan sairleridir.
30.   Katip Çelebi ?Cihannüma? (cografya), Kesfü?z-Zünun; Evliya Çelebi, Seyahatnme; Naima, ?Naima Tarihi? adli eserleri yazan Divan edebiyatinin nesir ustalaridir.
31.   Takvim-i Vakayi (ilk resmî gazete), Ceride-i Havadis (ilk yari resmî gazete), Tercüman-i Ahval (ilk özel gazete), Sair Evlenmesi-sinasi (Ilk tiyatro), Telemak-Yusuf kamil Pasa (ilk çeviri roman ), Taassuk-i Talat ve Fitnat-Semsettin Sami (ilk yerli roman), Intibah-Namik Kemal (ilk edebi roman), Cezmi-Namik Kemal (ilk tarihi roman), Araba Sevdasi-Recaizade Mahmud Ekrem (ilk realist roman), Karabibik-Nabizade Nazim (köy konulu ilk eser), letaif-i Rivayet-Ahmet Mithat (ilk öykü), Eylül-Mehmet Rauf (ilk psikolojik roman), Mai ve Siyah-Halit Ziya Usakligil ( Batili anlamda ilk realist roman).
32.   Tanzimat romaninda yanlis batililasma ve cariyelik en yaygin konulardir.
33.   Tanzimat siirinde divan siiri biçimleri kullanilmis, içerik degismistir.
34.   Namik Kemal hem tiyatro hem roman yazmis; ancak onu asil tanitan vatan temali siirleridir.
35.   Tahrib-i Harabat ve Takib, Namik Kemal?in Ziya Pasa için yazdigi elestirilerdir.
36.   Ahmet Vefik Pasa, Moliere?den Cimri, Hastalik Hastasi, Kibarlik Budalasi gibi tiyatrolari çevirmistir.
37.   Ahmet Mithat Efendi?nin halka okuma zevkini asilama düsüncesini Hüseyin Rahmi ve Halide Edep de sürdürmüstür.
38.   Edebiyatimizin ünlü sözlükleri; Divan-ü Lugati?t-Türk, Muhakemetü?l-Lugateyn, Lehçe-i Osman ve Kamus-i Türkî?dir.
39.   Tanzimat edebiyati ikinci döneminde ?sanat sanat için? anlayisina dönülerek, Servet-i Fünun edebiyatina hazirlik yapilir.
40.   R. Mahmut Ekrem ?Güzel olan her sey siire girebilir.? diyerek Muallim Naci ile kafiye tartismasini baslatir.
41.   A. Hamit Tarhan, Namik Kemal?in tiyatro anlayisinin tersini savunur. Tiyatro teknigi iyi olmadigi için yazdigi tiyatrolar sahnelenemez.
42.   Edebiyatimizda ölüm temasiyla meshur sairler; Abdülhak Hamit, Cahit Sitki, Yahya Kemal?dir.
43.   Servet-i Fünuncular beyit anlayisini kirarak nazimi nesre yaklastirirlar.
44.   Servet-i Fünun?da romanlar realizm ve natüralizmden; siirler ise sembolizm ve parnasizmden etkilenir.
45.     Servet-i Fünun romani, çevre olarak Istanbul?u, karakter olarak aydinlari seçer.
46.   Tevfik Fikret, sanatinin ikinci döneminde sanati toplumun hizmetine sunar, hece ölçüsüyle yazdigi siir kitabinin ismi Sermin?dir.
47.   ?Sis?, Tevfik Fikret?in Istanbul?a hakaretlerle dolu siiridir.
48.   Cenab Sahabettin, parnasizm ve sembolizmden etkilenmis, bir siirde birden çok aruz kalibi kullanmistir.
49.   H. Ziya Usakligil, Balzac, Stendhal, flaubert gibi realist yazarlardan etkilenmis; Batili anlamda ilk realist roman Mai ve Siyah?i yazmistir.
50.   H. Ziya?nin ani türündeki eserleri Kirk Yil, Saray ve Ötesi?dir.
51.   Hüseyin Cahit Yalçin, ?Edebiyat ve Hukuk? adli makalesiyle Servet-i Fünun dergisinin kapanmasina neden olmustur.
52.   Sürgüne gönderilen baslica sanatçilar; Namik Kemal, H. Cahit Yalçin, Süleyman Nazif, Ziya Gökalp, sair Esref, Refik Halit Karay?dir.
