PARAGRAF NEDIR

       Paragraf, herhangi bir yazinin bir satirbasindan öteki satirbasina kadar olan bölümüne denir.Daha genis bir ifadeyle paragraf "bir duyguyu,bir düsünceyi bir istegi,bir durumu,bir öneriyi,olayin bir yönünü,yalnizca bir yönüyle anlatim tekniklerin­den ve düsünceyi gelistirme yollarindan yararlanarak anlatan yazi türüdür.Kelimeler cümleleri,cümleler paragraflari,paragraflar da yazilari olusturur.Paragraf bir yazinin küçültülmüs bir örnegidir.Bu yönüyle yapi bakimindan bir yaziya benzer.Nasil yazida giris,gelisme,sonuç bölümleri varsa paragrafta da ayni bölümler vardir.

      Her paragrafta bir düsünce savunulur.Paragrafin bir bütün olusturabilmesi için cümlelerin de yapi ve anlam yönüyle bütünlük olusturmasi gerekir. Paragraftaki düsünceler hem kendi aralarinda birbirine bagli hem de ana düsünceye baglidir.

     Paragraf kendi içinde bir bütünlük olusturdugu gibi yazi içinde de yaziyla bir bütünlük olusturur. ÖSS?de seçilen paragraflar böyle kendi içinde bütünlügü olan ve disina çikilmayi gerektirmeyen paragraflardir.

 

PARAGRAFLARDA SIKÇA KULLANILAN BAZI KELIMELERIN ANLAMLARI:

       Sevgili  ögrenciler, asagida  sözcükte anlam, cümlede anlam ve paragraf sorularinda sikça karsiniza çikan sözcükler ve bunlarin anlamlari verilmistir.Bu sözcüklerin anlamlarini bilmeniz süphesiz ki söz konusu sorularla ilgili karsiniza çikacak sorulari daha çabuk ve daha kolay anlamanizi saglayacaktir,bunun sonucunda ise bu sorulari hem daha kolay anlayacaksiniz hem de soruyu dogru cevaplama sansiniz artacaktir.Umarim,birkaç saatinizi ayirip bu sözcük-lerin anlamlarini ögrenirsiniz

 

Adaptasyon:Uyarlama                                                      Adapte:Uyarlanmis

Agdali:Anlasilmasi güç, karmasik                                       Ahenk:Uyum, düzen

Akicilik:Sürükleyici olma,okuyani sikmama                        Aktüel:Güncel ,edimsel

Alaturka:Türk geleneklerine uygun                                    Alafranga:Bati tarzinda,Türk geleneklerine uygun olmayan

Anlati:Hikaye etme                                                           Bagdasmak:Uyusmak

Banal:Bayagi, siradan                                                       Betik, bitik:Kitap, mektup?

Burjuva:Imtiyazli,seçkin,soylu                                           Biçem:Üslup,tarz,anlatim biçimi

Çagrisim:Hatirlatma                                                         Çesni:Çesit,tat, hosa giden özellikler

Çagdas:Ayni çagda yasayan,uygar                                     Dejenere:Yozlasmis, aslini koruyamamis

Devinim:Hareket,eylem                                                    Diksiyon:Duru,kurallara uygun güzel konusma

Duyarlilik:Hassasiyet                                                        Dikte etmek:Bir düsünceyi zorla kabul ettirmek

Dingin:Durgun,hareketsiz,sakin                                         Dinleti:Bir topluluga bir seyler anlatmak,konser

Diyalog:Karsilikli konusma                                               Dogaçlama:Irticalen,metne bagli kalmadan içinden geldigi gibi konusma  

Dogallik:Yapmaciksiz, gösterissiz                                      Dramatik: Acikli

Edimsel:Hareketli,fiili                                                       Ego:Ben

Egreti:Geçici,sinirli                                                           Empoze:Zorla kabul ettirme

Erek:Amaç,maksat                                                          Etik:Ahlaki,ahlakla ilgili

Fantezi:Sonsuz hayal                                                        Fenomen:  Olay,olgu

Fonetik:Ses bilgisi                                                            Görece:Kisiden kisiye degisebilme durumu

