İSLAM TARIHİ
Dünyanin Durumu
Arap Yarimadasi'nin kuzeyinde Bizans Imparatorlugu, Dogu'da Sasani Devleti, Misir'da Romalilar, Orta Asya'da Göktürk Devleti, Avrupa'da Kavimler Göçü sonrasinda Bati Roma Imparatorlugu yikilmisti.
Arap Yarimadasi'nin Durumu
Arap yarimadasi; Uzak Dogu, Afrika ve Akdeniz ülkeleri arasindaki ticaret yolu üzerinde köprü görevi yapmaktaydi.
En yaygin din çok tanrili putperestlikti.
Bu dinin en büyük putlari olan Lat, Menat, Hubel ve Uzza, Hz. Ibrahim'in yapmis oldugu Kabe'de bulunmaktaydi.
Arap Yarimadasi'nin en önemli bölgesi; Mekke ve Medine'nin de içinde bulundugu Hicaz bölgesiydi.
Mekke'ye V. yüzyildan itibaren Hz. Ismail soyundan gelen Kureys Kabilesi hakimdi.
Hz. Muhammed Dönemi
Hz. Muhammed'in Dogusundan Ilk Vahye
Hz. Muhammed 570 yilinda Mekke'de dünyaya geldi.
25 yasinda Hz. Hatice ile evlendi.
610 yilinda Hz. Cebrail, kendisine Kur'an-i Kerim'in ilk ayetlerini getirdi.
Ona ilk inananlar, esi Hz. Hatice, amcasinin oglu Ali, Mekke'li tüccarlardan Ebubekir ve azat ettigi kölesi Zeyd'di.
621'de Medine'li 12 Müslüman Hz. Muhammed'e biat etti.
Hicret
622 yilinda Mekke'li Müslümanlar artan baskidan kurtulmak ve Islamiyet'i yaymak amaciyla Mekke'den Medine'ye göç ettiler.
Medine'liler de Akabe Biat'indan sonra Müslümanlar'i kendi sehirlerine çagirmislardi.
Hicret sonunda Islamiyet daha güvenli bir ortamda yayilma olanagi buldu.
Hicret sonunda Medine halki üç gruba ayrildi: Muhacirler, Ensar ve Yahudiler.
Siyasi ve askeri bakimdan Hz. Muhammed'in liderligi kabul edildi.
Hz. Muhammed'in Savaslari
Bedir
Bedir savasi Medineli Müslümanlarla Mekkeliler arasinda yapilan ilk savastir.
624 yilinda Bedir Kuyusu çevresinde yapilmistir.
Savas Müslümanlar'in zaferi ile sonuçlandi.
Savas sonunda, diger Islam Devletleri içinde örnek olusturacak ganimet paylasma gelenegi basladi.
Savasta ele geçirilen Mekkeli esirler, Müslümanlar'a okuma yazma ögretme kosuluyla serbest birakildi.
Bedir Zaferi ile birlikte bedir Kuyulari ve Sam ticaret yolu Müslümanlar'in eline geçti.
Uhud
Bedir Savasi'nin Müslümanlar'in zaferi ile bitmesi üzerine Ebu Süfyan komutasindaki Mekkeliler, Bedir Savasi'nin intikamini almak amaciyla 625 yilinda Medine üzerine yürüdü.
700 kisiden olasan Islam ordusu da Uhud Dagi'nin oldugu yere geldi ve bu dagin eteklerine okçular yerlestirip savasa baslandi.
Savasi tam Müslümanlar kazanmak üzereyken, okçularin yerlerini terketmeleri ile savasin kaderi Müslümanlar'in aleyhine degisti ve islam ordusu ilk yenilgisini almis oldu.
UYARI : Bu savasin sonucu Islamiyet'in yayilmasina engel olmadi. Müslümanlar Uhud Savasi'nda yenilmesine ragmen Islamiyet yayilmasini devam ettirmisti. Hz. Muhammed, Mekke ve Medine arasinda yasayan kabilelerle iyi geçinerek Mekke'yi siyasi açidan yalniz birakma politikasi izlemistir.
Hendek
Mekkeliler Uhud galibiyeti ile istedikleri sonuca ulasamamis, Islamiyet'in hizla yayilmasini önleyememislerdi.
Islamiyet'i tamamen yok etmek isteyen Mekkeliler, Ebu Süfyan komutasinda yeni bir orduyla, 627 yilinda Medine üzerine yürüdüler.