53.   Süleyman Nazif ve Ahmet Hikmet Müftüoglu dil yönüyle ?sirasiyla- Tanzimat ve Milli Edebiyata baglidirlar.
54.   Sik, Sipsevdi, Mürebbiye, Metres, Kaynanam Nasil Kudurdu Hüseyin Rahmi Gürpinar?in romanlaridir.
55.   Ahmet Rasim, Istanbul?un günlük yasantisini sade bir dille anlatan bagimsiz yazarlardandir.
56.   Fecr-i Ati, Servet-i Fünun?u elestirmesine ragmen onun ?Sanat kisiseldir.? anlayisini devam ettirmistir.
57.   Milli Edebiyat, ?Genç Kalemler? dergisinde yayimlanan ?Yeni Lisan? adli makaleyle 1911 yilinda baslar.
58.   Milli Edebiyat bir yönüyle halk edebiyatina dönüsür.
59.   Ömer Seyfettin, mili ve tarihî konulu öyküleriyle taninan yazardir.
60.   Edebiyatimizdaki ünlü öykücüler; H. Cahit Yalçin, Ömer Seyfettin, Memduh Sevket Esendal, Sait Faik Abasiyanik, Haldun Taner?dir.
61.   Ziya Gökalp, Türkçülügün felsefesini yapmis, Milli Edebiyata düsünce yönüyle katkida bulunmustur.
62.   Kizil Elma, Yeni Hayat, Altin Isik Ziya Gökalp?in siir kitaplaridir.
63.   Özel isimle anilan sairler; Sultanü?s-Suara (Sairler Sultani)-Baki, Vatan Sairi- Namik Kemal, Sairi-i Azam-Abdülhak Hamit Tarhan, Bayrak Sairi-Arif Nihat Asya, Türk Sairi-Mehmet Emin Yurdakul?
64.   Türk edebiyatinin tarihini bilimsel açidan isleyen Mehmet Fuat Köprülüdür.
65.   Edebiyat tarihi yazarlari; M. Fuat Köprülü, Ahmet Hamdi Tanpinar, Ali Canip Yöntem?dir.
66.   Halide Edip Adivar, Ingiliz edebiyatindan etkilenir. Atesten Gömlek, Vurun Kahpeye ( Kurulus Savasi?ni isler); Sinekli Bakkal, Tatarcik (toplumsal konulari isler), Mor Salkimli Sokak (hatira) bazi eserleridir.
67.   Y. Kadri Karaosmanoglu, Tanzimat?la Atatürk Türkiye?si arasindaki dönem ve kusaklarin geçirdigi sosyal degisiklikleri ve bunalimlari isler. Tezli roman türünün ustasidir. Kirali Konak ( kusak çatismasi), Sodom ve Gomore (isgal altindaki Istanbul?un olumsuz yanlari), Yaban (Kurtulus Savasi ve köylü aydin uçurumunu isler), Ankara ( Cumhuriyet?ten sonraki Ankara?nin üç dönemi) Nur Baba ( Bektasi tekkeleri) belli basli eserleridir.
68.   Resat Nuri Güntekin?in romanlarinda yogun bir Anadolu atmosferi vardir. Dili sade, karakterleri halktandir.
69.   Refik Halit Karay, sürgünde yazdigi Anadolu konulu eserleriyle taninir. Sürgün, Yezidin Kizi, Bugünün Saraylisi (roman), Kirpinin Dedikleri, Memleket Hikayeleri, Gurbet Hikayeleri bazi eserleridir.
70.   Bes Hececiler Milli Edebiyatin devami sayilir. Faruk Nafiz Çamlibel, Enis Behiç Koryürek, Halit Fahri Ozansoy, Orhan Seyfi Orhon, Yusuf Ziya Ortaç bu akimin sairleridir.
71.   Faruk nafiz Çamlibel, aruzla da yazmistir. Çoban Çesmesi, Han Duvarlari adli siirleri ünlüdür.
72.   Mehmet Akif Ersoy lirik-didaktik özellikteki siirleriyle taninir. Manzum hikayecilikte ustadir. Safahat (yedi bölüm) ünlü eseridir.
73.   Ahmet Hasim sembolist sairdir. Seiirlerinde anlam kapali, düzyazilarinda dili yalindir. Bütün siirlerini aruzla yazmis, Fecr-i Ati?den sonra bagimsiz olarak sanat anlayisini devam ettirmistir. Bazi eserleri; Piraye, Göl Saatleri, Gurabhane-i Laklakan?
74.   Yahya Kemal Beyatli divan siirine yeni yorum getirmis, eski nazim biçimleriyle Batili siirler yazmistir. Siirlerinde sonsuzluga erisme düsüncesi vardir. ?Ok? siirinin disindaki bütün siirlerini aruzla yazmistir. Eserleri; Kendi Gök Kubbemiz, Eski Siirin Rüzgariyla, Aziz Istanbul?
