Islâmiyet?in Dogusu ve Hz.Muhammed Dönemi

Hz. Muhammed, 610 yilinda 40 yasindayken peygamberlikle görevlendirilmis ve Islam dinini yaymaya baslamistir.

Mekke?den Medine?ye Hicret (622)

Hicretin Nedenleri

Mekkelilerin Müslümanlara karsi baskilarini artirmalari ve Islâmiyet?in Mekke?de yasanamaz hale gelmesi

Hz. Peygamberin Islâmiyet?i degisik yerlere yaymak istemesi

Hicretin Sonuçlari

    *

      Medine?de Islâm site devleti kurulmustur.
*

      Muhacirlerle Ensar kardes ilan edilmistir. Böylece Müslümanlar arasinda sosyal dayanisma artmistir.
*

      Müslümanlarin Medine?ye yerlesmeleri Mekkelilerin kullandigi Sam ticaret yolunu tehlikeye sokmustur.
*

      Müslümanlarla Yahudiler arasinda savunma ittifaki kurulmustur. Bu vatandaslik antlasmasi Islâm tarihinin ilk anayasasi kabul edilmistir.
*

      Müslümanlar Mekkelilerin iskence ve baskilarindan kurtulmustur.
*

      Islâmiyet Medine?de daha hizli bir yayilma göstermis, kisa zamanda
*

      Müslümanlar büyük bir siyasal güç haline gelmislerdir.

Bedir Savasi (624)

Medine?ye hicret eden Müslümanlarin Mekke?deki mallarinin yagmalanip Sam?da satilmasi üzerine Hz. Muhammed buna bir misilleme olarak Sam?dan dönen kervanin Medine yakinlarinda yolunu kesmek istemistir. Bu gelisme üzerine Mekkelilerle Müslümanlar arasinda Bedir Savasi yapilmistir.

Bedir Savasi?yla;

    *

      Müslümanlar siyasi ve dini yönden daha güçlü hale gelmistir.
*

      Hz. Muhammed?e olan güven artmistir.
*

      Islâm hukukunun temelleri atilmis, elde edilen ganimetler paylastirilmistir.
*

      Sam ticaret yollari Müslümanlarin kontrolüne geçmistir.

Uhud Savasi (625)

Bedir Savasi?nda maglup olan Mekkeliler, bu yenilginin acisini çikarmak için Medine üzerine yürüdüler. Uhud dagi eteklerinde yapilan savasi Müslümanlar kaybettiler.

Bu olay en çok Yahudileri sevindirmisti. Hz. Muhammed Uhud Savasi sirasinda önceden yapilan anlasmaya uymayan Yahudileri sehir disina sürgün etmistir.

Hendek Savasi (627)

Yahudilerin maddi destek vererek Mekkelileri kiskirtmasi ve Mekkelilerin Müslümanlarin gelismesini engellemek istemeleri Hendek Savasi?na neden olmustur.

Hendek Savasi?nin Sonucunda;

    *

      Müslümanlarin kuvvetlerinin arttigi ve maglup edilemiyecegi Kureysliler tarafindan anlasilmistir.
*

      Kureys?in maglup olmasiyla etraftaki kabileler arasinda Islâmiyet?in yayilmasi hizlanmistir.
*

      Yahudiler Medine?den çikarilarak içeriden gelebilecek tehlikeler önlenmis, böylece Medine tamamen Müslümanlarin denetimine geçmistir.
*

      Hendek Savasi Müslümanlarin son savunma savasi oldu. Bu savastan sonra Mekkeliler savunmaya çekilmistir.

Hudeybiye Antlasmasi (628)

Medine?ye hicret eden Müslümanlar Mekke?ye gidip Kabe?yi ve akrabalarini ziyaret etmek istediler. Mekkeliler Hz. Muhammed?in önderlik yaptigi bu grubu Mekke?ye sokmadilar. Iki taraf arasindaki görüsmeler sonucunda antlasma imzalanmistir.

Hudeybiye Barisi?yla;

    *

      Müslümanlarin siyasi bir varlik olarak imzaladiklari ilk antlasmadir. Böylece Mekkeliler Müslümanlari hukuken tanimistir.
*

      Müslümanlarla Mekkeliler arasinda kaynasma olmus, Islâmiyet Mekkeliler ve etrafindaki kabileler arasinda yayilmistir.
*

      Taraflar arasinda sert davranislar yumusamis, buna paralel olarak ticaret faaliyetleri artmistir.