Iran'li Salman-i Farisi'nin önerisi üzerine sehrin etrafina hendek kazildi.
Mekkeliler alisik olmadiklari bu savunma teknigi karsisinda geri dönmek zorunda kaldilar.
Hendek Savasi Mekkeliler'in, Müslümanlar üzerine son saldirisi oldu. Bu savastan sonra Müslümanlar saldiri gücü elde ederken Mekkeli müsrikler savunmaya çekildiler.
Hudeybiye Barisi
Müslümanlar hac vazifesini yerie getirmek amaciyla 1500 kisiyle Mekke'ye dogru yola çikti.
Hudeybiye Kuyusu'na gelindiginde Mekkelilerle bir antlasma yapildi. Bu antlasmaya göre;
1. Taraflar birbirleri ile 10 yil süreyle savasmayacaklar,
2. Arap kabileleri istedikleri tarafa geçebilecekler ancak iki taraf da kendisine bagli olan kabileye askeri yardimda bulunmayacak,
3. Velisinin izni olmayan Mekkeli bir genç, Islamiyet'i kabul etmesi halinde Medine'ye alinmayacak fakat Müslümanlar'dan Mekke tarafina geçen olursa kabul edilecek,
4. Müslümanlar hac ziyaretini ertesi yil da yerine getirebileceklerdi.
Hayber'in Fethi
Hz. Muhammed, 629 yilinda Sam kervan yolu üzerinde bulunan Yahudi yerlesim yeri olan Hayber Kalesi'ne sefer düzenledi.
Hayber'de bulunan Yahudilerin Sam ticaret yolunda Müslüman ticaret kervanlarina zrar vermesi ve Yahudilerin Mekkelileri kiskirtarak Hendek Savasi'na sebep olmalari nedeniyle kale kusatildi.
Kale kisa sürede Müslümanlar'in eline geçti ve Sam ticaret yolunun güvenligi saglanmis oldu.
Bu fetih sonunda Yahudilerden ilk defa haraç vergisi alindi.
UYARI : Bu fetihten sonra Arabistan Yarimadasi'nda Müslümanlar'a olumsuz etkide bulunabilecek önemli Yahudi yerlesim bölgesi kalmadi.
Hayber, Müslümanlar'in fethettigi ilk yerdir. Böylece Islam Devleti'nde fetih politikasi baslamistir.
Mu'te Seferi
Islamiyet'in ilk yillarinda Islamiyet'e davet edilen Gassaniler, bu davet için gönderilen elçiyi öldürmüslerdi.
629 yilinda bir Müslüman kesif kolu Gassanilerce pusuya düsürülüp öldürülmüstü.
Hz. Muhammed, Gassaniler üzerine kalabalik bir ordu gönderdi.
Islam ordusu Lut Gölü'nün güneyinde Gassaniler'i himaye eden Bizans ordusu ile çarpisti, savas Müslümanlar'in aleyhine sonuçlandi.
UYARI : Gassaniler Bizans'la sinir komsusuydu. Gassaniler bu yüzden Bizans'in etkisinde kaldiklari için Hristiyanligi kabul etmislerdir. Mu'te Savasi Müslümanlarla Bizans ordusu arasinda yapilan ilk savas olarak kabul edilmektedir.
Mekke'nin Fethi
Hz. Muhammed, 630 ylinda büyük bir ordu ile Mekke üzerine yürüdü.
Mekke üzerien yürümesinin sebebi Mekkeliler'in Hudeybiye Baris Antlasmasi'nin maddelerini ihlal etmesiydi.
Mekkeliler Hz. Muhammed'e karsi koyamayacaklarini anlayinca, Müslümanlar önemli bir direnisle karsilasmadan sehre girdi.
Hz. Muhammed Kabe'ye gelerek bütün putlari kirdirdi.
Fetih'ten sonra Mekkeliler kitleler halinde Islamiyet'i kabul etti.
Huneyn Savasi
Mekke'nin fethinden sonra civardaki bazi putperest kabileler, basta Havazin Kabilesi olmak üzere Mekke'yi geri almak için 630 yilinda Huneyn denilen yerde toplanmaya baslamislardi.
Hz. Muhammed büyük bir ordu ile Huneyn Vadisi'ne yürüdü.
Yapilan savasta Islam ordusu zafer kazandi.
