OSMANLI ÖSS VE KPSS KISA NOTLAR-1-LİSE TARİH KONU ANLATIMI-BİLGİMCE Eğitim ve Kültür Platformu

-Balkanlar?da en güçlü Sirplar

-Ortadoks ? Katolik- Bogomil mezhepleri var. *
OSMANLI?NIN KURULUSU
-Kayi Boyundan geliyorlar.
-Güç, Kuvvet anlaminda..
-Alaeddin Keykubat, onlari Karacadag?a yerlestirdi.
-Ertugrul Bey ? Sögüt ve Domaniç?e getirdi.
OSMAN BEY (1281-1324)
-Amcasi Dündar?la savasti.
-Anadolu Selçuklu?nun uç beyi.
-Bizanslarla Savaslar yapti.
-Ahilerden yararlandi.
-Selçuklu Devlet Adamlari gelip baglilik bildirince 1299?da bagimsiz oldu.
-Bizansli Tekfurlarla 1302 Koyunhisar Savasi?ni yapti. Osman Bey diger beyliklerle savasmaktan kaçindi.
-Onun zamaninda asiret düzeninden beylik düzenine geçildi.
OSMANLI BEYLIGI?NIN GÜÇLÜ BIR DEVLET HALINE GELEBILMESINDE ETKILI OLAN FAKTÖRLER

1)Komsu oldugu Bizans?in güçsüz olmasi ve bu devletten toprak kazanmasinin kolaylasmasi.

2)Türk beylikleriyle mücadele etmek yerine Bizans?la savasilmasi diger beyliklerin takdirlerini kazanmalarini sagladi.

3)Ahilik ve Bektasilik tarikatlarinin Osmanli Devleti?ne destek vermesi.

4)Osmanli Hükümdarlarinin, diger Türk devletlerinde görülen ülkenin hanedan üyeleri arasindan paylastirilmasi uygulanmasina izin vermemesi.

5)Timar sisteminin ve iskan politikasinin uygulanmasi sayesinde fethedilen bölgelerde kalici yerlesimin saglanmasi.

6)Osmanli Beyligi?ndeki nüfusun dogudan gelen Türkmen göçleriyle sürekli artmasi.

7)Osmanli hükümdarlarinin hosgörüye ve adalete önem vermesi.

8)Güçlü bir ordu örgütünün kurulmasi.

9)Balkanlarda güçlü bir devletin olmamasi ve bölgede iç çatismalar.

10)Kurulus ve yükselis dönemlerinde ardi ardina güçlü padisahlarin geçmesi.
OSMANLI?NIN TOPRAK ALMA YOLLARI
1)Fetih (Kahraman) 2)Çeyiz (Germiyan) 3) Miras (Germiyan)
4)Satin Alma (Hamitogullari) 5) Kendiliginden teslim olma (Karesi)

OSMANLI?NIN BASKENTLERI
1)Sögüt 2)Iznik 3)Bilecik 4)Bursa 5)Edirne 6)Istanbul

OSMANLI?NIN DÖNEMLERI
1)Kurulus : 1299 (Osm. Kurulusu)- 1453 (Istanbul?un Fethi)
2)Yükselis: 1453 (Istanbul?un Fethi)-1579 (Sokullu Mehmet Pasa?nin Ölümü)
3)Duraklama: 1579 (Sokullu Mehmet Pasa?nin Ölümü)-1699 (Karlofça Antlasmasi)
4)Gerileyis: 1699 (Karlofça Antlasmasi)-1792 (Yas Antlasmasi)
5)Dagilis: 1792 (Yas Antlasmasi)- 1922 (Saltanatin Kaldirilmasi)

ORHAN BEY( )

-Bursa alindi. (Baskent yapti)
-Palekanon Savasi (Maltepe) 1329 ? Bizans ordusuyla.
-Karesiogullari ? Deniz Kuvvetleri, ilk alinan beylik Donanmasi vardi.
-Kantakuzen?in yardim istegi. (6000 kisi)
-Imparator oldu sonra Sirp ve Bulgarlara karsi tekrar yardim istedi.
-1353 Çimpe Kalesi?ni verdi. Ilk kez Rumeli?ye geçildi.*
-Trakya?da Fetihler basladi.
-Iskan politikasi basladi.
-Altin para, ilk medrese (Iznik), ilk düzenli Ordu kuruldu.
-Rumeli?de iskan politikasi basladi.Ilk vezir (kardesi Alaeddin Pasa) -vakif kuruldu.
ISKAN POLITIKASININ AMAÇLARI
-Fethedilen yerlere Anadolu?dan Türk insanini götürüp yerlestirmek.
-Fethedilen yerdeki yerli halktan ayaklanma çikarma ihtimali bulunanlari da baska yere iskan etmek.
-Konar göçleri yerlesik hayata geçirmek.
-Balkanlarin nüfusunu Müslümanlar lehine dengelemek.*
ISKAN POLITIKASINDA UYGULANAN ÖLÇÜTLER
Genellikle konar-göçerler ve Tatarlar Tercih edilirdi, yerlesik hayata geçsinler
diye.
-Göçmenler iskân yerlerine yakin yerlerden alinirdi. (Göçme ve uyum kolayligi olsun diye)
-Bir yerden göçmen alinirken, o yerin mevcut hanliginin üretim ve düzeninin bozulmamasina dikkat edilirdi.
- Göçmen aileleri seçilirken özellikle anlasmazlik içinde olan ailelerden biri tercih edilirdi.(Kan davalari ortadan kalksin diye)
- Yeni yerlesim yerinde herkese ihtiyaç olan malzemeler verilir, bir süre vergi alinmazdi.
- Geçerli sebep olmadan yeni yerlesim yerini terk edip eski yerine dönmek yasakti.(Yerli göç anarsisi olmasin diye)
- Bir yere, iskan bir seferde yapilmaz tekrar edilirdi.
*Bu iskan degisimi uygulamasi 150 yil sürdü.