Hayber?in Fethi (629)

Mekke?den gelecek saldiri tehlikesini önleyen Hz. Muhammed, Hendek Savasi?nin yapilmasinda önemli rol oynayan Yahudilerin oturdugu Hayber?i fethetti. Yahudilerin vergi ödemeleri sartiyla burada yasamalarina izin verildi. Böylece Sam ticaret yollarinin güvenligi saglanmistir.

Mute Savasi (629)

Arap olmayan uluslarla Müslümanlarin ilk mücadelesi Mute Savasi?yla baslamistir. Müslümanlar bu savasta Bizans ordusuna karsi kesin bir basari saglayamamistir. Bizans ile Müslümanlar arasinda ilk savas yapilmistir.

Mekke?nin Fethi (630)

Hz.Muhammed, Hudeybiye Antlasmasi?na uymayan Mekkeliler üzerine 10.000 kadar askerle sefere çikti. Güçlenen ordu sehri kusatmis, ciddi bir direnme görmeden Mekke?yi fethetmistir. Mekke?nin fethinden sonra Müsriklerle Müslümanlar arasinda Huneyn Savasi yapilmis ve Taif kusatilmistir. Bizans Ordusu?na karsi yapilan Tebük seferi sirasinda Gassani Araplari Müslümanligi kabul ettiler. Tebük seferi Arap Yarimadasi?nda siyasal birligin önemli ölçüde kuruldugunu göstermektedir. Tebük Hz. Muhammed?in son seferi olmustur.

Hz. Muhammed, Tebük Seferi?nden Medine?ye döndükten bir yil sonra hac yapmak amaciyla Mekke?ye gitmistir.

Veda Hacci?ndan sonra Hz. Peygamber rahatsizlanarak 8 Haziran 632?de 63 yasindayken vefat etmistir.

Dört Halife Devri (632 - 661)

Hz. Muhammed, vefati sirasinda fertlerin seçme haklarina saygili davranmak amaciyla yerine kimseyi tayin etmemistir. Müslümanlar Kureys?in ileri gelenlerinden Hz. Ebubekir halife seçtiler. Dört Halife Devri?nde Halifeler seçimle belirlendigi için bu döneme ?Cumhuriyet? denilmistir.

1. Hz. Ebubekir Dönemi (632 - 634)

Iç Olaylar

Hz. Muhammed?in vefatindan sonra zekat vermeyen ve dinden dönenlerle mücadele edilerek düzen saglanmistir.

    *

      Yalanci peygamberler ortadan kaldirilmistir.
*

      Kur?an-i Kerim ayetleri toplanarak bir kitap haline getirilmistir.

Kuran-i Kerim?in kitap haline getirilmesinde;

    *

      Hz. Muhammed?in vefat etmesi
*

      Yalanci peygamberlerin ortaya çikmasi
*

      Hafizlarin savaslarda sehit olmalari
*

      Ayetlerle hadislerin birbirine karismasinin önlenmek istenmesi
*

      Kuran ayetleri arasina rivayetlerin girmesinin önlenmek istenmesi
*

      Kuran?in yazili oldugu malzemenin (deri, tas, agaç gibi) korunmasindaki zorluklar

etkili olmustur.

Dis Olaylar

    *

      Hz. Muhammed?in hazirladigi ordu Hz. Ebubekir tarafindan Suriye?ye gönderilmistir. Bu seferle Arap Yarimadasi disinda ilk fetihler baslamistir.

2. Hz. Ömer Dönemi (634 - 644)

Siyasal Gelismeler

    *

      Suriye, Filistin, Iran, Irak, Misir, Azerbaycan fethedilmistir.
*

      Islâm kültürü ilk kez bu dönemde farkli kültürlerle karsilasmistir. Bizans ve Sasani kültürleri Islâm kültürünü olumlu yönde etkilemistir.

Teskilatlanma Alanindaki Gelismeler

Hz. Ömer zamaninda topraklarin genislemesiyle yeni düzenlemelere gidilmistir:

    *

      Hicretin 20. yilinda daha çok mali problemleri çözümlemek için ilk divan örgütü kurulmustur.
*

      Vilayetlere gönderilen valilerin yanina adalet islerinden sorumlu kadilar gönderilmistir.
*

      Fetih edilen yerler ilk defa yönetim birimlerine ayrildi. Böylece ülke büyük illere bölünmüstür.
*

      Ilk defa Hz. Ömer döneminde stratejik önemi olan yerlere daimi ordugahlar (cündler) kurulmustur. Bu ordugahlar yapilan fetihlerde önemli rol oynamistir. Ikta sistemi, ilk defa bu dönemde uygulanmistir.

