?OSMANLI 11 CEPHEDE SAVASTI;
1.) Kafkas 5.) Suriye 9.) Galiçya
2.) Çanakkale 6.)Filistin 10.) Romanya
3.) Kanal 7.) Yemen 11.) Hicaz
4.) Irak 8.) Makedonya
1.Kafkas Cephesi:
Ruslarla Savasildi.
Açilma nedeni;
Almanya?nin savas yükünü hafifletmek.
Bakü petrol bölgesini ele geçirmek.
Kafkasya ve Orta Aya Türklerini Osmanli egemenligine alarak Turan birligi saglamak.
Sarikamis?ta 90 bin asker donarak öldü.
Mus,Bitlis,Erzurum, Erzincan kaybedildi.
Mustafa Kemal Pasa göreve geldi ve kaybedilen yerleri geri aldi.
1917?de Bolsevik Ihtilali olan Rusya?da cumhuriyetçiler basa geçince Brest Litowsk Antlasmasi yapilarak alinan topraklari Rusya kendisi geri verecek.
2.Çanakkale Cephesi:
En iyi mücadeledir.
Itilaf Devletlerinin Istekleri;
Zor durumda olan Rusya?ya askeri ve ekonomik yardim götürmek.
Istanbul?u ele geçirerek Osmanli?yi savas disina itmek.
Osmanli?yi yikmak.
Denizde 1915?te Ingiltere + Fransa + Anzaklar? Osmanli?yla savastilar.
Osmanli Nusret Mayin Gemisi ile basarili oldu.
Karada 1916?da savas oldu. M. Kemal yönetimindeki Osmanli Ordusu Kazandi!
Çanakkale Savasi Sonuçlari;
Ingiltere ve Fransa Rusya?ya yardim gönderemedi.
Osmanli?nin ömrü uzadi.
1.Dünya Savasi?nin ömrü uzadi.
Mustafa Kemal Pasa?nin askeri dehasi anlasildi.
500 bin insan öldü. Osmanli yetismis aydin gençlerini yitirdi.
3.KANAL CEPHESI:
-Ingiltere ile savasildi.
Bu cephenin açilma nedenleri:
Osmanli?nin Ingiltere?nin sömürgelerine giden yolu kesmek için Süveys Kanali?ni ele geçirmek istemesi.
Osmanli?nin Misir?i yeniden ele geçirmek istemesi.
- Ingiltere iyi savunma yapti.
- Almanya?dan Osmanli?ya yeterli yardim gelmedi.
- Osmanli basarisiz oldu.
4.IRAK CEPHESI
- Ingiltere ile savasildi. Ingiltere yendi.
5.SURIYE CEPHESI
- Ingiltere ile savasildi. Ingiltere yendi.
- Araplar yüzünden Osmanli yenildi.
- Atatürk mücadele etti.
6.FILISTIN CEPHESI
- Ingiltere ile savasildi.Ingiltere yendi.
- Araplar yüzünden Osmanli yenildi.
7.YEMEN CEPHESI
- Ingiltere yendi.
- Araplar yüzünden Osmanli yenildi.
Makedonya, Galiçya, Romanya cephelerinde Osmanli, Almanya?ya yardim etti.Almanya geri çekildiginde Osmanli?da geri çekildi.
1.DÜNYA SAVASI?NIN SONUÇLARI
Ittifak Devletleri yenildi, Itilaf Devletleri kazandi.
Çok uluslu iki imparatorluk Avusturya-Macaristan Imparatorlugu ve Osmanli Imparatorlugu yikildi.
Avrupa?nin siyasi haritasi degisti. Bir çok devlet kuruldu. Letonya, Estonya, Polonya, Litvanya, Çekoslovakya..
Italya, Ispanya, Portekiz?de fasizm, Rusya?da komünizm gibi yeni siyasi rejimler uygulandi.
Sömürgecilik mandacilik adini aldi.