75.   Yedi Mesaleciler, Bes Hececileri duygusallikla suçlamislar; ancak kendileri de sembolizmden etkilenmislerdir. Z. Osman Saba, Yasar Nabi, Muammer Lütfi Bahsi, Vasfi Mahir Kocatürk, Sabri Esat Siyavusgil, Cevdet Kudret Solok, Kenan Hulisi Koray sanatçilaridir.
76.   Garip Akimi (I. Yeniciler) sanatsal anlatimdan, ölçü ve uyaktan kaçinmis siradan insanlarin hayatlarini islemistir.
77.   II. Yeniciler, I. Yeni Hareketine tepki olarak ortaya çikmislardir. Siirde anlam kapaliligi savunmuslar ve sürrealizmden etkilenmislerdir. Ilhan Berk, Cemal Süreyya, Edip Cansever, Ece Ayhan bazi temsilcileridir.
78.   Ahmet Hamdi Tanpinar, Yahya Kemal?in ögrencisidir. Siirlerinde bilinçalti, rüya ve zaman kavrami baskindir. Geçmise özlem eserlerinin baslica temasidir. Huzur, Saatleri Ayarlama Enstitüsü, Bes Sehir bazi eserleridir.
79.   Ahmet Kutsi Tecer, Anadolu motiflerini isler. Dergah ve Milli Mecmua?da eserleri yayinlanir. Koçyigit Köroglu, Kösebasi bazi eserleridir.
80.   Ahmet Muhip Diranas, Fahriye Abla adli siiriyle meshurdur.
81.   Cahit Sitki Taranci, ölüm, yalnizlik konularini isler. En çok bilinen siirlerinden biri Otuz Bes Yas?tir.
82.   Fazil Hüsnü Daglarca?nin en ünlü eserlerinden biri ?Üç Sehitler Destani?dir. Eser yapay bir destandir.
83.   Cahit Külebi: Birçok siirinde noktalama isareti yoktur.  Çocuk siirleriyle taninir. ?Türk Mavisi? eserlerinden bir tanesidir.
84.   Nurullah Ataç: Deneme ve elestirileriyle anilir.Devrik cümle anlayisini basariyla uygulamistir. ?Günlerin getirdigi, Karalama Defteri? bazi eserleridir.
85.   Gezi Yazisi Yazanlar: Evliya Çelebi (Seyahatname), Ahmet Hasim (Frankfurt Seyahatnamesi), Falih Rifki Atay (Yolcu Defteri), Cenap Sahabettin ( Hac Yolunda)?
86.   Psikolojik roman: Zehra (Nabizade Nazim), Eylül (Mehmet Rauf), Dokuzuncu Hariciye Kogusu (Peyami Safa)
87.   Sait faik Abasiyanik: Öykülerinde Adalar?i, Istanbul?u ve siradan insani isler. Durum hikayecisidir. Semaver, Sarniç, Son Kuslar bazi eserleridir.
88.   Necip Fazil Kisakürek: metafizik problemleri hecenin gücüyle çok güzel anlatir. Siir disinda tiyatro, öykü, arastirma gibi alanlarda da eserler vermistir. Çile, Bir Adam Yaratmak bazi eserleridir.
89.   Halikarnas Balikçisi (Cevat Sakir Kabaagaçli): Balikçilari ve denizi isler. Bodrum?un antik çaglarindaki ismini mahlas olarak kullanir.
90.   Kemal Tahir: Roman ve hikayelerinin konusunu sistemin aksayan yönlerinden alir. Bozkirdaki Çiçek, Devlet Ana, Karilar Kogusu, Esir Sehrin Insanlari bazi eserleridir.
91.   Bedri Rahmi Eyüboglu; sair ve yazarlik disinda ressamdir. Karadut, Canim Anadolu bazi eserleridir.
92.   Tarik Bugra: istiklal Savasi?nin bilinmeyen yönlerine yeni yorumlar getirdi. Küçük Aga, Osmancik, Siyah Kehribar, yarin Diye Bir Sey Yok bazi eserleridir.
93.   Yasar Kemal: Çukurova ve Toroslardaki efsanelere dayali, toprak kavgalarini isleyen roman ve hikayeler yazmistir. Ince Memed, Orta Direk, Sari Sicak, Teneke bazi eserleridir.
94.   Orhan Kemal: Köyden kente göç ve bu göçün son uçlarini isler. 72. Kogus, Hanimin Çitligi bazi eserleridir.
95.   Necati Cumali: Ege Bölgesi?ndeki köylüyü isler. Tütün Zamani, Bos Besik, Susuz Yaz bazi eserleridir.
96.   Cemil Meriç: Makale, deneme, elestiri ustasidir. Bu Ülke,Umrandan Uygarliga, Kirk Ambar bazi eserleridir.
97.   Cengiz Aytmatov: Kirgiz yazardir. Cemile, Gün Olur Asra Bedel, Selvi Boylum Al Yazmalim bazi eserleridir.
98.   Klasisizm, akil ve sagduyuya önem verir. Latin ve Yunan kaynaklarina yönelen kuralci, yüksek zümre edebiyatidir. Moliere, Racine, La Fontaine klasik yazarlardandir.