Bu savasta putperestlere Taif kenti yardim etmisti.
UYARI : Huneyn Savasi ile Arap Yarimadasi'ndaki son putperest tehlike önlendi.
Taif Seferi
Huneyn Savasi'nda Taifliler'in putperestlere yardim etmesi üzerine, Hz. Muhammed 630 yilinda Taif üzerine bir sefer düzenledi.
Müslümanlar Taif Kenti'ni kusattilar, fakat surlarla çevrili kenti alamadilar.
Ertesi yil Taifliler elçi göndererek Islamiyet'i kabul ettiler.
UYARI : Böylece, Hz. Muhammed döneminde Hicaz tamamen Müslümanlasti.
Tebük Seferi
Bizans Imparatoru Heraklius'un Arabistan üzerine büyük bir sefer yapacagi haberinin alinmasi üzerine,
Hz. Muhammed 631 yilinda 30.000 kisilik bir ordu ile Bizanslilari durdurmak için yola çikti.
Tebük denilen yere gelindiginde haberin asilsiz oldugu anlasildi.
Tebük seferi sirasinda, bölgedeki bir çok Arap kabilesi Islamiyet'i kabul ettigi için, sefer Müslümanlar açisindan faydali oldu.
UYARI : Tebük Seferi ile Gassaniler'in Müslüman olmasi ve Suriye fetihleri için ortam hazirlamistir.
Veda Hacci ve Hz. Muhammed'in Son Yillari
Hz. Muhammed 632 tarihinde hac görevini yerine getirmek için 125 bin kisilik bir toplulukla Mekke'ye geldi.
peygamber Müslümanlar'a Kur'an'in tamamlandigini bildirdi.
Hz. Muhammed'in bu haccina "Veda Hacci", okudugu hutbeye de "Veda Hutbesi" denir. Hutbede, Peygamber insanlara Allah'tan baska ilah olmadigini, kadinlara ve kölelere iyi muamele edilmesini, Cahiliye Devri'nden kalma kan davalarindan vazgeçilmesini söyledi.
Hz Muhammed Medine'ye döndükten sonra hastalanarak 8 Haziran 632'de 63 yasinda vefat etti.
Arap Yarimadasi'nda putperestliksona ermis Islamiyet yayilmis, siyasal birlik saglanmis, Islam Devleti'nin temelleri de atilmisti.
Dört Halife Dönemi
Hz. Ebubekir Dönemi
Hz. Muhammed'in ölümü üzerine Hz. Ebubekir 632 yilinda halife seçildi.
Bu arada Arabistan'da bazi kabileler dinden dönmüs,Yemen'de de yalaci peygamberler ortaya çikmisti.
Halid Bin Velid komutasindaki Islma ordusu Yemen'e gönderilerek yalanci peygamberler ortadan kaldirildi.
Baska bir Islam ordusu Irak ve Suriye üzerine gönderildi.
634 yilinda yapilan Yermuk Savasi ile Bizans ordulari yenildi ve Suriye kapilari Müslümanlar'a açildi.
Hz. Ebubekirdöndeminde Kur'an-i Kerim'in ayetleri toplandi ve bir kitap haline getirildi.
Hz. Ebubekir 634 yilinda hastalandi ve 63 yasinda vefat etti.
UYARI : Hz. Muhammed'in yaymis oldugu Islamiyet, Hz. Ebubekir döneminde iyice köklesmistir.
Hz. Ömer Dönemi
Hz. Ebubekir'in vefati üzerine 634 yilinda Hz. Ömer halife seçildi.
635 yilinda yapilan Ecnadin Savasi sonunda Islam ordulari galip geldi ve Suriye Müslümanlar'in denetimine girdi.
UYARI : Bu savasla Iran yolu Müslümanlar'a açildi.
Suriye'nin yani sira Filistin ve Kudüs de denetim altina alindi.
UYARI : Suriye'nin denetim altina alinmasi ile birlikte Islam dünyasi Anadolu ile komsu olmustur.
632 yilinda Amr Ibn-ül As komutasindaki islam ordusu, Bizans'in elinde bulunan Misir'i fethetti.
UYARI : Misir'in alinmasi ile Islamiyet ilk defa Kuzey Afrika'da yayilmaya basladi. Böylece, Bizans Imparatorlugu'nun Kuzey Afrika'daki egemenligi sarsildi.
