İSPANYOLLARIN KESIFLERI
Kristof Kolomb: Hindistan?a gitmek için yola çikti.
Batiya gidince Amerika?ya ulasti.(1492) Ancak Amerika?nin yeni bir kita oldugunu Americo Vespuçi anladi.(1507)
INGILTERE ve FRANSA KESIFLERI
-John Cabot- Hudson ? Kanada
-Jacques Carties ? Büyük Göl ?Labrador
-James Cook ? Avusturalya
KESIFLERIN SONUÇLARI
Kesiflerin sonunda yeni kitalar bulundu. Degisik insan irklari, bitki ve hayvan türlerinin oldugu anlasildi.
Dünya?nin yuvarlak oldugu kanitlandi. Böylece eski cografi bilgiler degisti.
Avrupa devletleri kesfettikleri yerlerde yeni sömürgeler kurdu, sömürgelerden Avrupa?ya hammadde ve degerli maden akisi basladi.
Ticaretle ugrasan tüccar sinifi (burjuva) zenginlesti.
Fakir duruma düsen feodallerin topraklarini satin alip iyice zenginlesti.
Akdeniz?deki limanlar önemini yitirdi. Atlas Okyanusu?ndaki limanlar önem kazandi.
Köle ticareti basladi.
Ipek ve Bahara Yollari?nin önemi iyice azaldi. Osmanli ? Memlük ? Venedik ? Ceneviz iyice fakirlesti.
Hristiyanlik genis alanlara yayildi. Buna karsin söylemleri dogru çikmadigi için Avrupa?da Katolik Kilisesine duyulan güven azaldi.
Rönesans ve Reform hareketleri basladi.
RÖNESANS (YENIDEN DOGUS)
15. ve 16. yy?larda Avrupa?da Eskiçag kültürünün etkisiyle bilim, sanat ve edebiyatta meydana gelen degisme ve gelismelerdir.
NEDENLERI
Haçli Seferleri ve Cografi Kesifler?in sonunda Avrupa?da düsünce hayatinda meydana gelen olumlu gelismelerdir.
Avrupalilarin Endülüs Emevileri ve Haçli Seferleri sayesinde Müslüman uygarliginin taninmasi.
Avrupa?da matbaanin yayginlasmasi ile yeni bilgi, bulus ve düsüncelerin yayilmasi.
Kiliseye duyulan güvenin sarsilmasiyla bilimin ve sanatin önündeki dini baskinin azalmasi.
Cografi Kesiflerden sonra Avrupa?da bilim adamlari ve sanatçilari destekleyen bir sinif (mesen) ortaya çikmasi.
Papa?nin Italya?daki sanatçilari koruma ve tesvik etmesi (Papa bunu yaparak bozulan imajini düzeltmeye çalismistir.)
ITALYA?DA RÖNESANS
Hümanizm: Insan ve doga sevgisi, insalcillik , bilimsellik anlaminda.
Hümanizm ilk edebiyat alaninda basladi.
Italyan sanatçilar tarihteki esti Yunan Eserleri?ni okudular, Hümanist oldular.
Italyan Hümanistler (Dante, Bokaçyo, Petrarka)
RÖNESANS?IN ITALYA?DA BASLAMA NEDENLERI
Italya?nin eski Roma kültürünün merkezi olmasi, Roma Yunan ve Helen uygarliklarinin izlerini tasimasi.
Italyan sehir devletlerinin zengin olmasi bilim ve sanati desteklemeleri.
Italya?daki sehir devletlerinin çogunda ilkel de olsa bir demokrasi olmasi ve bu ortamda özgür düsünce ortaminin saglanmasi.
Papa?nin sanatçilara destek olmasi.(Papa Italya?da Vatikan?da oturuyor)
Istanbul?un Fethi nedeniyle kaçan Bizansli bilim adamlarinin Italya?ya yerlesmesi.
Sicilya?daki Müslüman medreselerinde çok sayida Italya?nin egitimi olmasi.
Italyan ressam, heykeltiras ve mimarlar.
7. Leonardo da Vinci, Rafaello, Donatello, Michelangelo, Bromonte?.
FRANSA?DA RÖNESANS
-Kral destekledi. Okullar açtirtti.
-Düsünür Montaigne (Denemeler)
ISPANYA?DA RÖNESANS
-Cervantes (Don Kisot)
INGILTERE?DE RÖNESANS
-William Shakspeare (Othello, Hamlet , Romeo , ve Juliet ..)
ALMANYA?DA RÖNESANS
-Erasmus, Röklen , Luther kitap yazdilar.
RÖNESANS?IN SONUÇLARI
Skolastik Düsünce yikildi. Düsünce özgürlügü gelisti. Hümanizm dogdu.
Kilisenin ögrettigi dogmalar tars baslandi, bu da Reform?u dogurdu.
Avrupa?da sosyal yapi ve klasik ahlak anlayisi degisti.