Devletler arasi anlasmazliklari barisçi yollarla çözülmesini saglamak için Birlesmis Milletler Cemiyeti kuruldu.
ABD, Avrupa ve Ortadogu?da yeni siyasi etkinlik kurdu.
Savasa katilan devletlerin ekonomileri bozuldu ve 1929?dan önce Amerika?da baslayan Dünya Ekonomi Bunalimi tüm dünyayi etkiledi.
Cephe gerisindeki sivillerin savaslarda zarar görmesini engellemek için sivil savunma örgütleri kurdu.
10 milyona askin insan öldü.
Yenen bu devletler yenilen devletlerle anlasmalar imzaladilar.
Bu antlasmalar;
Almanya? Versay Antlasmasi
Avusturya? Saint Germain Antlasmasi
Bulgaristan? Nöyi Antlasmasi
Osmanli? Sevr Antlasmasi
Macaristan? Trianon Antlasmasi
Bu antlasmalarin adil hükümler içermemesi 2.Dünya Savasi?nin kosullarini yaratir.
Bu devletlerin hepsi antlasmalari kabul ettiler. Ama Türkler Sevr?i kabul etmediler ve 1918- 1922 Kurtulus Savasini baslattilar.
17.VE 18. YÜZYILLARDA AVRUPA
Bilim ve Teknik Alaninda Gelismeler:
SANAYI INKILABI
Rönesans döneminde modern bilimlerin temelleri atildi, ilk icatlar yapildi.
O kadar çok makine yapildi ki; ayni isi yapan makineler bir araya toplaninca fabrikalar dogdu.
Bilim + Teknoloji ? SANAYI DEVRIMI
Sanayiler kentlere kuruldu.Sanayiciler kentlere yerlesti.
Tarim isçileri fabrika isçisi olabilmek için kentlere göç ettiler.
Sanayi Devrimi?nin oldugu döneme Buhar Çagi da denir.
Çünkü fabrikalar buhar enerjisiyle çalisiyorlardi.
Buhar enerjisini Denis Pepin buldu ama James Watt (1765) gelistirdi bu enerjiyi.
Buhari elde etmek için kömür yakiliyordu. Bu yüzden kömür önem kazandi. Sonralari elektrik ve petrol enerjisi kullanildi.
Sonra birçok icat yapildi.
George Stephenson 1814?te ilk lokomotifi yapti.
1819?da buharla çalisan gemi yapildi.
Graham Bell telefonu icat etti.
Tüm bu gelismeler ile skolastik düsünce iyice önem kaybetti.
SANAYI INKILABININ SONUÇLARI
Makine gücü önem kazandi, fabrikalar kuruldu ve seri üretime geçildi.
Fabrikalarda daha ucuz ve bol ürün elde edildi.
Ham madde ve pazar arayisi artinca sömürgecilik yarisi hizlandi.
Avrupa?da isçi sinifi dogdu. Emek ve sermaye arasindaki çeliskiler artinca isçi ve isveren çatismalari basladi. Sosyalizm dogdu.
Uluslar arasi ekonomik ve kültürel iliskiler artti.
Köyden kente göç ve hiz kazandi ve büyük sanayi kentleri kuruldu.
SIYASAL ALANDA GELISMELER
Kati mutlakiyetçilikler Avrupa?da yumusadilar.
Krallar halklarina deger vermeye basladilar.Bir yandan da sömürgecilige yöneldiler.
ISPANYA: Artik güçlü degil. Sömürgelerinin büyük kismini Ingiltere?ye kaptirdi.
FRANSA: Iyice güçlendi. Ingiltere?yle ve Almanya ile savasti. Ekonomik olarak zorlaninca Fransiz Ihtilâli çikti. Krallik yikildi.
INGILTERE: Halk kati mutlakiyet istemeyince mesrutiyet kuruldu. Büyük sömürgeler elde etti. Sonradan onlardan olan Amerikan kolonileri bagimsizliklarini ilân ettiler.