634 yilinda Ebu Ubeyde komutasindaki Islam ordusu Köprü Savasi'nda Sasanilere yenildi. Sa'd Bin Ebi Vakkas komutasinda yeni bir ordu , 636 yilinda Kadisiye Savasi'nda Sasani ordusunu yendi ve bütün Irak'i ele geçirdi.
UYARI : Bu dönemde, Suriye, Filistin ve Kudüs'ün Müslümanlar tarafindan alinmasi ile Bizans'in Orta Dogu'daki varligi sona erdi.
Sasani ordusu, 642 yilinda yapilan Nihavend Savasi ile tekrar yenildi. Bu savas ile Sasani Devleti sona erdi.
Hz. Ömer Dönemindeki Teskilatlanma Çalismalari
Hz. Ömer zamaninda bir çok fetihler yapildigi için devlette teskilatlanmaya olan ihtiyaç artti.
Teskilatlanmada Sasani ve Bizans etkisi görülür.
Mali ve askeri özellik tasiyan ilk "divan örgütü" kuruldu.
Fethedilen yerler, ilk defa yönetim birimlerine ayrildi.
Adli teskilatlanmaya önem verildi.
Islam Devleti'nde ilk kadi bu dönemde atandi.
Hicri takvim düzenlendi.
Hz. Osman Dönemi
Hz. Ömer'in ölümü üzerine 644 tarihinde, Emevi soyundan Hz. Osman halife seçildi.
Abdullah Bin Sa'd komutasinda Islam ordusu Tunus bölgesini aldi.
Suriye valisi Muaviye, 649 yilinda Kibris, Rodos ve Girit'i fethetti.
Azerbaycan'in fethi tamamlandi.
Trablusgarp, Tunus, Horasan ve Harezm ele geçirildi.
Kur'an-i Kerim çogaltildi.
UYARI : Bu, Kur'an-in degismeden günümüze kadar gelmesini sagladi.
Hz. Osman Emevi kökenli oldugu için kendi sülalesinden olan kisileri devlet içinde önemli mevkilere getirdi.
UYARI : Bu durum Islam dünyasinda ileride ortaya çikacak ayriliklar için zemin olusturmustur.
Hz. Osman, 656 yilinda bir ayaklanma sirasinda öldürüldü.
Hz. Ali Dönemi
Hz. Osman'in ölümü üzerine Hz. Muhammed'in damadi ve amcasi Ebu Talib'in oglu olan Hz. Ali halife seçildi. Hz. Ali'nin halifeligi Emeviler sülalesinin hosuna gitmedi.
656 yilinda iki taraf Kufe sehri yakinlarinda bir araya geldi.
Yapilan savasta Hz. Ali galip geldi.
UYARI :Bu olaydan sonra Hz. Ali güvenlik gerekçesiyle devletin merkezini Kufe'ye tasidi. Böylece, Islam Devleti'nin merkezi ilk defa degisti.
Hz. Ali, 657 yilinda Muaviye'nin üzerine yürüdü.
Siffin Savasi'ndea Muaviye'nin hile yapmasi üzerine sonuç alinamadi ve hakeme basvuruldu.
UYARI : Bu savas Müslümanlar arasinda yapilan ilk savastir.
Hakem Olayi
Siffin Savasi'nda bir sonuç alinamayinca taraflar, iki taraftan da seçilecek birer hakemin kararina basvurmayi gerekli gördü.
Hz. Ali'nin hakemi Ebu Musa el-Es'ari, Muaviye'nin hakemi ise Amr Ibn-ül As oldu.
Hakemler Muaviye'nin entrikasi sonucu onu halife seçti.
Müslümanlar üç gruba ayrildi.
1. Hz. Ali taraftarlari; Siiler
2. Muaviye taraftarlari; Sunniler
3. Tarafsizlar (Hariciler)
UYARI : Bu olayla Islam dünyasinda ilk ayriliklar baslamis ve mezhep ayriliklarinin temeli atilmistir.
Hariciler'in ayaklanmasi sonunda 661 yilinda Hz. Ali öldürüldü.
UYARI : Hz. Ali döneminde Müslümanlar arasinda yapilan savaslardan dolayi fetihler durgun geçmis ve Tunus kaybedilmistir.
Emeviler Dönemi
Muaviye Dönemi
Hz. Osman zamaninda Sam valiligine getirilen Muaviye, 661 yilinda halife oldu.