99.   Romantizm, Klasisizm?e tepkidir. Kuralciligi reddederek ulusal konulara yönelir. Zitliklar, ak-kara çatismasi ve özellikle duygusallik ön plandadir. Victor Hugo, Goethe bazi yazarlaridir.
100. Realizm, Romantizm?e tepkidir. Gerçekler gözleme dayali olarak anlatilir. Balzac, Stendhal, Flaubert, Tolstoy, Dostoyevski ünlü temsilcileridir.
101. Parnasizm, realizm?in siire yansimasidir. Sözcüklerle manzara çizilir.
102. Sembolizm, kapali siir anlayisini savunan edebi akimdir.
103. Natüralizm: Asiri gerçekçiliktir. Olaylarin ortaya çikisi neden sonuç iliskisi deneylenerek anlatilir.
104. Edebi akimlarin siralanisi: Klasisizm, Romantizm, Realizm, Natüralizm(roman akimlari); Parnasizm, Sembolizm, Sürrealizm (siir akimlari)
105. Dünya edebiyatinin taninmis yazar ve eserlerinden bazilari: Shakespeare (Hamlet ve Otello), Cervantes (Don Kisot), Maksim Gorki (Ana), Montaigne (Denemeler), Schiller ( Wiliam Tell), Dostoyevski (Suç ve Ceza), Tolstoy (Savas ve Baris), Mark Twain ( Tom Sawyer?in Maceralari)
106. Klasik trajedide karakterler yüksek tabakadandir, konu mitolojiktir. Ölüm ve yaralanmalar sahnede gösterilmez. Üç birlik kurali (zaman, mekan olay birligi) vardir.
107. Klasik komedide kisiler halkin içinden, konular günlük yasamdandir. Ölüm ve yaralanmalar sahnede gösterilir. Üç birlik kurali vardir.
108. Deneme, kisisel düsüncelerin kanitlama amaci güdülmeden aktarildigi; fikra, günlük olaylarin sade bir dille yazildigi; makale, tezlerin kanitlanmaya çalisildigi; elestiri; bir eserin bilimsel temellere dayanilarak yorumlandigi yazin türleridir.
109. Lirik siir, coskularin islendigi; epik siir, kahramanlik konularinin islendigi; pastoral siir, kir ve çoban yasaminin islendigi; dramatik siir, acikli durumlarin islendigi; satirik siir elestirilerin islendigi; didaktik siir; ögreticiligin islendigi siir türleridir.
110. Redif, ayni görevli ekler ve ayni anlamli sözcüklerdir. Uyaktan sonra gelir.
111. Nurullah Ataç, Suut Kemal Yetkin, Sebahattin Eyüboglu, Bacon, Montaige ünlü deneme yazarlaridir.
112. Bir sözcügün hem gerçek hem mecaz anlamda kullanilmasi kinaye sanatini dogurur.
113. Hüsn-ü Talil sanatinda olayin sebebi daha güzel bir nedene baglanir.
114. Bilinen bir konunun bilinmiyormus gibi davranilmasi Tecahül-i arif sanatini dogurur.
115. Sestes sözcükler cinas sanati yapar.
116. Intak (konusturma) sanatinin oldugu her yerde teshis vardir.
117. Masal, evrensel; destan ulusal nitelikler tasir.
118. Seci, düzyazidaki ses benzerligidir.
119. Bir sairin bir siirine ayni ölçü ve ayni uyakla yazilan siirine nazire denir.
120. Ilyada (Yunan), Kalevala(Fin), Nibelungen (Alman), Ramayana (Hint), Sehname (Fars) dünyaca taninmis destanlardir.
121. Sarki, tuyug, rubai dörtlüklerle yazilan divan siiri nazim sekilleridir.
122. Dilinin agir olusu ve yüksek zümreye yönelisi Divan edebiyati ile Servet- Fünun?un ortak özellikleridir.
123. Agir ve sanatli anlatim, sembollerle duygulari anlatma biçimine Sebk-i Hindi denir. Sebk-i Hindi divan edebiyatinda kabul edilen bir anlayistir.
124. Dacemeron hikayeleri (Bocecaeio) dünyanin ilk hikayeleridir.
125. Aiskhlos, Sophokles, Euripides, Aristopanes eski Yunan edebiyatinin tiyatro ustalaridir.