I.MURAT (Hüdavendigar) (1362-1389)

-1363?te Bizans ve Bulgar?la savasti. (Sazlidere Savasi) Edirne?yi aldi.
-Edirne?yi Baskent yapti.
-1364 (Sirp Sindigi)
Sebep: Edirne?nin alinmasi.
Sonuç: Balkan Haçli Ordusuna karsi alinan ilk zafer.
-1371 Çirmen Savasi: Balkan Haçli Ordusuyla Sirp?lar vergiye baglandi.
-1388 Plosnik Savasi: Balkan Haçlilarina yenildiler.
-1389 1.Kosova: Savas kazanildi
?1.Murat savas alaninda ölen ilk padisah oldu.
?Ilk kez Osmanli top kullandi.

Germiyanogullarindan; çeyiz, Hamitogullarindan; para ile toprak almistir.
Karamanogullari ile ilk kez savasildi.
Devsirme sistemi kuruldu
Timar sistemi uygulandi.Timarli Sipahi Ocagi?nin temeli atildi.
Maliye örgütü kuruldu.
Adalet örgütü gelisti. Ilk kazasker atandi.
Divan üye sayisini arttirdi.

YILDIRIM BEYAZIT (1389-1402)
-Kardesleriyle savasarak, basa geçti.
-Germiyan, Aydin, Saruhan, Mentese, Sahip Atalar, Candar, Hamit,
Karamanogullarini aldi.
-Anadolu Türk birligini ilk kez kurdu.
-Aldigi yerlerin beyleri Timur?a sigindi.
-1391 ilk kez Istanbul?u kusatti. 1395-97 ?de Bizans Devletini kusatti.
-Istanbul?u alabilmek için Anadolu Hisari?ni yaptirdi.
-Timur Anadolu?ya girince Bizans?la antlasma yapti. ( Bizans vergi ödeyecek,
Türklere mahalle ve camii kurulacak) *uygulanamadi!
-1396 Nigbolu ( Macar, Fran. , Ing, Leh., Avus., Ital., Isviç.,) {Avrupa Haçlilari}
-Kazandik. Bulgar Kralligini aldik.
-Memlük Halifesi bu basarinin üzerine ( Rum Diyarinin Sultani) ünvanini verdi.
1402-ANKARA SAVASI

NEDENLERI:

Timur?la Beyazit?in dünyanin egemeni olmak istemeleri.
Timur?dan kaçan hükümdarlarin Beyazit tarafindan korunmasi
Yildirim?dan kaçan Anadolu beylerin Timur?a siginmasi.
Birbirlerinin topraklarina saldirmalari.
Timur?un Beyazit?tan egemenligini tasimasini istemesi, birbirlerine hakaret dolusu mektuplar göndermeleri.

SONUÇLARI:

Yildirim yenildi ve esleri, ogullariyla birlikte esir düstü.
Anadolu Türk birligi bozuldu ve Anadolu Türk beylikleri yeniden kuruldu.
Osmanli dagilma tehlikesiyle karsilasti. Beyazit?in ogullari arasinda 11 yil süren Fetret Devri basladi.
Timur Anadolu?da 8 ay kaldi. Bati Anadolu?ya kadar yagmalari.Kültür eserleri zarar gördü.
Istanbul?un fethi gecikti, Bizans?in ömrü uzadi.
Balkanlarda fetihler durdu.
Yildirim döneminde alinan Anadolu Beylikleri tekrar kuruldu.

Gelibolu?da tersane kuruldu.

FETRET DEVRI (1402-1413)

Mehmet Çelebi ? Amasya
Süleyman Çelebi ?         Edirne
Isa Çelebi ?                  Bursa
Musa Çelebi ?      Balikesir?de Bagimsizliklarini ilan ettiler.

Galip gelen Mehmet Çelebi oldu.

1402 Ankara Savasi?nda Yildirim?in Timur?a esir düsüp ölmesinden sonra Timur Yildirim?in ogullarini serbest birakti. Bu sehzadeler Anadolu?ya gelip taht kavgalarina basladilar. Bu durum 1413?te Çelebi Mehmet?in tahta geçmesine kadar sürdü. (11 Yil)

FETRET DEVRI?NDE BALKANLARDA TOPRAK KAYBETMEMEMIZIN NEDENLERI

Osmanli?nin daha önce bölgede hosgörülü ve adaletli bir yönetim ilerlemesi.
Timur?un Balkanlari istila etmemesi.
Balkanlardaki Osmanli birliklerinin orayi terk etmemesi.
Iskan politikasinin sagladigi kalici yerlesim.
Yüzyil savaslari nedeniyle Ingiliz ve Fransiz?in Haçli Birligi olusturmamasi

I.MEHMET (ÇELEBI) (1413-1421)

-Osmanli?nin ikinci kurucusu sayilir.
-Izmir?i yeniden aldi.
-Hamitogullarini yeniden aldi.
-Saruhan, Mentese ve Candaroglu yeniden aldi.