Güdüm:Irade,                                                                  Içerik:Bir seyin içerisinde bulunanlarin tümü,muhteva

Ikilem:Çatisma,iki durumdan birini seçme                         Ilinti:Ilgi, iliski

zorunlulugu

Ima:Dolayli, üstü kapali anlatma                                      Imge:Hayal,hülya

Inan:Inanma isi                                                               Indirgeme:Bir isi daha kolay kisa ve yalin hale getirme

Islev:Görev, fonksiyon                                                    Irdelemek:Detayli olarak incelemek

Ironi:Alayli söyleyis,acikli ve komik                                  Ivedi:Acele,

Jest:El, kol veya bas ile yapilan uyumlu hareket                 Kriter:Ölçüt,kistas

Kitle:Insan toplulugu                                                       Kuram:Kanitlanmamis,teori,soyut bilgi

Mistik:Aklin erisemedigi  sey                                            Nicelik:Sayilabilen ölçülebilen,azlik,çokluk?

Nükte:Ince anlamli, düsündürücü                                     Ödün:Taviz

ve sakali söz,espri         

Özlülük:Az sözle çok anlam ifade etme                            Özgün:Yalniz kendine has bir nitelik tasiyan,farkli,orijinal

Özveri:Fedakarlik                                                           Payanda:Dayanak

Polemik:Agiz kavgasi,sert tartisma                                    Realite:Gerçeklik

Salt:Yalniz,tek                                                                Sav:Iddia, tez

Simge:Sembol                                                                 Süregen:Sürüp giden

Tasari:Proje, plan                                                            Tem:Tema

Tinsel:Ruhi,manevi                                                          Tutarlilik:Çelisen fikirlerin olmamasi

Yadsimak:Inkar etmek, yabanci kalmak                            Yarati:Eser, yapit

Yazin:Edebiyat                                                                Yazinsal:Edebi

Yetke:Otorite                                                                  Yetkin:Olgun, mükemmel

Yogunluk:Yazida birçok anlamin bir arada olmasi              Yazinsal yarati:Edebi eser

Salik vermek:Ögüt vermek, tavsiye etmek                   Kaniksamak:Alismak

 

PARAGRAF SORULARINDA ÇOK ÖNEMLI HUSUSLAR

 

1. Paragraf sorularinin çözümüne mutlaka so­ruyu okuyarak baslayin. Ise dogrudan paragraf oku­narak baslanirsa paragrafta ne arandigi,paragrafin niçin okundugu bilinmediginden,paragraf,bos yere okunmus olur. Bu durumda paragrafi iki defa okumak zorunda kaliriz ki bu da bizim için büyük zaman kaybi olur.

2.Paragraf  sorularinda?soru kökü? çok dikkatli okunmalidir.Deginilmemistir, vurgulanmamaktadir, çikarilamaz tarzindaki sorulari" deginilmistir,vur­gulanmaktadir,çikarilir" diye okursak sorulari yanlis cevaplariz.

3. Paragraf sorulari diger sorulardan daha kolaydir. Çünkü paragraf sorularinin hem cevabi paragrafin bütünlügü içindedir,hem de bu sorularda gramer ya da edebiyat bilgisine gerek yoktur.Okuma aliskanligi olan, az çok kitap okuyan ögrenciler bu sorulari çok rahat çözer.

4.Paragrafta  anlatilan seyler mutlaka paragrafin bütünlügü içinde degerlendirilmelidir.Paragrafta inanmadigimiz ve bize göre dogru olmayan seyler anlatilsa bile bunlar dogrudur.Çünkü sorular mutlaka "parçaya göre" cevap­landirilmak zorundadir. Bu yüzden paragraf soru­larinda kesinlikle paragrafin disina çikilmamali.

5.Paragraf sorulari uzun göründügü için birçok ögrenci zaman kaybetmemek için paragraf sorularini çözmeden geçer.Oysa bizim ÖSS?de her bir soruya çok fazla ihtiyacimiz vardir. Paragraf disindaki kisa sorulardan zaman ta­sarrufu yaparak, paragraf sorularinda ise sorudan baslayarak paragraf sorularini yeterli zamanda ra­hatlikla çözebiliriz.Zaten paragraf sorularinin büyük çogunlugunun uzun metinler olmasina ragmen çok basit sorular oldugunu göreceksiniz.