ALMANYA: 17.ve 18. yy?larda Almanya birçok küçük devletten olusuyordu. Din ve mezhep savaslari olan Otuz Yil Savaslari yüzünden bu küçük devletler zayifladilar. Birligi saglayan Prens Prusya oldu.
ITALYA: 17.ve 18. yy?larda Italya?da da birlik yoktu. Cografi Kesifler ile yollar degisince olumsuz etkilendiler. Venedik Osmanli?ya pek çok defa yenildi. 18.yy sonlarinda Italya Fransa egemenligine girdi.
AVUSTURYA: Avrupa?da güçlüydü.Osmanli?yi yikmak istiyordu ama Fransiz Ihtilali çikinca bunu yapamadi.
LEHISTAN: Güçlüydü ama siyasi birligi yoktu. Komsusu Rusya?ya yenildi. Avusturya, Rusya ve Prusya bu devleti paylasti.
HOLLANDA: Yeni bir devletti.17.yy da sömürgecilige basladi. Endonezya?yi aldi.Ama daha sonra denizlerdeki üstünlügünü Ingiltere?ye kaptirdi.
RUSYA: Baslarindaki çarlar modern bilime ve gelismelere çok önem verdiler. Açik denizlere açilma politikasi güttüler.Orta Asya Hanliklari üzerinde yayilmacilik güttüler.
ISVEÇ: Kuzey Avrupa?daki üstünlügünü zamanla kaybetti.
ABD?NIN KURULMASI
Cografi Kesifler sirasinda Ingiltere, Kuzey Amerika?dan aldigi topraklara kendi halkinin bir kismini yerlestirdi.
Bu göçmenler K.Amerika?da 13 tane koloni kurdular.
Her ne kadar bu kolonilerin halki Ingiliz olsa da, Ingiltere koloniler: ham madde, pazar ve ucuz is güç kaynagi olarak görüyordu.
Ingiltere, Yedi Yil Savaslari yüzünden bozuk olan ekonomisini düzeltebilmek için kolonilere yeni vergiler koymak istedi.
Koloniler, Ingiltere?de mesrutiyetle yönetilmeye alismis Ingilizlerden olusuyordu. Magna Carta?yi gerekçe göstererek bu vergileri kabul etmediler.
Koloniler Ingiltere mallarini boykot ettiler.
1774?de Philadelphia?da kongre topladilar(1.Kongre), vergileri istemediler. Ingiltere bunu kabul etmedi.
4 Temmuz 1776?da düzenlenen 2.Kongre?de 13 Koloni bagimsizligini ilân etti ve Ingiltere ile savasa karar verdi.Insan Haklari Bildirgesi kabul edildi.
? Bu bildirge demokratik yönetim anlayisini Dünya?ya yaydi. (Amerika?nin kurulusundan bu yana demokrasi ile yönetiliyor.)
?Aslinda ilk Insan Haklari Bildirgesi 1629?da Ingiltere?de yayimlandi.
Bu bildirge Amerika?da yayinlanana örnek oldu.
Amerika Ingiltere ile savasti ve 8 yil sürdü.
Fransa Ispanya ve Hollanda Amerika?ya destek verdi.
Savas 1783 Versay Antlasmasi ile son buldu.
Ingiltere 13 Koloninin bagimsizligini tanidi.
1787?de ABD resmen kuruldu. Anayasa yapildi.
Ilk Cumhurbaskani George Washington.
Baskent Washington D.C
FRANSIZ IHTILALI
Fransa?da çok kati bir mutlakiyet olmasi.
Devlet yönetimine katilmak isteyen burjuvalarin demokrasi istegi.
Kralin, soylularin yasadiklari lüks hayatin faturasini halka ödetmek istemesi ve halkin bundan rahatsiz olmasi.
Voltaire, Jean Jack Rousseau ve Diderot gibi aydinlarin halki bilinçlendirmesi.
Ingiltere?deki mesrutiyet ve ABD?deki demokratik yönetimden Fransiz halkinin etkilenmesi.