?1416 Çalibey Deniz Savasi: Venediklilerle yapilan ilk deniz savasidir. Kaybedildi.

SEYH BEDRETTIN OLAYI (1418-1420)

-Babasi Simavna Kadisi çok önemli bir devlet ve din görevlisi.(Kazasker)
-Ortak mülkiyet esasina dayali yeni devlet düzeninden bahseder.
-Göçebeler üzerinde etkili olmustur.
-Idam edilmistir. (Osmanli?nin düzenini degistirmeye yönelik ilk isyan)

DÜZMECE MUSTAFA (1418-1420)

-Timur?un saldigi Mustafa geri döndü.
-Bizans?in ve Eflak?in destegini aldi.
-Bizans?a para verildi, Mustafa hapsedildi.
-II.Murat?a tekrar isyan etti, öldürüldü.*

II.MURAT DÖNEMI (1421-1451)

-Amcasi Düzmece Mustafa tekrar ayaklaninca öldürüldü.
-Kardesi Mustafa ayaklaninca onu da öldürdü.
-Istanbul?u kusatti, ama alamadi.
-Candaroglu, Mentese, Germiyan, (vasiyet) alindi.
-Sirbistan?i yeniden vergiye bagladi.
-Balkan milletlerine yenilince, Macarlara baris teklif etti.
EDIRNE SEGEDIN ANTLASMASI
OSMANLI-MACARLAR ARASINDA

Her iki tarafta on yil savasmayacak
Sirbistan yeniden kurulacak.
Eflak?i ,Macaristan alacak,Osmanli?ya vergi verecek. Bulgaristan Osmanli?ya baglanacak.
Iki tarafta Tuna? yi asmayacak. Bulgaristan uymadi. Kagit üstünde kaldi.

- 2.MURAT DAHA SONRA TAHTAN ÇEKILDI

NEDENLERI:
-Balkanlarda alinan üst üste yenilgiler
-Oglu Alaeddin?in ölmesi.
-Uç beylerinin muhalefet yapmaya baslamasi.
-1444 yilinda yapilan Osmanlilarla-Macarlar Varna Antlasmasi?nin olumsuz bir antlasma olmasi.

BUÇUKTEPE ISYANI
SEBEBI: Çandarli Halil Pasa ile vezirlerin çatismalarindan bikan yeniçeriler padisahlarini geri istiyorlar.

-2.Murat ilk kez iki defa tahta çikar. (2.Kosova (1448) Kazanildi.)
-Kurulus Döneminde kazanilan en önemli savas.
-Türklerin Balkanlardan atilamayacagi kesin anlasildi.
-Ölünce yerine oglu 2. Mehmet geçti.

FATIH SULTAN (II) MEHMET (1451-1481)
-Ilk seferi Karamanogullari üzerine,yendik.
-Sonraki isi Istanbul?u almak olmustur.

ISTANBUL?UN FETHI?NIN NEDENLERI (29 MAYIS 1453)

Istanbul?un cografi konumu nedeniyle Osmanli?nin toprak bütünlügünü bozmasi, Anadolu?dan Rumeli?ye geçisin zor olmasi.
Bizans?in taht kavgalarini kiskirtarak Osmanli?nin içislerine karismasi.
Bizans?in Osmanli?ya karsi Balkan devletleriyle isbirligi yapmasi ve Anadolu Beyliklerini desteklemesi.
Istanbul?un stratejik öneme sahip bir kent olmasi ve 2.Mehmet?in bu kenti olarak imparatorluk düzeyine ulasmak istemesi.
Istanbul?un Ipek Yolu ticaretinde önemli bir merkez olmasi.

6. Istanbul?un fethinin Islâm dünyasi için önemli bir ideal olmasi ve özellikle Hz.Muhammed?in Istanbul?un fethedilmesini hedef gösteren hadisinin dinsel etkisi.

YAPILAN HAZIRLIKLAR

-Rumeli Hisari?ni yaptirdi.
-Donanma yaptirdi.
-Edirne?de tophane, Sahi adi verilen toplar, mancinik toplar, tekerlekli kuleler..
-Gelebilecek yardimlari kesmeye çalisti.
-Buna ragmen Ceneviz ve Mora yardim getirdi.*

FETHIN SONUÇLARI

Bizans yikildi.
Bizans baskent oldu.
Osmanli imparatorluk oldu.
Osmanli?nin Rumeli ve Anadolu topraklari birlestirdi.
Ipek yolu üzerinde önemli bir merkez alindi.
Islam dünyasi için önemli bir hedef haline geldi.
Ortaçag bitti, Yeniçag basladi.
Istanbul?u terk eden Rum bilim adamlari yeralti tünellerinden Edirne?den geçerek (Italya) yerlesip Rönesans?i baslatti.
Istanbul?un fethinde kullanilan büyük toplar bir süre sonra Avrupa krallari tarafina karsi kullanildi. Feodalite çöktü.
Osmanli?nin Balkanlardaki ilerleyisi hiz kazandi. Bu durum Avrupalilarin yeni arayislar içine Ermeni ve Cografi Kesiflerin baslamasina neden oldu.
Ortadokslara iyi davrandi. Vasiyeti Hristiyan birliginin kurulmasini, Katoliklerle birlesmesini önlemekti.
Ortadoks Ermeni Patrikhanesi?ni ve Yahudi Hahambasiligi?ni kurdurttu.