6.Paragraf sorularindaki metinlerde anlamini bilmedigimiz,daha önce duymadigimiz ya da duyup, okuyup sik kullanmadigimiz bazi özel kelime ve kavramlar karsimiza çikabilir. Bu kelime ve kavramla- rin bilinmesi metni daha iyi anlamamizi saglar.

7.Paragraf sorularinda genel bir insan tipinden söz edilir.Bu insan tipi ÖSS sorularini hazirlayan kisilerin  yetistirmek istedikleri (ya da üniversitede okumasini istedikleri)insan tipidir.Bu insan tipinin özelliklerinin bilinmesi bence paragraflarin çözümünü çok kolaylastiracaktir.Bu genel insan tipinin özelli sunlardir:          

a) Savaslara, teröre, sömürüye karsidir.

b)Hizli sanayilesme sonucu doganin tahrip edilmesini onaylamaz.

c)Dogayi fazlasiyla sever.Yesile ve yesillige tutkundur. Beton yiginlari arasinda yasamaktan sikilir. Dogaya yönelmek,dogayla iç içe olmak onu rahatlatir.Insanlardaki doga sevgisi azaldikça birbirlerine olan sevgilerinin de azaldigina inanir.

d)  Saygili, hosgörülü ve sevecendir. Insanlari

düsüncelerinden dolayi kinamaz.

e)  Düsünce özgürlügünden yanadir.Herkesin düsüncelerini açikça ve rahatça söyleyebilmesi taraf­indir.

f)Akla ve bilime çok önem verir.Bâtil düsüncelere, hurafelere ve geçerliligi kanitlanmamis (ispatlanmamis) düsüncelere karsidir.

g)Yenilikçidir.Yeniliklere açiktir.Sürekli yenilenmeyi ve degisimi savunur.Kendini yenilemeye,degisimlere karsi duran insanlari onaylamaz.

h)Sanata tutkundur.Sanatin her dalini sever.Sanata ve sanatçiya büyük önem verir.Sanatin in­sani yücelttigine inanir.

i)Egitimi her seyin üstünde görür.Egitimin ol­madigi yerde hiçbir gelismenin olmayacagina inanir.

i)Okuma tutkunudur.Okumanin insan düsüncesini ve evrenini genislettigine inanir.En büyük istirabi insanlarin okumamalari,okumaya gayret etmemeleridir.

j)Sanat ve edebiyatta ulusalligi (millî olmayi) savunur. Sanatçilar ve edebiyatçilarin önce yerli olani iyice taniyip incelemeden evrensel olani

yakalayamayacaklarina inanir.

k)Sanatin ve müzigin evrensel olduguna inanir.Bir insanin Yunus Emre'yi sevdigi gibi Hugo'yu da sevebilecegini savunur.

I)Geçmisini iyi bilmeyen toplumlarin gelecekler­inin karanlik olacagina inanir.

m) Dürüst, yardimsever ye nazik bir insandir.

n)Insana çok fazla önem verir.Evrendeki her seyin temelinde insan vardir.Insanin olmadigi yerde hiçbir sey-

den söz edilemez.

o)Çocukluguna ve çocukluk günlerine büyük bir özlem duyar.Sik sik çocukluguna,anilarina döner.

ö)Aydinlarin ve sanatçilarin görevlerinin toplu­mun sorunlarina sahip çikmak ve toplumu yüceltmek oldugunu düsünür.

p)Iyimser ve mutludur.En küçük olaylardan ve durumlardan bile kendisine mutluluk adina bir pay çikarir.

r)Mücadeleci,kararli ve iradeli bir insandir.Umutsuzluga kapilmaz.Her seyin üstesinden geli­nebilecegine inanir

s)Dilini ve edebiyatini çok sever.O dili konusan herkesin(dilci olsun olmasin)konustugu dili çok iyi bilmesini ve konusmasini ister.

s)Kabaliga, her türlü yalan dolana ve haksizliga karsidir.