Avrupa?da yeni bir sanat anlayisi dogdu.Milli dil ve Milli edebiyat kavramlari dogdu.
Bilim ve teknik alanlarinda önemli gelismeler yasandi. Bu durum Sanayi Inkilâbi?ni dogurdu.
Hür düsünce Fransiz Ihtilali?ne zemin hazirladi.
REFORM=(YENIDEN DÜZENLEMEK)
Avrupa?da Hristiyanligin Katolik mezhebine duyulan tepkiler üzerine yapilmis yeni düzenlemelerdir.(16.yy)
REFORM HAREKETLERININ NEDENLERI
Katolik Kilisesi?nin bozulmasina toplumun her kesimden tepki göstermesi.
Rönesans?in etkisiyle düsünce hayatinda yasanan pozitif gelismeler
Incil?in ulusal dillere çevrilmesi ve yeniden incelenmesi.
Incil?in matbaada çogaltarak genis hak kitlelerine ulastirilmasi.
Papa ve diger din adamlarinin endüljans satisindan büyük paralar kazanmalari, buna din adamlarinin karsi çikmasi.
REFORM HAREKETLERININ SEBEBLERI
Almanya?da matbaanin kullanimi yaygindi.
Katolik kilisesi Almanya?da daha çok yozlasmisti.
Almanya?daki din adamlari çok zenginlesmisti.Buna karsin halk çok yoksuldu.
Katolik Kilisesi Sariken?le isbirligi içindeydi. Sariken?de Almanya?daki feodaller baski yapiyordu. Reformu en çok isteyen Almanya?daki bu feodaller oldu.
Almanya?da Reformu baslatan Martin Luther adli bir kardinal.( Yüksek rütbeli din adami)
Luther ?Hristiyan Sovalye?nin? el kitabi ?(Erasmus yazdi)? ?ni okudu. Ve bu kitapta örnek din adamlarindan bahsediliyordu.
Oysa ki Katolik kilisesi çok bozulmustu ve oda buna karsi çikmaya karar verdi.
95. maddelik bir bildiri yazdi, bunu duyurdu.(Tanri ile kul arasina kimse giremez, endülüjans ve aforoz yanlistir..)
O zamanin Papa Luther?i aforoz etti. Ama Alman Prensler Luther?i korudu.
Luther ve taraftarlari Katolik kilisesini protesto ettikleri için ?Protestanlik? mezhebi dogdu.
Protestanlik mezhebinde günah çikarma, endülüjans, enterdi ve aforoz
yoktu.
Daha sonra Katolik kilisesi ile Luther ve Prensler arasinda 1555 yilinda Ogsburg Antlasmasi yapildi. Protestanlik yeni bir mezhep sayildi.
Protestanlik diper Avrupa devletlerine de yayildi.
Fransa?da ? Calvenizm
Ingiltere?de ? Anglikanizm
Iskoçya?da ? Presibiteriyenlik
Hepsi Protestanlik mezhebine aittir.
Avrupa ülkelerinde Krallar mezhebi degistirmek istemediler. Çok kanli savaslar oldu.
-Ingiltere krali kendi istegiyle mezhebi degistirdi. (Çikari geregi)
REFORMUN SONUÇLARI
Katolik kilisesi sarsildi. Avrupa ülkelerinde Katolik kilisesinden ayrilan din adamlari yeni mezhepler kurdular.
Avrupa?da mezhep savaslari basladi. (en uzun 30.yil savaslaridir.)
Reformla egitim kilisesi denetimden çikti.Lâik egitim ve okullar kuruldu.
Bazi bölgelerde kilisenin mallari yagmalandi.Krallar, prensler ve burjuvalar büyük servete kavustular.
Kilisenin düsünce hayati azaldi. Bilimsel ve kültürel faaliyetleri hiz kazandi.
DURAKLAMA DÖNEMI(1579-1699)
Iran,Lehistan, Venedik, Avusturya, Rusya ile savasildi.
DURAKLAMANIN NEDENLERI
Sinirlar çok genislemisti. Farkli yerlerden topraklar alinmisti. Bu bölgelerin halklari farkli kültürlere mensuptu. Birbirleriyle konusamadilar.
1.Ahmet Ekber ve Ersed kuralini çikardi. Bu yasaya göre padisahlar sancaga çikmayacak, yasi en büyük olan tahta çikacak, diger kardesler siralarini ?kafes? denilen odalarda bekleyecekti. Kardes katli böylece önlenmek istendi. Ancak bu durum deneyimsiz ve bir odada ömür boyu yasamaktan dolayi akli dengesi bozulan padisahlarin tahta çikmasina neden oldu.
Bazen çocuk yastaki padisahlar basa geçti.Devleti valide sultanlar yönetti.
Eyaletlere ya da önemli devlet görevlerine rüsvetle, torpille atamalar yapildi. Mütesellimlik dogdu.