FATIH DÖNEMINDE BATIDA GELISMELER

-1454?te Venedik?te Antlasma yapti. Nedeni: Istanbul?un fethi üzerine olasi bir Haçli Birligi?nden Venediklilerin çekilmesini saglamak.
-Venedikli tüccarlara kolaylik taninacak.
-Belgrat disinda tüm Sirbistan alindi.
-1462?de Eflak alindi.
-Arnavutoglu Iskender Bey ölünce Arnavutluk alinabilirdi.*
-Bosna, Eflak, Bagdan alindi.

ANADOLU?DA GELISMELER

-Karadeniz?e hakim olmak için;
-1461 Amasya (Cenevizlilerden) alindi.
-Candaroglu (Kastamonu, Sinop)beyligine son verildi.
-Trabzon - Rum Pontus Devleti alindi.
-Konya ve Karaman alindi.
- Akkoyunlarla Otlukbeli Savasi yapildi(1473)

Nedenleri:

Uzun Hasan kendi baskanliginda Türk siyasi birligini kurmak istiyordu.
Pantus - Rum ve Karamanogullari ile isbirligi yapmisti.
Italya?ya elçi gönderip top ve topçu istedi.

Sonuç:

Kazanildi.
Dogu Anadolu Osmanli kontrolüne girdi.
Akkoyunlar dagilmaya basladi.

DENIZLERDE GELISMELER

-En çok Venedikle savasti. 16 yil sürdü.
-1479?da Venedik?le antlasma yapildi,Venedik vergi verecek.
-Ayrica Venedik?e ilk ticari ayricaliklar verildi.
-Ege Adalari alindi.
-1475?te Kirim alindi.
-Italya?dan Otranto Kenti alindi.

DIGER GELISMELER

Kanunname-i Ali Osman adli bir kanunname yayinladi: Veraseti belirler.
Sehzadeler sancaga çikmak zorunda
Padisah kizlarinin Beylerbeyleri ile evlenmek yasak

- Divana sadrazam bakanlik edecek.
- Enderun açildi.
- Vezir sayisini arttirdi. Defterdar ve Kazasker çift oldu.
- Medreseleri arttirdi(Sahn-i Seman Medreseleri)
- Altin Para bastirdi.
- Pek çok camii,kösk ve Topkapi Sarayi ?ni yaptirdi.

II.BEYAZIT (SOFU) (1481-1512)

-Devsirme devlet adamlarinin destegiyle hükümdar oldu.
-En büyük ve ilk sorun Cem Sultan olayi (14 yil)
-Abisine isyan etti, ikiye bölünmeyi teklif etti, reddetti.
-Savasi kaybedince Memlüklere sigindi.
-Yeniden savasti, Macar Krali ile görüstürmeleri için Rum sövalyelerine sigindi, onlar Papa?ya gönderdiler, Avrupa?da öldü.*

CEM SULTAN OLAYLARININ SONUÇLARI

Osmanli?nin iç sorunu iken diger devletlerin oraya girmesiyle dis sorun oldu.
II.Beyazit?in Cem için Papa?ya çok fazla para göndermis,Bu da Osmanli ekonomisine yük getirmistir.
Osmanli?da fetihler bir süreligine durmustur.
Yönetimde devsirme devlet adamlari daha güçlü konuma geldi.(II.Beyazit?i tuttular)
Osmanli-Memlük savaslarina neden oldu.
Karamanogullari bu isyandan yararlanip bagimsiz olmak istediler, ancak onlara kesin olarak son verildi.

OSMANLI-MEMLÜK SAVASLARI (6 YIL)
Sebepleri:

Fatih?ten beri süre gelen Hicaz su yollari meselesi.
Iki devlet arasinda yer alan Dulkadirogullari ve Ramazanogullari Beyliklerini her ikisinin de almak istemesi.
Memlüklerin Cem Sultan?i desteklemeleri.
Memlük hükümdarinin kendi Islâm dünyasinin lideri olarak görmesi ve Islâm devletlerinden II.Beyazit?a giden hediyelere el koymasi.

Kazanan olmadi,antlasma yaptilar.