Muaviye Emevi Devleti'nin ilk hükümdaridir.
Bu dönemde halifelik seçim sisteminden çikarilarak saltanat haline getirildi.
Istanbul kusatildi fakat alinamadi.
UYARI : Islam tarihinde ilk defa Emeviler Istanbul'u kusatmistir.
Ölmeden önce oglu Yezid'i halife tayin etti ve böylece halifelik resmen saltanat haline geldi.
Yezid Dönemi
Muaviye 680 yilinda öldükten sonra yerine oglu Yezid halife oldu.
Kufeliler de Hz. Hüseyin'i halife seçtiler.
UYARI : Bu dönemde Kuzey Afrka'ninfethi tamamlanmasina ragmen, Berberilerin ayaklanmasi ile bölge tekrar elden çikmistir. Kuzey Afrika ancak Abdülmelik zamaninda kontrol altina alinabilmistir.
Yezid ve Hz. Hüseyin taraftarlari 681 yilinda Kerbela denilen yerde karsilasti ve Hz. Hüseyin ve taraftarlari, Yezid ordusu tarafindan öldürüldü.
Islamiyet toplumu bu olaydan sonra Sunniler ve Siiler olarak ikiye ayrildi.
Abdülmelik Dönemi
Yezid'in 683 yilinda ölmesi ile II. Muaviye halife oldu.
II. Muaviye, 685 yilinda halifeligi Abdülmelik'e birakti.
Bizans, Kuzey Afrika, Anadolu ve Hindistan üzerine seferler düzenlendi.
UYARI : Bu fetihler sirasinda Kuzey Afrika'da yasayan Berberiler kitleler halinde Islamiyet'i kabul etmeye basladilar.
Bizanslar, Kuzey Afrika'dan tamamen çikartilarak sinirlar, Atlas Okyanusu'na dayandirildi.
Arapça resmi dil oldu ve ilk Islam parasi olan sikke bastirildi.
UYARI : Böylece Islam Devleti'nin ekonomisi Bizans ve Sasani etkisinden kurtulmaya baslamistir.
Velid Dönemi
Abdülmelik'in 705 yilinda ölümü üzerine oglu Velid halife oldu.
Tarik Bin Ziyad komutasinda Ispanya'ya geçildi.
711 yilinda Kadisk'de Vizigot ordusu yenilgiye ugratildi.
UYARI : Puvatya Savasi (732) ile Müslümanlar'in Avrupa'daki ilerleyisi duruduruldu.
Sarl Martel ile 732 tarihinde yapilan Puvatya Savasi'nda yenilindi ve Ispanya'ya geri çekilindi.
Emevi Devleti'nin Yikilisi
1. Devlet yönetiminde meydana gelen bozukluklar
2. Emeviler'in Arap milliyetçiligi yaparak Müslümanlar arasinda ikilik çikarmalari
UYARI : Bu politikalarindan dolayi Iranlilar ve Türkler Emeviler'e karsi sürekli ayaklanmislar ve yikilmalarinda etkili olmuslardir. Örnek olarak Horasan valisi Kuteybe Bin Müslim'in isyanini verebiliriz.
3. Halifelerin, fetihlerde ordunun basinda bulunmayip, saraya kapanmalari
4. Abbasogullari'nin, Emeviler aleyhinde propagandalari
5. Muaviye ve Yezid döneminde Müslümanlar'a ve Hz. Muhammed'in soyundan gelenlere yapilan kötü muameleler
6. Sii ve Harici gruplarin aleyhte çalismalari
Abbasiler Dönemi
Abbasi Hükümdarlari
Ebu'l Abbas Dönemi
Abbasi Devleti, Hz. Muhammed'in amcasi Abbas'in torunlarindan Ebu'l Abbas tarafindan 750 tarihinde kuruldu.
Abbasi hükümdarlari, Emeviler gibi Arap üstünlügüne dayali bir devlet kurmadilar.
Ebu'l Musa, Hasimiye sehrini devlet merkezi yapti, iç karisikliklarla ugrasti, kanli bir sekilde siyasi birligi sagladi.
UYARI : Ebu'l Abbas, siyasi birligi saglarken yaptigi çalismalar yüzünden "Seffah" (kan dökücü) lakabini almistir.