Yeniçeri Ocagi bozulmus ve almamalari gereken haklar almislardi.(evlenme,2.is) Timarli sipahilerin (Anadolu askerleri) sayilari azalmisti.Devlet Yeniçerilerin maaslarini ya ödemiyordu ya da degeri düsük paralarla ödüyordu. Bu da isyanlara neden oldu.
Ekonomi bozulmustu.(Ipek ve Baharat yollarinin önemi azalmisti, seferler uzun sürmeye baslamis ganimetler azalmisti.Saray masraflarinin artisi ve cülus bahsisleri de etken olmustu.)
Ilmiye Sinifi bozulmustu. Medrese hocalari eskiden agir bir egitimden geçerek hoca oluyorlardi. Daha sonra besik ulemaligi basladi. Hocalarin ogullari dogustan medrese hocasi sayiliyordu. Pozitif bilimler medrese müftedarindan çikarildi.
Toplumsal yapi bozuldu. Halkin devlete olan güveni azaldi.Timarli askerler azalinca güvenlikte azaldi, her yerde eskiyalar türedi.Köylerden kaçan halk kentlere geldi.Bos kalan topraklar güçlü ailelerce paylasildi.
Avrupa?daki siyasi gelismelere aldiris edilmedi. Haçli ittifaklari kuruldu.Önlemler alinmadi.
Avrupa?daki ekonomik gelismelere bilimsel, kültürel ve teknik gelismelere duyarsiz kalindi.
Bu Nedenler Yüzünden Çikan Isyanlar
a)ISTANBUL ISYANLARI
Yeniçeriler
Kapikullari tarafindan çikarildi. 3.Murat, 1.Ahmet, 2.Osman ve 4.Mehmet zamaninda çikti.
b)CELALI ISYANLARI
(Anadolu?da çikan isyanlar)
-Ilk Yavuz zamaninda (BOZOKLU CELAL)
c) EYALET ISYANLARI
1. Hiristiyan eyaletler bagimsiz olmak için çikardilar.
2. Bazen de Müslüman valiler atandiklari eyaletleri devlet haline getirmek için.
IÇ ISYANLARLA ILGILI YAPILAN ISLAHATLAR
Isyanlar zorlukla siddetle bastirildi, bu yüzden tekrar çikti.Isyanlarin nedenleri arastirilmadi.
Kanuni dönemi uygulamalari örnek alinmistir.Bu kötü durumdan kurtulabilmek için geriye bakilmadi.
Batida yasanan gelismeler takip edilemedi, örnek alinamadi.
Daha çok askeri ve ekonomik alanda islahat yapildi. Diger alanlar ihmal edildi.
Islahatlar yapan kisilere bagli kaldi, herkes islahat yapmadi.
3.MEHMET (1595-1603) ?8YIL?
-Duraklamanin ilk padisahidir.
-Basa geçtiginde Avusturya ile savaslar devam ediyordu.
-3.Mehmet kendisi Avusturya üzerine sefere çikti.
-1596 Haçova Savasi (Avusturya ile)
-Geri hizmettekilerin yardimi ile savas kazanildi.
-30 bin askerden kaçip Celali oldu.
-1600?de Kanije Kalesi alindi.
OSMANLI ? IRAN SAVASLARI
Iranlilar Tebriz?i geri aldilar. Sancaga çikan son padisah.
1.Ahmet (1603-1617) ?14 yil?
-Ekber ve Ersed kuralini getirdi.
-Osmanli ? Iran ile savaslar yapti. Safeviler kazandi.
-Nasuh Pasa Antlasmasi Istanbul (1612) (Pek kârli degil)
OSMANLI ? AVUSTURYA SAVASLARI
Basarili olundu.
-Estergon kalesi alindi.
-1606?da Zitvatorok Antlasmasi yapildi.
EN ÖNEMLI MADDESI
Avusturya krali Osmanli padisahina esit sayilacak.(Kötü bir antlasma)
OSMANLI ? LEHISTAN SAVASLARI
Lehistan artik Osmanli himayesi altinda degil.
Savas yapildi? Antlasma yapildi?
1.MUSTAFA (1617-1618)
Akildan rahatsiz oldugu için tahttan indirildi.
2.OSMAN (GENÇ) (1618-1622)
-Safevilerle savasildi.Serav Antlasmasi. (1618)
-Safeviler vergi verecekler.
-Lehistan üzerine Hotin Seferine çikti.
-Bu seferde yeniçeriler 2.Osman?in sözünü dinlemediler. Bu yüzden yeniçeri ocagini kaldirmaya karar verdi. Ancak yeniçeriler bunu duyunca 2.Osman?i bogdular.
-Yeniçerilerce öldürülen ilk padisahtir.
-Uzun aradan sonra ilk defa Müslüman ve Türk kiziyla evlenen ilk padisah.