OSMANLI ? VENEDIK SAVASLARI (5YIL)
Sebepleri:
-Venedikliler Mora Rumlarini Osmanli?ya karsi kiskirtti.
Sonuçlari:
-Venedik yillik 10 bin düka altin verecek.
-Ispanya?nin eziyet ettigi Museviler ve Müslümanlar gemilerle
getirilerek kurtarildi.
-1502?de Iran?da Sah Ismail Safevi Devleti kurdu.Osmanli içlerine
ajanlar gönderip Sii propagandasi yapmaya basladilar.
-Sahkulu isyan etti (1511).
-Sii kökenli bir ayaklanmadir.Zorlukla bastirilmistir.
YAVUZ SULTAN SELIM (1512-1520)
-Babasindan zorla tahti alan tek padisah (Karistiran Savasi ile aldi).
-Yeniçerilerin destegi ile padisah oldu.
-Tüm seferlerini doguya yapti.
Nedenleri:

Bu dönemde Osmanli?yi en çok tehdit edenler Safeviler ve Memlüklerdi. (Dogudaydilar)
Yavuz, Türk ve Islâm dünyasinin tek lideri olmak istiyordu.
Yavuz Iran?dan geçen Ipek Yolu?nu (Safevi) ve Misir?dan geçen Baharat Yolu ticaretini ele geçirmek istiyordu.(Memlük)

ÇALDIRAN SAVASI (1514)

Safevilerle yapildi.

Nedenleri:

Safevilerin yaptigi Sii propagandasina son vermesini saglamak.
Ipek Yolu güzergahlarini ele geçirmek.

Savas kazanildi.

Sonuçlari:

Safevi yenildi, yikilmadi ama zayifladi.
Sii propagandasi bir süreligine durdu.
Tebriz?e kadar olan bütün Dogu topraklari alindi.
Iran?dan gelen Ipek Yolu güzergahlari Osmanli?nin eline geçti.

TURNADAG SAVASI (1515)
-Dulkadirogullari ile yapildi.
Sebebi:Memlüklere yardim ettiler.

Sonuç:

Osmanli kazandi. Dulkadirogullari ve Ramazanogullari alindi.
Anadolu Türk Siyasi birligi kesin olarak saglandi.

MISIR SEFERI (1516 Mercidabik , 1517 Ridaniye Savasi)
Nedenleri:

Yavuz?un Türk ve Islâm dünyasinin tek lideri olmak istemesi.
Memlüklerle, Fatih?ten beri süregelen anlasmazliklara son vermek.
Yavuz?un Baharat Yolunu ele geçirmek istemesi.
Yavuz?un Halifelik makaminin dini nüfuzundan (gücünden) yararlanmak istemesi.
Memlüklerin, Osmanli?nin rakipleriyle isbirligi yapmasi.
Iran seferi sirasinda Firat?tan geçmek isteyen Osmanli ordusunun Memlükler tarafindan engellemesi.

Önce 1516 Mercidabik
Sonra 1517?de yapilan Ridaniye savaslarini, Osmanli kazanmistir.

MISIR SEFERI?NIN SONUÇLARI

Memlükler yikildi,Yavuz Türk ve Islâm dünyasinin tek lideri oldu.
Güneydogu Anadolu, Suriye,Lübnan,Filistin,Misir Osmanli?ya katildi.
Halifelik kurumu Osmanli?ya geçti.
Baharat Yolu?nun denetimi Osmanli?ya geçti.
Memlük hazinesi ile Osmanli hazinesi doldu.
Misir?da bulunan kutsal emanetler Istanbul?a getirildi.
Venedikliler Kibris için ödedikleri vergiyi Osmanli?ya ödemeye basladilar.

KANUNI SULTAN SÜLEYMAN (1520-1566)

-En uzun süreli hükümdarlik yapan hükümdardir.
-Onun döneminde en genis sinirlara ulasilmistir.
-Taht kavgalari ile degil isyanlarla ulasti.

Canberdi Gazali Isyani (1521)
-Memlüklerin yeniden kurmak istedi.Öldürüldü.

Vezir Ahmet Pasa Isyani (1524)
-Memlükleri yeniden kurmak istedi.Öldürüldü.

Baba Zûnnun Isyani (1526)
-Türkmen liderleri çikartti.Sii etkisi var.Bastirildi.

Kalendereoglu Isyani (1527)
-Türkmen liderleri çikartti.Sii etkisi vardi.

Molla Kâbiz Isyani (1527)
-Iranli din adamidir. Istanbul?da farkli(Sii) dini fikirlerini yaymaya çalisti. Bastirildi.

Seydi ve Inciryemez Isyanlari (1529)
-Türkmen ayaklanmalaridir. Sii etkisi vardi.

KANUNI SULTAN SÜLEYMAN DÖNEMI?NDE BATIDA GELISMELER
-Batida en büyük rakip Kutsal Germen Imparatorlugu Sarlken?di.
-1521?de Belgrat alindi. (Fatih alamamisti.)
-1526 Mohaç Meydan Savasi- Macaristan?la yapildi. Kazanildi.

Sebebi:

Pavia Savasi?nda Sarlken?e esir düsen Fransiz Krali François?i kurtarmak.

Sonucu:

Macaristan alindi.
François kurtarildi.

I.VIYANA KUSATMASI (1529)

Avusturya Krali Ferdinand, Macaristan?a saldirdi. Kanuni korkutmak için Viyana?yi kusatti ancak alamadi.
Kusatmanin Kaldirilma Sebepleri:
-Kis bastiriyordu.
-Agir toplar götürülmemisti.
-Erzak yetersizdi.