Amerika?daki bagimsizlik hareketlerinin Fransa halkini etkilemesi.
Fransa?da rüsvet, adam kayirma ve adaletsizligin had safhaya ulasmasi.
Bu ihtilâlin aslinda temek bir amaç ve bir lideri yoktu. Olaylar dogal olarak gelisti.
Kral 16.Louis ,ekonomi kötülesince Etajenaro denilen meclisi toplantiya çagirdi.
Bu mecliste soylular, rahipler ve burjuvalar (halk temsilcileri) vardi.
Soylular ve rahipler burjuvalarla ayni mecliste toplanmak istemediler.
Burjuvalar karsi çiktilar. Meclisin onayi alinmadan vergileri artirilmamasi yolunda karar alindi. Etajenaro Kurucu Meclis oldu.
Kral askerlerle meclisi dagitmak isteyince halk ayaklandi.
14 Temmuz 1789?da halk Bastil Hapishanesi?ni basti ve mahkumlari serbest biraktilar.
Kurucu Meclis, soylular ve rahiplerin ayricaliklari ve derebeylik kaldirildi. Esitlik kabul edildi.
1789?da Insan Haklari Evrensel Bildirgesi kabul edildi.
Kurucu Meclis 1791?de anayasa hazirladi. Kralin mutlak egemenligi kisitlandi.
Kral bunu kabul etmedi. Avusturya?ya kaçarken yakalandi, yargilandi ve idam edildi.(1793)
Fransiz Ihtilâli 1804?te Napolyon?un Imparator olmasina kadar sürdü.
FRANSIZ IHTILALININ SONUÇLARI
Avrupa Devletleri önce bu ihtilâli Fransa?nin iç sorunu olarak gördüler. Ancak daha sonra etkileri Avrupa?ya hizla yayildi. Fransa?da bunu destekleyince Avrupa devletleri Fransa?ya savas açtilar.
Demokrasi, anayasalcilik, adalet, özgürlük, esitlik, insan haklari gibi ilkeler yayildi.
Liberalizm( Hürriyetçilik, serbestlik), Nasyonalizm(milliyetçilik) ve Sosyalizm(siyasi ve ekonomik esitlik) gibi akimlar dogdu.
Milliyetçilik akimi çok uluslu devletleri olumsuz yönde etkiledi. Ulusal devletler kurulmaya basladi.
Avrupa devletlerinde demokratiklesme hareketleri hiz kazandi, parlamenter sistemle yönetilen devlet sayisi artti, mutlak monarsiler yikildi.
Burjuva sinifi yönetimde etkili hâle geldi.
Laik devlet anlayisi dogdu.
Güçler ayriligi basladi.
1830 IHTILALLERI
- Bu ihtilâller önce Fransa?da sonra Avrupa?da görüldü.
SONUÇLARI:
Kral degisti Fransa?da ve mesrutiyet kuruldu.
Liberalizm basta Fransa olmak üzere bazi Avrupa Devletleri de önem kazandi.
Meternick plâni geçerliligini yitirdi.
Milliyetçilik hareketleri hiz kazandi. Belçika ile Hollanda, Isveç ile Norveç birbirlerinden ayrildilar.
1848 IHTILALLERI
- Önce Fransa?da sonra diger devletlerde görüldü.
NEDENLERI:
Özellikle 1830 Ihtilâllerinden sonra artan milliyetçilik hareketleri.
Sanayi Devrimi sonucu yeni bir isçi sinifinin dogmasi ve özellikle Ingiltere ile Fransa?da artan isçi sorunlarina çözüm bulmak, isçilerin patronlar tarafindan sömürülmesini engellemek.
SONUÇLARI:
Fransa?da Cumhuriyet ilân edildi, ölüm cezasi ve köle ticareti kaldirildi.
Milliyetçilik hareketleri daha çok hiz kazandi.