-Yeniçeri Ocagi?ni kaldirabilmek için hacca gidip dönüste Misir, Suriye ve Anadolu?dan asker toplamak istemisti.
4.MURAT (1623-1640) ?17YIL?
-Tekrar 1. Mustafa (Gene 1 yil)
-4.Murat basa geçti.
-Devleti baslarinda annesi yönetti.
-Iran üzerine iki sefere çikti. Basarili oldu.
-1639?da Safevilerle Kasr-i Sirin Antlasmasi yapildi.
ÖNEMI
Bugünkü Türk ? Iran siniri büyük ölçüde bu antlasmayla çizildi.
-Lehistan ile antlasmasi yapildi.
-Çok sert bir padisahtir.
-Yeniçeri Ocagi ile isbirligi yapan sadrazami ve Seyhülislami öldürttü.
-Gece sokaga çikma, içki, tütün ve kumar yasagi getirdi.
-Timarli sipahilerin gerçek sayilarini ögrenmek için sayimlar yaptirdi.
-Ayari düsük akçeleri kaldirtti.
-Baski ve siddetle Celali Isyanlari?ni bastirdi.
-Duraklamanin nedenleri ve çözüm yollarini ögrenmek için devlet adamlarina raporlar hazirlatti.
-Bu raporlarin en önemlisi Koçi Bey Risalesidir.
IBRAHIM (1640-1648) ?8 YIL?
-Venedik?le savaslar yapildi. Ilk defa Girit Adasi kusatildi ama alinamadi. (25 yil sonra alinacak)
(Girit yükselme devrinde alinmayan tek ada)
(Çok para harcandi)
-Ibrahim zamaninda ? Kemankes Kara Mustafa Pasa islahat yapti, maliyeyi düzeltmeye çalisti, ancak çikarlarina dokunduklari tarafindan öldürüldü.
4.MEHMET (AVCI) (1648-1687) ?39YIL?
- Kanuni?den sonra en çok basta kalan padisahtir.
-6 yasinda padisah oldu.
-Sadrazami Tarhuncu Ahmet Pasa ilk bütçeyi yapti.
-Annesi Turhan Sultan Köprülü Mehmet Pasa?dan sadrazam olmasini istedi.
-Köprülü Mehmet Pasa bazi sartlar karsiliginda sadrazam oldu.
-Daha sonra o ölünce ailesinin bazi fertleri sadrazam oldu. Bu devire Köprüler dönemi denir.
-Venedik savaslari devam ediyordu. (Girit için)
-Venedikliler Çanakkale Bogazi?na kadar gelip bogazi kapattilar.
-Köprülü Mehmet Pasa bu kusatmayi kaldirdi.
-Köprülü Mehmet Pasa?nin oglu-Köprülü Fazil Ahmet Pasa Girit?i tamamen aldi.(1669)
-Avusturya ile savaslar basladi.
-Fazil Ahmet Pasa Uyvar Kalesi?ni aldi.
-1664 Vasvar Barisi yapildi.( Bu yy.daki son iyi antlasma)
-Daha sonra Viyana Osmanli tarihinde 2.kez kusatildi.
-Kusatan Köprülü Mehmet Pasa?nin damadi Merzifonlu Kara Mustafa Pasa.
NEDENLERI
Merzifonlu?nun san-söhret meraki, bu ugurda padisahi ikna etmesi.
Viyana alinirsa Osmanli bozulan imaji düzelecekti.
Avusturya Protestan Macarlari Katolik olmaya zorladi. Bu durum karsisinda Macaristan?in Osmanli?dan yardim istemesi.
-200 bin kisiyle Viyana?yi iki ayda kusatti.
-Lehistan Krali Viyana?ya yardima gelince Osmanli Ordusu geri çekildi yani yenilmis sayildi.
VIYANA ?DA NEDEN YENILDIK?
Kirim hani yardima gelmedi. Merzifonlu buna kizdi.
Viyana?ya giderken önemli kaleler ele geçirilmemisti, bizi arkadan vurdular.
Sadrazam bizim askerler sehri yagmalamasin diye sehrin teslim olmasini bekledi, Lehliler Viyana?ya yardima geldi.
Merzifonlu Fransa?dan yardim alamadi.
Kusatma uzayinca Haçli ruhu yeniden dogdu.
Kusatma basarisizca sonuçlaninca Haçlilar umutlandi.
?Kutsal Ittifak? olusturdular.
(Lehistan + Malta + Venedik + Avusturya + Rusya)
Merzifonlu idam edildi.
Kutsal ittifakla yillarca savasildi, sonra Karlofça Antlasmasi yapildi.
Lehistan ile savaslar yapildi.
1672?de Bucas Antlasmasi imzalandi. (Batida en genis sinirlara ulastigimiz antlasmadir.
2.SÜLEYMAN (1687-1691) ?4 yil?
Kutsal ittifakla savaslar devam ediyordu.