 

                  PARAGRAF TÜRLERI

 

    a)Olay Paragrafi:

 Bu tür paragraflarda bir olay anlatilir.Bu olay,yazarin savundugu düsünceyi açiklamak ve onu inandirmak için bir araçtir.Eger olayda bir bütünlük varsa yani olayin basi,sonu belliyse,ana düsünceyi buldurmaya yönelik sorular için kullanilir.

 

    b)Durum Paragrafi:

 Bu tür paragraflarda bir doganin,sehrin ya da bir insanin betimlemesi yapilir.Bu tür paragraflar genellikle anlatim biçimleri ve gözlemle ilgili sorularda kullanilir.

 

    c)Duygu (Çözümleme) Paragrafi:

 Bu paragraflarda roman veya hikaye kahramanlarinin iç dünyalari anlatilir.Yazar,kahramanlarin psikolojik yapilarini,hayallerini bazen yorum katarak anlatir.Bu paragraflar insan karakterini bulmaya ve yoruma dayali sorularda kullanilir.

 

    d)Düsünce Paragrafi:

 Belirli bir düsüncenin anlatildigi,savunuldugu paragraflardir.Makale,deneme,fikra,elestiri gibi türlerden seçilir.Konuyu,yardimci düsünceleri veya ana düsünceyi buldurmaya yönelik sorularda genellikle bu tür paragraflar kullanilir.

 

                      PARAGRAFIN ÖGELERI

     Konu:

 Paragrafta islenen düsünce,olay ya da durumdur.Her sey paragrafin konusu olabilir. ?Yazar,bu paragrafta ne anlatiyor??sorusunun cevabi bize konuyu verir.Konu en fazla bir iki cümleyle verilir.

 

     Yardimci Düsünceler:

 Ikiden fazla cümleden meydana gelir.Yardimci düsünceler,paragrafta ana düsünceyi destekleyici niteliktedir.Yazar burada konuyla ilgili açiklamalar yapar ve düsüncelerinin hakli gerekçelerini siralar.

 

      Ana Düsünce:

 Paragrafta üzerinde durulan konuya bagli olarak yazarin asil anlatmak istedigi düsüncedir.Kesin bir yargi niteligi tasir,genellikle bir cümleden olusur.

 *Bütün yardimci düsünceler,ana düsünceyi hakli çikarmaya hizmet eder.

 

     Baslik:

 Paragrafta üzerinde durulan düsünceyi bir ya da iki sözcükle özetleyebilecegimiz ifade paragrafin basligi olur.Baslik,konu ve ana düsünceyle baglantili olmalidir.

 

                      PARAGRAFIN YAPISI

     Giris:

 *Genel bir yargi niteligindedir.Bu bölüm bir ya da iki cümleden olusur.

 *Paragrafin konusu genellikle bu cümlelerdir.

 *Giris bölümü paragrafin bir çesit özet oldugundan ana düsünce hakkinda ipuçlari verir.

 *Asla baglaçla baslamaz.

 *Giris cümlesinde kendisinden önce bir cümle daha oldugunu düsündürecek bazi zamir,sifat ya da edatlar bulunmaz.

 

     Gelisme:

 *Ikiden fazla cümleden meydana gelir.

 *Giriste belirtilen konu,bu bölümde örnekleme,tanik gösterme,açiklama,karsilastirma gibi düsünceyi gelistirme yollarina basvurularak açiklanir.

 *Bu bölümde yer alan düsünceler paragrafin konusuyla ilgili olmalidir,yoksa anlatimin akisi bozulur.

 

      Sonuç:

 *Genellikle bir cümleden ibarettir.

 *Anlatilmak istenen düsünceyle ilgili son sözün söylendigi bölümdür.

 *Yazar paragrafta asil anlatmak,vurgulamak istedigi düsüncesini (ana düsünce) genellikle bu bölümde verir.

 *Sözlerin toparlanmasi niteliginde oldugundan kapsamli bir yargidir.Bu yönüyle de giris cümlesine benzer.

 *Toparlayici,özetleyici olmasi nedeniyle ?demek ki,sonuç olarak,öyleyse,özetle??gibi sözlerle baslayabilir.

       Uyari:

 Ana düsünce,genellikle paragrafin sonuç bölümünde olmakla birlikte,bazen metnin basinda ya da tümüne yayilmis olabilir.