-Ferdinand Macaristan?in islerine karismaya devam etti.
-Baris istedi. 1533 Ibrahim Pasa (Istanbul) Antlasmasi yapildi.
-Avusturya vergi verecek.
-Ferdinand, sadrazamla esit olacak.
-Antlasma, Ferdinand uydugu sürece geçerli olacak(!)

Bu antlasma Avusturya-Osmanli arasinda yapilan ilk antlasma.

-Ferdinand Macaristan?a yine saldirdi.
-Ferdinand Erdel?in içlerine karisti.
-Ferdinand ölünce oglu Maximilian Macaristan?in içislerine karisti.

Bu nedenle Kanuni yine sefere çikti.Ancak Avusturya?ya giderken Zigetvar?da öldü.

OSMANLI-FRANSIZ ILISKILERI ve KAPiTÜLASYONLAR
-Fransiz Krali François Povia Savasi?nda Sarlken?e esir düstü.
-Mohaç Meydan Savasi?ni kazanan Kanuni François?i serbest biraktirmisti.
-Kanuni olasi bir Haçli Seferi?ne karsi Fransa?yi yanina çekmeyi düsündü.
-1535?te iki devlet arasinda ticaret antlasmasi yapildi. (Kapitülasyon Antlasmasi)

Her iki hükümdar yasadigi sürece bu antlasma geçerli sayilacakti.
Ama Kanuni?den sonra gelen padisahlar bu antlasmaya uymadilar.

Fransiz ilerledi,Osmanli yerinde kaldi. Cografi Kesiflere çikmadi.Reform,
Rönesans ve Sanayi Inkilâbini gerçeklestiremedi.
Zamanla Osmanli ekonomisi disa bagimli hâle geldi.
Ve kapitülasyonlar tüm Avrupa Devletleri?ne tanindi.
1740?da sürekli hâle geldi.
Ancak 24 Temmuz 1923?te imzalanan Lozan Antlasmasi ile kaldirilabildi.

KANUNI DÖNEMI?NDE DENIZLERDE GELISMELER

-1522?de Rodos Adasi alindi.( Burada yasayan sövalyeler Malta?ya yerlesti)
-Cezayir?i alan Hizir Reis, Kanuni?ye hediye etti. Barbaros Hayrettin Pasa adini
alip Kaptan-i Derya yapildi.

PREVEZE DENIZ SAVASI (1538)
Barbaros, Haçli Donanmasini yendi.
Önemi:
-Akdeniz?de egemenlik saglandi.

Turgut Reis Trablusgarp?i aldi.(1551)

HINT DENIZ SEFERLERI (4 TANE)
Sebepleri:

Portekiz?in Hint Denizi?ndeki üstünlügüne son vermek, Baharat Yolu ticaretini yeniden canlandirmak.
Portekizlilerin Müslüman tüccarlara zarar vermesini engellemek
Hindistan?daki Müslüman Gücerat hükümdarinin Portekizlilere karsi istedigi yardimi cevaplamak.
Kizildeniz?deki Osmanli egemenligini güçlendirmek.

1.HINT SEFERI ? HADIM SÜLEYMAN PASA
-Gücerat hükümdarlari taraf degistirince geri döndü.

2.HINT SEFERI ? PIRI REIS
-Donanmayi Basra Körfezi?nde birakip geri döndü.
-Bu yüzden idam edildi.
3.HINT SEFERI ? MURAT REIS
-Donanmayi getirmek için gitti ama getiremedi.
5.HINT SEFERI ? SEYDI ALI REIS
-Zarar gören donanmayi satti geri döndü.

HINT DENIZ SEFERI?NIN SONUÇLARI

Portekizlilere üstünlük saglanamadi.
Baharat Yolu?nun önemi iyice azaldi.
Kizildeniz?de Osmanli egemenligi saglandi.
Sudan,Yemen,Eritre,Habesistan?in bir bölümü alindi.
Osmanli?nin hazinesinin bir kismi bosuna harcanmis oldu.

Piri Reis?Kitab-i Bahriye

Seydi Ali Reis ? Mirat? ül Memalik adli kitaplari yazdilar.

KANUNI DÖNEMI IRAN SEFERLERI

Üç sefer düzenlenmistir.

SEBEBI:
Sah Ismail?in oglu Sah Tahmasb?in Osmanli topraklarina saldirmasi.

Irakeyn Seferi
Iran Seferi
Nahçivan Seferi (Iran?la yapilan ilk antlasma?1555 Amasya Antlasmasi yapildi.)

II.SELIM DÖNEMI (1566-1574)

-En büyük sehzade sancaga çikacak seklinde bir kural getirdi.
-Sefere padisahlarin gitmesi kurali kalkti.Yerine sadrazam gidecek.
-Sadrazam Sokullu Mehmet Pasa devleti yönetti.
-Sokullu Mehmet Pasa üç padisaha sadrazamlik yapti.

Kanuni? Son dönemlerinde
II.Selim? tamaminda
III.Murat? ilk yillarinda.

-Bir döneme adini veren ilk sadrazamdir.
-Sirpli bir devsirmedir, Enderun?dan yetismedir.
-Sokullu Kanuni döneminde açik olan bütçeyi denklestirdi.
-1568?de Sakiz Adasi alindi.
-Endonezya?daki Açe Sultanligi Portekizlilere karsi Osmanli?dan yardim isteyince sefer düzenlendi.
-Yemen kesin olarak alindi.
-1571?de Kibris Venediklilerden alindi.