2.AHMET (1691 ? 1695) ?4 yil?
Fazil Mustafa Pasa Salankamen Savasinda sehit düstü.
2.MUSTAFA (1695 ? 1703) ?8YIL?
Kutsal ittifakla savaslara devam ediliyordu.
Ingiltere ve Hollanda oraya girince Karlofça Anlasmasi yapildi.(1699)
Bir süre toprak kaybettik. (ilk defa)
1700?de Istanbul Antlasmasi yapildi.
Bu savaslar sonunda Avrupa?da Türk ilerleyisi durdu.
Avrupa?dan çok geri kalindigi anlasildi.
(askerlik bakimindan)
Padisah 2.Ahmet bu Antlasmadan sonra devlet islerini Seyhülislama birakip Edirne?ye yerlesti.
Halk arasinda ?Edirne baskent olacak? söylentisi yayilinca isyan çikti. Padisahi tahttan indirdiler.
OSMANLI?NIN GERILEME DÖNEMI
3.AHMET (1703 ? 1730) ?27 YIL?
- Rusya ile savasti. (Petro)
- 1711 Prut savasi yapildi.
SEBEBI
Rusya Isveç ile savasmis. Isveç Krali Osmanli?ya siginmis Ruslar onu takip ederken Osmanli topraklarini harap etmislerdir.
Sadrazam tam Ruslari yenecekken, yenemedi.
Çünkü yeniçerilere güvenemedi.
Antlasma istegini kabul etti.Prut Anlasmasi (1711)
Pek kârli degil. Bu yüzden Baltaci Mehmet Pasa öldürüldü.
Venedik?le savasildi.
?Avusturya ile savasildi. (Petervaradin)
?Bu savasi kaybettik ve Pasarofça Antlasmasi yapildi. (1718)
Iran?la savaslar yapildi.
Bu padisahlar döneminde LALE DEVRI yasandi.
LALE DEVRI (1718 ? 1730) ?12yil?
Aslinda kötü bir dönem olarak bilinir.
Ancak bati örnek alinmaya baslamis her alanda islahat yapilmisti.
3.Ahmet ve Nevsehirli Ibrahim Pasa islahat yaptilar.
?Avrupa?ya ilk kez elçi gönderildi.
?Fransa?ya gönderilen 28 çelebi Mehmet?ti.
Elçilere Avrupa ile ilgili sik yazi yazilmasi söylendi.
28 Çelebi Mehmet giderken oglu Sait Efendiyle beraber gitti.
?Sait Efendi dönüsünde matbaayi getirdi.
?Ibrahim Müteferrika ile Sait Efendi matbaayi ilk kuranlar oldu. (1727)
?Ilk bastiklari Vankulu sözlügü
?Çini imalathanesi açildi.
?Itfaiye bölügü kuruldu. (yeniçerilerden)
Dogu klasikleri ve Aristo?nun eserleri çevrildi.
Yalova?da kagit fabrikasi kuruldu.
Çiçek asisi bulundu. (Bir dananin hasta genlerinden gelistirildi.)
Ancak zevk ve sefa, bitmek tükenmek bilmeyen balolar dikkat çekti.
Yapilanlarin parasi Anadolu?daki halka konan agir vergilerden çikartildi.
Patrona Halil ve adamlari sarayi basip Nevsehirli Damat Ibrahim Pasa?yi öldürüp, 3. Ahmet?i tahtan indirdiler.
1.MAHMUT (1730 ? 1754) ?24YIL?
Ilk zamanlar Patrona Halil ve arkadaslarinin etkisinde kaldi.
Sonra bir yolunu bulup onlari idam ettirtti.
Iran?la savastilar.
1732 Ahmet Pasa Antlasmasi yapildi.
1746?ya kadar savaslar devam etti. 1746?da tekrar antlasma yapildi. Bir daha hiç savasilmadi.
Rusya sicak denizlere açilmak amaciyla Osmanli?ya saldirdi.
Avusturya?da bu savaslara katildi.
?Fransa?da araya girince hem Avusturya hem de Rusya 1739?da Belgrad Antlasmasi yaptilar.
?Fransa arabuluculuk karsiliginda kapitülasyonlarin sürekli olmasini sagladi.(1740)
Ve kapitülasyonlar diger devletler tarafindan da tanindi.
Belgrad Antlasmasi ile Rusya Çari Osmanli Hükümdarina denk sayildi.
Azak kalesi yikilacak.
Rusya Istanbul?da elçilik açabilecekti.
1.Murat zamaninda Bati örnek alinarak islahat yapildi.
Fransa ve Isveç?ten askeri hocalar geldi.
?Bu dönemde islahat yapanlar Humbaraci Ahmet Pasa (Kont de Bonneval)
?Topçu ve Humbaraci Ocaklari düzenlendi.
?Hendesehane açildi.