Ebu Cafer El- Mansur Dönemi
Ebu Cafer El-Mansur, 754 yilinda halife oldu.
754 yilinda Abbasi Devleti'nin baskenti Bagdat'a tasindi.
751 yilinda Çinlilerle Talas savasi yapildi.
Bu dönemde kültür hareketleri oldukça ilerledi.
Harun Resit Dönemi
Harun Resit, 786 yilinda Abbasi Devleti'nin basina geçti.
Bu dönem Abbasilerin en parlak dönemi oldu.
UYARI : Binbir Gece Masallari'nda geçen Bagdat halifesi Harun Resit'tir. Binbir Gece Masallari'nda özellikle bu dönemdeki Islam hazinesinin zenginligi vurgulanir.
Anadolu'ya akinlar yapildi, Istanbul kusatildi fakat basarili olunamadi.
Bu dönemde de iç isyanlar sürdü.
Me'mun Dönemi
Harun Resit'in ölümü üzerine yerine oglu Emin geçti.
Kisa süre sonra yerine Harun Resit'in diger oglu Me'mun geçti.
Mu'tezile Mezhebi bu dönemde ortaya çikti.
Bu dönemde Antik Çag Yunan eserleri Arapça'ya çevrildi.
UYARI : Arap-Islam Devleti kültür ve sanat alaninda disaridan (Helenizm'den) en çok bu dönemde etkilenmistir.
Mu'tasim Dönemi
Me'mun'un ölümü üzerine 833 yilinda kardesi Mu'tasim halife oldu.
Bizans sinirlarinda "Avasim" denilen Türk ordugahlari kurdurdu.
UYARI : Avasim kentlerinin olusturulma nedeni; Islam dünyasina karsi Bizans saldirilarini kirmaktir.
Mu'tasim'in ölümü üzerine merkez otorite zayifladi.
UYARI : Türkler'in sinir boylarinda, yerlesim yerlerinden uzak bölgelerde Emir'ül Ümera görevi verilerek merkezden uzaklastirilmasinin ve ordugahlarda toplanmasinin nedenleri savasçi özelliklerini kaybetmelerini önlemek ve merkezde tehlike olusturmalarini engellemekti.
Devlete bagli Tavaif-i Mülk'ler bagimsizliklarini ilan etti.
Abbasi Devleti'nin yikilisi
Abbasi Devleti'nin Yikilma Nedenleri
Abbasi Devleti, Mu'tasim'in ölümü ile zayifladi ve Mogollar'in Bagdat'i istilasi ile yikildi.
Selçuklularin yikilmasi ile koruyuculari ortadan kalkti.
Siilerin ve Emevilerin olumsuz çalismalarindan zarar gördü.
Zayiflama döneminde fetihlerin durgun geçmesi nedeniyle ekonomi zayifladi.
Mogol Hükümdari Hülagu'nun Bagdat'i istilasi ile Abbasi Devleti ortadan kalkti.
Endülüs Emevi Devleti
Abbasi Devleti yikildiktan sonra Abdurrahman bin Muaviye tarafindan Kurtuba merkez olmak üzere 756 yilinda kuruldu.
Endülüs Emevi Devleti askeri alanda degil, bilim ve kültür alaninda ileri gitti.
En parlak dönemini III. Abdurrahman zamaninda yasadi.
Endülüs Emevileri zamaninda yapilan Kurtuba Medresesi dünyanin en ünlü medresesidir.
UYARI : Bu medrese Avrupa Üniversiteleri'nin temelini olusturmustur. Buradan eski Yunan ve Roma dönemine ait eserler hakkinda da Avrupa'ya ilk bilgiler yayilmistir.
Franklar'in saldirilari sonucunda zayifladi ve 1031 yilinda yikildi.
Endülüs Emevi Develeti'nden sonra bölgede Beni Ahmer Devleti kuruldu.
Beni Ahmer Devleti 1492'de yikildi.
Beni Ahmer Devleti
Endülüs Emevi Devleti'nin yikilmasindan sonra, Girnata merkez olmak üzere kuruldu.
Kisa sürede güçlenerek deniz ticaret filosu kurdu.
Elhamra Sarayi gibi büyük eserlerle mimaride ilerledi.
Ispanya'da XV. yüzyilda Hristiyan birliginin kurulmasi ile Hristiyan saldirilari sonucunda yikildi.
Böylece Ispanya'da Müslüman etkinligi sona erdi.