Sebepleri:

Anadolu ,Suriye ve Misir?in (Dogu Akdeniz) güvenligi için.
Buradaki Venedikliler Müslüman ticaret ve haci gemilerine saldiriyorlardi.

1571 INEBAHTI DENIZ SAVASI

Sebebi: Kibris?i almamiz üzerine Haçli donanmasi ile yapildi.
Sonucu: Yenildik. Donanmamiz yakildi.
-6 ay sonra yeni donanma yapildi.Bu defa Haçlilar yenildi.

-1574?de Tunus alindi.

DON-VOLGA KANALI PROJESI?NIN YAPILMAK ISTENMESININ NEDENLERI

Iran?daki Safevileri kuzeyden baski altina almak.
Yeni kurulan ve yeni yeni güçlenen Ruslarin Türk Hanliklari üstündeki baskisini engellemek ve güneye inmelerini engellemek.
Asya Türk Hanliklari ile ticari ve kültürel iliskiler kurmak.

Ancak bu kanal projesi Rusya?nin isine gelmeyince, II.Selim?e rica ettiler. Padisah ta bu projeyi durdurttu.

SÜVEYS KANAL PROJESI

Açilmak istenmesinin nedenleri:

Kizil Deniz ile Akdeniz?i birlestirerek Baharat Yolu?nu isler haline getirmek.
Akdeniz?deki Osmanli donanmasini Kizildeniz?e geçirerek Portekizlilerle savasmak.

Bu proje, Don-Volga projesine daha fazla önem verilince gerçeklestirilemedi.
Süveys Kanali 1869?da Ingiltere tarafindan Fransiz sirketine kazdirildi, açildi.

III.MURAT DÖNEMI (1574-1595)

Sokollu, III.Murat?in ilk dönemlerinde sadrazamlik yapti.
Lehistan Kralligina Osmanli yanlisi Baturi Istevan?i seçtirdi.
Lehistan himaye altina alindi.
-1578?de Fas bizden yardim istedi. (Portekizlilere karsi)

Vadi-üs Sebil Savasi?nda Portekiz?i yendik.
Fas vergi ile Osmanli?ya baglandi.

-Iran?la savasildi. Kazandik.

1590?da Iran?daki Safevilerle Ferhat Pasa (Istanbul) Antlasmasi yapildi.

Önemi:
Dogudaki en genis sinirlara ulasildi.
-1579?da Sokullu öldürüldü.
-1593?de Avusturya ile savaslar basladi.
Bu sirada 3.Murat öldü.
-Yeniçeri Ocagi onun zamaninda bozuldu.
Nedenleri:
III.Murat ogullarin sünnet törenine katilanlari eglendirmesi için sihirbaz, hokkabaz gibi insanlari çagirmisti.Bu kisiler törenin sonunda ne istedikleri sorulunca Yeniçeri olmak istediklerini belirttiler.III.Murat?in kabul etmemesi gerekiyordu.Çünkü ancak devsirmeler yeniçeri olabiliyordu.
Bu kisiler ocaktaki disiplini bozdu. Yeniçerilerin sayisi zamanla artti. Devsirmelerden degil, babadan ogula geçmeye basladi.Zamanla evlenme, ocakta oturmama, baska islerle ugrasma hakkini elde ettiler. Savaslara katilmadilar, savas meydanindan kaçtilar. Bu kadar yeniçerinin maasini ödemede zorluk çekilince, ayari düsük parayla maaslari ödendi. Buna kizan yeniçeriler, defterdarlari öldürdüler. Padisahlari tahttan indirdiler.En sonunda Yeniçeri Ocagi 1826?da II.Mahmut tarafindan kaldirildi.

III.MEHMET DÖNEMI (1595-1603)

-Duraklamanin ilk padisahidir. Sancaga çikan son padisahtir.
-III.Mehmet basa geçtiginde Avusturya ile savaslar devam ediyordu.
-III.Mehmet kendisi Avusturya üzerine sefere çikti.
-Bu savasta 30 bin asker savastan kaçip Anadolu?ya gelip Celali oldu
(Haçova Savasi-1596).
-Kazandik.Geri hizmettekilerin yardimi ile.
1600?de Kanije Kalesi alindi.
OSMANLI ? IRAN SAVASLARI
Iranlilar Tebriz?i geri aldi.

YENIÇAG?DA AVRUPA (14 ? 15 ? 16 YY.LAR)

Feodalite sistemi vardi ? toprak agalari
375 Kavimler Göçü ile basladi.
Haçli Seferleri ve Cografi Kesifler ile zayifladi.
Baruttan top yapilabilecegi ve satolarin yikilabilecegi anlasilmasiyla zayifladi.(1453 Istanbul?un Fethi)
-Mutlak (Merkezi) kralliklar güç kazandi.

Feodalite?nin en güçlü oldugu ülke Almanya?ydi (400?den fazla krallik var) .