? Ordu, tabur, alay, bölük olarak ayrildi.
- Gereksiz harcamalar kisitlandi.
3.OSMAN (1754 ? 1774) ?17YIL?
Ruslarla savasildi.
Çariçe 2. Katerina Leh kralligina kendi adayini seçtirmek istedi.
Buna karsi çikan Lehliler Osmanli?ya sigindilar.Lehleri kovalarken Osmanli topraklarina girip Türkleri öldürdü.
Rusya?ya savas açildi.
Osmanli agir bir yenilgi aldi.(Yeniçerilerin disiplinsizligi yüzünden)
Rus donanmasi Ingiltere?den izin ve yardim aldi. Cebelitarik?i geçip ? Çesme?ye geldiler. ?Osmanli donanmasini yaktilar.
Ingilizliler ile iliskiler ilk kez bozulmus oldu.
Bu sirada 3.Mustafa vefat etti.
Çok iyi bir egitim görmüs bir padisahti.
Yenilik taraftariydi.
?Onun döneminde islihatlari Baron de Tot yapti.
?Mühendishane-i Bahr-i Humayun açildi.
?Sürat Topculari Ocagini kurdu.
Fransa ve Almanya?ya elçiler yollandi.
Tip ve astronomi ile ilgili pek çok eser Türkçeye çevrildi.
Devlet tahvilleri bastirildi, satisa sunuldu. Iç borçlanma yapildi. (Galatali Rum bankerlerden)
1.ABDULHAMIT (1774-1789) ?15yil?
3.Mustafa?nin kardesidir.
Tahta geçtiginde Ruslarla savaslar devam ediyordu.
Osmanli baris istedi.Küçük Kaynarca Antlasmasi. (1774)?de yapildi.
Çok agir sartlar tasir.
- Kirim bagimsiz olacak.
- Rus ticareti gemileri Karadeniz ve Akdeniz?e çikabilecek.
- Rusya Istanbul?da devamli elçi bulunduracak.
- Rusya kapitülasyonlardan yararlanacak.
- Rusya Osmanli?daki Ortodokslarin haklarini koruyabilecek.
- Osmanli, Rusya?ya savas tazminati ödeyecek.
Ortodoks maddesi Rusya?nin Osmanli?nin içislerine müdahale etme firsati verdi.(ilk defa)
Müslüman bir bölge olan Kirim Osmanli?dan ayrildi,Rusya bu bölgeyi isgal etmek istiyordu çünkü?
Osmanli ilk defa savas tazminati verecekti.
Rusya?ya Cografi Kesiflere çikma imkani buldu.
Rusya Kirim?daki Müslüman halki katletmeye basladi.
Pek çok Kirimli Osmanli?ya sigindi.
Ruslarin adami Sahin Giray Kirim Haniydi.
Osmanli savasa hazirlaninca Aynali Kavak Tenkihnamesi (düzenlemesi) yapildi.(1779)
Buna göre Ruslar Kirim?i bosaltacak ama Sahin Giray kalacakti.
Kirim Halki Sahin Giray?i yine kabul etmedi, isyan çikti.
Rusya Kirim?i aldigini açikladi.(1783)
Osmanli?nin savasacak durumu yoktu.Itiraz edemedi.
Rusya ve Avusturya kendi aralarinda bir proje hazirladilar.
Grek Projesi
Eflak ve Bagdan?da Daçya Kralligi
Bir de Bizans yeniden kurulacak.
Osmanli bunu duyunca savas açti.
Savaslar devam ederken 1.Abdülhamit gelen kötü haberler üzerinde üzüntüsünden vefat etti.
1.Abdülhamit döneminde Halil Hamit Pasa islahatlar yapti.
Istihkam okulu açildi.
Fransa?dan askeri hocalar getirildi.
Yeniçeri Ocagi?nda sayim yapildi. Ulufe alim-satimi yasaklandi.
Timarli sipahiler denetlendi.
3.SELIM (1789 ? 1807)
Basa geçtiginde Rusya ile Avusturya ile olan savaslar devam ediyordu.
Osmanli bu savaslarda yalniz kalmamak için Isveç ve Prusya ile antlasmalar yapti. (Pek basarili olamadilar)
Bu siralarda Fransiz ihtilali olmus, Fransa kendi derdine dönmüstü.
Ihtilalin kendisine siçramasini istemiyordu.
Bu yüzden hemen Osmanli ile 1791 Zistovi Antlasmasi imzalandi.
Rusya ile de 1792?de Yas Antlasmasi imzalandi.
Osmanli Kirim?in Rusya?ya ait oldugunu kabul etti.
Osmanli bir sürü toprak kaybetti.
Fransa ile iliskiler ilk defa 3.Selim zamaninda bozuldu.
1789?da Fransa?da ihtilal oldu.Halk, feodalleri , kral ve kraliçeyi öldürdü.