Pek çok Avrupa ülkesinde krallar tahtan indirildi, liberal yönetimler yayginlasti.
Isçi haklari önem kazandi ve sosyalizm akimi dogdu.
AYDINLANMA ÇAGI
-Avrupa?daki mezhep birliginin bozulmasindan sonra ortaya çikan en büyük din savaslari 30 Yil Savaslari sonucunda Westfalya Antlasmasi imzalandi.
Westfalya Ant.(1648) Fransiz Ihtilâli(1789)
Aydinlanma Çagi
Yani 17. ve 18. yy
1815 VIYANA KONGRESI
Toplanma Amaci: Avrupali Devletler, Fransiz Ihtilâli?ne karsi nasil önlemler alacaklarini konusmak için toplandilar. Ama Osmanli görüsüldü toplantida. Osmanli?nin topraklarini nasil paylasiriz konusu ön plâna çikti.
MERKANTILIZM: 17. ve 18. yy?larda Avrupa?daki krallarin degerli madene ve sömürgeye yönelmeleridir. Az ithalat çok ihracat yapalim demislerdir.
ORYANTALIZM: Dogu ülkelerinin daha iyi sömürge yapabilmek için dogu kültürlerinin arastirilmasidir.
OSMANLI KÜLTÜR UYGARLIGI
Devlet Yönetimi
Osmanli önceleri uç beyligiydi.
Anadolu Selçuklu Devleti?ni vergiyle bagliydi.
1299?da bagimsizligini ilân ettiler.
ASD?nin mirasçisi olarak görüyordu kendilerini Osmanlilar.
1.Murat ?Mülk padisahindir? anlayisini ortaya koydu. Sadece padisah çocuklarinin tahta çikma haklari vardi.
2.Mehmet(Fatih) tahta en güçlü olanin geçmesi için kardes katlinin vacip oldugunu söyledi.
1.Ahmet Ekber ve Esred kuralini çikardi. ?Mülk hanedanindir.?Bu kurala göre en büyük kafes denilen odalarda yasiyorlardi.
Önceleri hükümdarlar Bey ve Gazi gibi ünvanlar kullanirken 1.Murat ile ?Sultan? ünvaninin kullanimi basladi.
Devlet Örf?i ve ser?i Hukuk ile yönetilirdi.
Yönetimde Divan-i Hümayun?un kararlari önemliydi.
Padisahlarin tahta çikma töreninde Cülus denirdi. Yavuz Sultan Selim döneminde cülus bahsisi adeti basladi.
Sehzadeler devlet yönetimi tecrübesi kazanmalari için sancaklara gönderilirdi.
Yanlarina verilen devlet adamlarina Lala denirdi.
Sancaga çikan sehzadelere Çelebi denir.
En son sancaga çikan padisah 3.Mehmet?tir.
1.Ahmet Ekber ve Ersed ile sancaga çikma gelenegini kaldirdi.
Hem merkezi hem yerinden yönetim vardi.
Teokrasi var ama kati degil.
SARAY:
1326?da Bursa?da ilk saray yapildi.
Fatih Sultan Mehmet Istanbul?a Topkapi Sarayi?ni yaptirdi.
19.yy ikinci yarisinda Yildiz ve Dolmabahçe Sarayi yapildi.
TOPKAPI SARAYI
Iki kisimdan olusur: Birun ( Dis bölüm), Enderun( iç bölüm)
BIRUN
Odalarla çevrili avludan olusuir.
Giris kapisindan orta kapiya kadar olan bölümdür.
Saray görevlileri burada yasar. Bunlar;
Yeniçeriler (Yeniçeri Agasi)
Alti Bölük Halki (Kapikulu süvarileri)
?Sipahiler
Padisahlarin çadirlarini
?Silahtarlar tasirlar.
?Sag garipler Hazineyi, agir silahlari
?Sol garipler toplari tasirlar.
?Sag ulufeciler Saltanat sancaklarini
?Sol ulufeciler tasirlar.