SIYASAL ALANDA GELISMELER

-Ingiltere ile Fransaarasinda yüzyil savaslari var.( Fransa yendi)
-Ispanya?da (Kastilya ile Aragon kralliklari birlesti, Ispanya?yi kurdu) .Beni Ahmer?e son verdi. Daha sonra Cografi Kesiflere baslayip güçlendiler.
-Sarlken Ispanya Krali idi. Evlilik ve akrabalik yoluyla Avrupa?yi ele geçirdi.
-Kutsal Roma Germen Imparatoru oldu. Pavia savasinda François?i? (Fransa Krali) esir aldi.

PORTEKIZ:
Avrupa?da güçlenemedi. Ama Hindistan?a giden yolu kesfetti. Kizildeniz?de Hint Okyanusu?nda egemen oldu. Osmanli ile savasti. Cografi Kesiflerden zengin oldu.Ancak daha sonra sömürgelerini Ingiltere, Fransa ve Hollanda?ya kaptirdi.
ALMANYA:
Feodalitenin en güçlü oldugu yer. 400?den fazla feodal beylik, prenslik var. Osmanli?ya düsmanlar. Martin Luther, Reform?u baslatti.
ITALYA:
Denizci devletler var. Feodalite var. Birlik yok. Venedik,Ceneviz, Papalik?
Akdeniz?e hakimler.
LEHISTAN:
Osmanli kendi adamini Lehistan Krali seçtirdi.
MACARISTAN:
Eskiden çok güçlüydü. Ancak Osmanli Mohaç Savasi ile Macaristan?i aldi.
RUSYA:
Küçük prenslikler halindeydi.Zayifti. Sonradan çok güçlenip,Osmanli?nin en büyük düsmanlarindan biri haline gelecekler.
DIGERLERI:
(Isveç ? Norveç ? Danimarka = Kalmar Birligi) Sonra ayrildilar. Reform sonucunda Protestan oldular.
BILIM ve TEKNIK ALANINDAKI GELISMELER

BARUT ve TOP

Barutu bulan ilk Çinlilerdir. Onlardan Türklere, Türklerden Araplara, Haçli Seferleriyle Avrupa?ya geçti.
Topu Avrupa?da ilk kullanan Endülüs Emevilerdir.
Savas olarak ilk defa top Yüzyil Savaslarinda kullanildi.
Topun önemi Istanbul?un Fethi ile iyice anlasildi.
Top sayesinde feodallerin satolari yikildi, merkezi kralliklar güç kazandi.

KAGIT VE MATBAA

Ilk bulan Çinlilerdir.
Çinliler kagidi ipekten, Türkler pamuktan yapiyordu.
Avrupalilar agaç (selüloz)dan yaptilar. Bunun sonucunda kagit ucuzladi ve bollasti.
Matbayi da bugünkü haline Jean Gutenberg getirdi.(1450)

KAGIT VE MATBAANIN ICADININ SONUÇLARI

Kitap ucuza satildi.
Okuma yazma bilenlerin sayisi artti.
Düsünce yasami gelisti. Rönesans ve Reform dogdu.

PUSULA:
Ilk bulan Çinlilerdir.
Daha önceleri ilkeldi. Portekizliler karanin çok yakinindan giderek Hindistan?a
ulastilar .
Pusulanin sapma açisini Kristof Kolomb buldu. Böylece uzak kitalara da
gidilebildi.

GEMICILIKTE VE HARITACILIKTA GELISME
-Avrupalilar okyanuslara dayanikli karavel adi verilen gemiler yaptilar.
-Orta çagin sonlarinda dümen bulundu.

ASTRONOMIDE GELISMELER
-Kopernik Günes Sistemini buldu.
-Kepler Gezegen yörüngelerinin elips seklinde oldugunu buldu.
-Galile Teleskop ile Ay?i inceledi. Bilinmeyen yildizlari buldu.
-Dünya?nin yuvarlak oldugu kanitlandi.Ve günesin etrafinda döndügü kesfedildi.
-Newton, beyazin 7 rengin birlesmesiyle olustugunu kesfetti.

TIPTA GELISMELER
Harvey ? Küçük kan dolasimini buldu.
Termometre bulundu.
COGRAFI KESIFLER

15. yy sonlarinda basladi.18.yy?a kadar sürdü.
Asil amaç Portekizlilerin bulup, kimseye söylemedikleri Hindistan yolunu bulmakti.
Tesadüfen baska kitalar bulundu.
Cografi Kesiflere Ingiltere,Fransa ,Ispanya, Portekiz ve Hollanda katildi.

NEDENLERI:

Avrupa?yi doguya baglayan Ipek ve Baharat yollarinin Müslümanlarin elinde
olmasi nedeniyle Avrupalilarin dogu ülkeleri ile kendilerinin dogudan ticaret yapmak istemeleri.
Pusulanin denizcilikte kullanilmasi ve pusulanin sapma açisiyla açik denizlerde yol bulmanin kolaylasmasi.
Katolik din adamlarinin denizcilikle ilgili söyledikleri korkunç sözlere, rivayetlere eskisi kadar inanilmamasi.
Avrupa?da gemi yapim bilginlerinin ve denizcilik bilgilerinin artmasi.
Portekiz ve Ispanya arasindaki rekabetin denizlere tasinmasi.
Osmanli?nin Istanbul?u fethettikten sonra Avrupa?da ilerlemesinin Avrupalilari yeni siyasi arayislara yöneltmesi.
Hristiyanligi yaymak istemeleri.