Bütün Avrupa devletleri Fransa?ya cephe aldi.
Fransa?ya savas açtilar.
Çünkü onlarda da feodalite ve kralliklar vardi.
Bir tek Osmanli, Fransa?nin iç sorunu diye tavir almadi.
Fransa?da daha sonra Napolyon Bonaparte is basina geldi.
Napolyon Ingiltere?nin sömürgesi Hindistan?a giden yollari kapatabilmek için Misir?i almak istedi.
Halbuki Misir Osmanli topragiydi.
Osmanli,Napolyon?un Misir?a saldirmasi üzerine Ingiltere ve Rusya ile anlasti.
Ingiltere ve Fransa Ebukir?da savasti. Fransiz donanmasi batti.
Napolyon bunun üzerine karadan saldirdi.
Yeni kurulan Nizam-i Cedit ordusunun askerleri Napolyon?u karada yendi.
Napolyon gizlice Fransa?ya girdi.
Osmanli Misir?a girdi. Fransa ile El Aris Antlasmasi yapildi. Misir tekrar bizim oldu.
Napolyon Imparator olunca Osmanli- Fransa iliskileri yeniden basladi.
Rusya ile yeniden savaslar basladi.
3.Selim?in yaptigi islahatlar yeniçerilerin, din adamlarinin esnafin isine gelmiyordu.
Yaptigi yenilik hareketlerine karisi çiktilar.
Isyan çikti.(Kabakçi Mustafa)
3.Selim?i tahtan indirip 4.Mustafa?yi tahta çikardilar.
3.Selim?i çok seven Ruscuk âyani Alemdar Mustafa Pasa , 3. Selim?i tekrar tahtta çikarmak için Istanbul?a geldi.
Bunu duyan Yeniçeriler 3.Selim?i öldürdüler.
Alemdar 4.Mustafa tahtan indirip 2.Mahmut?u tahta çikardi.
3.Selim her alanda islahat yapti.
Onun yaptigi islahatlara Nizam-i Cedit (Yeni Düzen) denir.
Ayni zamanda Nizam?i Cedit adli iyi teknige sahip bir ordu kurulmustur.
Bu ordunun Fransa Ingiltere ve Isveç?ten gelmis ögretmenleri, Bir örnek giysileri ve modern kislalari vardi.
Bu ordunun masraflarinin karsilanmasi için Irad-i Cedit adli bir hazine kuruldu.
Mühendishane-i Berr-i(Kara) Humayun açildi.
Askeri okullarda Fransizca dil egitimi basladi.
Yeni bir donanma kuruldu.
Avrupa?nin önemli büyük sehirlerinde ilk kez sürekli elçilikler kuruldu.
Ilmiye örgütünü islah edebilmek için kanunlar çikardi.
Yerli mali kullanimina tesvik edildi.
Devlet matbaasi gelistirildi.
18.yy ISLAHATLARININ GENEL ÖZELLIKLERI
Yükselme dönemi degil, Bati örnek almaya baslandi.
Sadece askeri alanda degil,diger alanlarda da islahatlar yapildi.
Islahatlar Yeniçeriler ve Ulema (ilmiye sinifi) tarafindan sik sik kesintiye ugradi.
2.MAHMUT (1808 ? 1839) ?31 YIL?
Onu tahta çikaran Alemdar Mustafa Pasa?yi sadrazam yapti.
Alemdar Mustafa Pasa, 2.Mahmut?tan Anadolu ve Rumeli toprak agalariyla (ayanlariyla) Sened-i Ittifak?i imzalamasini istedi. (1808)
Bu belgeye göre ayonlar padisahi koruyacak, ayaklanmalari bastiracak padisah vergileri düzenlerken ayanlara danisacakti.
2.Mahmut bu antlasmayi imzalamaya razi oldu.Böylece ilk defa padisahin yetkileri paylasilmis oldu.
2.Mahmut Sekban-i Cedid adli bir ordu kurdu.
Yeniçeriler bu ordunun varligindan rahatsiz oldular ve Alemdar?in konagini sarip, onu öldürmek istediler.
Alemdar 2.Mahmut?u öldürmeye kalkinca Sekban-i Cedid ordusu kaldirildi.
Devam eden Osmanli ? Rusya savaslarina Fransa?da katildi.
1809?da Osmanli Ingiltere ile ittifak yapti.(Kala-i Sultaniye Antlasmasi.)
Osmanli ? Rusya savaslari devam ederken iki taraf arasinda 1812?de Bükres Antlasmasi imzalandi.
Bu Antlasma ile Sirplara ayricalik verildi.
Bu durum Rusya?nin lehineydi.Önce Sirbistan?i sonra tüm Balkanlari alarak sicak denizlere açilacakti.
SIRP ISYANI
Osmanli?ya karsi ayaklanan ilk toplum Sirplardir.
Sirbistan tam olarak (Fatih) 2.Mehmet zamaninda alinmisti.
AYAKLANMA NEDENLERI
Avusturya ve Rusya?nin kiskirtmalari.
Fransiz Ihtilali?nden yayilan milliyetçilik akimi.
Sirp topraklarinin savas alani haline gelmesi, harap olmasi
Yeniçerilerin Sirbistan?daki olumsuz davranislari
Ilk defa 1804?te Kara Yorgi ayaklanma baslatti.
1812?de Milos Obronoviç ayaklanma çikardi.
1829?da Edirne Antlasmasi ile Sirbistan özerk oldu (yari bagimsiz; iç islerinde bagimsiz, dis islerinde Osmanli?ya bagli.)
1878 Berlin Antlasmasi ile Sirbistan tam bagimsiz oldu.
Sirplar 74 yilda bagimsiz oldular.
YUNAN ISYANI
Yunanistan Fatih zamaninda alinmisti.
Rumlar Osmanli Devleti?nde ayricalikli konumdaydi.
Gayrimüslimler devlet görevlisi olamadigi halde onlara tercümanlik gibi görevler veriliyordu.
Ticaretten çok zengin oldular.
AYAKLANMA NEDENLERI
Fransiz Ihtilali?nden yayilan milliyetçilik akiminin etkisi.
Fransa ve Ingiltere?nin Eski Yunan?in torunlarinin bagimsiz olmasini istemeleri.
Avusturya ve Rusya?nin kiskirtmalari.
Rumlarin zengin olmalari.
Rum sair ve yazarlarin bagimsizligi anlatan siir ve yazilarin etkili olmasi.
Ilk Rum isyani 1820?de Eflak?ta çikti. Kisa sürede bastirildi.
Rumlarin kurdugu Etnik-i Eterya Dernegi (Kurucu Aleksender Ipsilanti) 1821?de Mora?da isyan çikartti.
Avrupa?dan Mora Isyani için gönüllüler ve toplanan paralar getirildi.
Osmanli?nin donanmasi yoktu. Bu yüzden 2.Mahmut donanmasi olan Misir valisi Kavalali Mehmet Ali Pasa?dan yardim istedi.
Mehmet Ali Pasa Girit ve Mora valilikleri kendisine verilirse yardim edecegini söyledi.
2.Mahmut bu sarti kabul edince Kavalali?nin donanmasi Mora?ya geldi.Kavalali?nin oglu Ibrahim Pasa ayaklanmayi 1827?de bastirdi.
Ingiltere ve Fransa bu durumdan rahatsiz oldular.Mehmet Ali Pasa?nin valiligi yerine zayif bir Yunanistan?i tercih ediyorlardi.
1827?de Mora?nin Navarin Limani?nda Mehmet Ali Pasa?nin donanmasini yaktilar.
Osmanli zararin ödenmesini isteyince Rusya Osmanli?ya savas açti.
Osmanli savasi kaybetti.
1829?da Edirne Antlasmasi ile Sirplar yari bagimsiz, Yunanlilar tam bagimsiz oldular.
(Ayrica Ruslar bogazlarda serbestçe geçebilecek, bir çok toprak verilecek, savas tazminati ödenecek Rusya?ya)
Yunanlilar 9 yilda bagimsiz oldular. Osmanli?da bagimsiz olan ilk topluluk Yunanistan.
Bu arada Cezayir?in son valisi Fransa?dan aldigi borcu ödemedigi için Fransa tarafindan isgal edildi. Osmanli baska sorunlariyla ilgilendigi için bu olayi sadece protesto edebildi.
MISIR SORUNU
Mehmet Ali Pasa kendisine Mora ve Girit?in valiligini verilmesi sartiyla Mora isyanini bastirmisti.
Ancak Mora Yunanistan?in olunca, Mehmet Ali Pasa Girit ve Suriye valiliklerini istedi.
2.Mahmut Ingiltere ve Fransa?dan yardim istedi ama bu devletler yardim ettiler.
Bunun üzerine 2.Mahmut Rusya?dan yardim istedi.
Rusya yardim etmeyi kabul edince Ingiltere ve Fransa telâslandilar.
Mehmet Ali Pasa ve Osmanli?nin arasini düzeltmek için 1833?te Kütahya Antlasmasi?ni hazirladilar.
Bu antlasmaya göre Mehmet Ali Pasa?ya Misir, Suriye ve Girit valilikleri, oglu Ibrahim Pasa?ya Adana ve Cidde valilikleri verildi.
2. Mahmut Rusya?nin yani sira Ingiltere?nin de destegini almak istiyordu.
Bu yüzden 1838?de Ingiltere ile Balta Limani Antlasmasi yapildi. Ticaret Antlasmasidir. (Osmanli için olumsuz)
1839?da Mehmet Ali Pasa Osmanli?ya tekrar saldirdi.
2.Mahmut bu sorunun çözümlendigini göremeden öldü.