3. Hz. Osman Dönemi (644 - 656)

    *

      Iran?in fethi tamamlanmis, Trablusgarp ve Tunus fethedilmistir. Kafkaslara giren Islam Ordulari Hazarlara yenilerek Kafkaslarin güneyine çekilmistir.
*

      Sam? da ilk kez donanma kurulmus, Kibris bu donanmanin seferleri sonucunda vergiye baglanmis, Rodos fethedilmistir.

Kur?an?i Kerim?in Çogaltilmasi

Dört Halife döneminde sinirlarin genislemesine paralel olarak degisik uluslar Islâmiyet?i benimsemisti. Farkli dil ve siveleri kullanan toplumlarda Kur?an?i Kerim?in degisik okuma sekilleri ortaya çikti. Bu durumu önlemek amaciyla Hz. Osman döneminde bir heyet kurularak Kur?an çogaltilmistir (651).

Iç Karisikliklarin Baslamasi

Hz. Osman döneminde;

    *

      Önemli görevlere Emevi ailesinden kisilerin getirilmesi
*

      Yahudi asilli Abdullah b. Sebe?nin ve Islâmiyet?i kabul etmis gibi görünüp gerçekte benimsemeyen (münafik) kisilerin çalismalari
*

      Ganimet gelirlerinin azalmasi ve orduda memnuniyetsizlikler isyanlari baslatmistir.

Hz. Osman döneminde yasanan bu olaylar sonucunda;

    *

      Islâm dünyasinda ilk defa anarsi faaliyetleri baslamistir.
*

      Islâm dünyasinda baslayan görüs ayriliklari; karisikliklara ve fetihlerin durmasina neden olmustur.

4. Hz. Ali Dönemi (656 - 661)

Hz. Ali?nin halife seçilmesinden kisa bir süre sonra, Hz. Osman?in katillerinin bulunmasinda yavas davranildigini söyleyen Hz. Muaviye ve Hz. Aise, Hz. Ali?nin halifeligini tanimadilar. Bu nedenle Hz. Aise?nin önderligindeki Mekke grubu ile Hz. Ali grubu arasinda Cemel Savasi yapilmistir (656). Müslümanlar arasinda yapilan bu ilk savasi Hz. Ali kazanmis ve Islâm dünyasinda herhangi bir ayrilik olmamistir.

Hz. Muaviye?nin basini çektigi Sam grubu ile Hz. Ali grubu arasinda Siffin Savasi yapilmistir (657). Hakem Olayi?ndan sonra Müslümanlar, siyasal gruba ayrilmistir.

Hariciler; 661?de sadece Hz. Ali?yi sehit etmislerdir. Dört Halife dönemi bitmis, Emeviler dönemi baslamistir.

Emeviler Devleti (661 - 750)

Muaviye Dönemi (661 - 680)

Muaviye dönemde, iç düzen yeniden saglamlastirildiktan sonra fetihler yeniden baslatilmistir. Dogu?da Maveraünnehir?e girilmis, Istanbul iki kez Müslümanlar tarafindan kusatilmis, fakat basari saglanamamistir.

Muaviye döneminin en önemli olaylarindan birisi de kendisi ölmeden oglu Yezid?i veliaht ve halife ilan etmesidir. Böylece halifelik babadan ogula geçen ?saltanat?a dönüsmüstür.

Yezid Dönemi (680 - 685)

Yezid döneminin en önemli gelismesi Kerbela Olayi?dir. Hz. Peygamberin torunu Hz. Hüseyin, halifeligin babadan ogula geçemeyecegini ve seçim yapilmasi gerektigini söyleyerek Kûfe?ye dogru yola çikti. Fakat Yezid?in komutani Ubeydullah, Hz. Hüseyin?i ve yanindakileri Kerbela?da durdurdu. Bir müddet sonra Hz. Hüseyin?i ve yanindakileri kiliçtan geçirdi (10 Muharrem 680).

Bu olay Müslümanlarin; Siiler ve Sünniler seklinde kesin olarak gruplara ayrilmasina neden olmustur. Kerbela?da Hz. Peygamberin torununun sehid edilmesi Islâm dünyasinda Emevilere karsi isyanlarin çikmasina ve düsmanligin artmasina neden olmustur.

Abdülmelik Dönemi (685 - 705)

Arapçanin resmi dil olarak kabul edilmesi ve ilk Islâm parasinin bastirilmasi Abdülmelik döneminde gerçeklestirilmistir.

Velid Dönemi (705 - 715)

Tarik b. Ziyad komutasindaki Islâm ordulari 711?de Ispanya?nin fethine baslamistir. Daha sonra buraya Endülüs ismi verilmistir.

Müslümanlar 732?de Puvatya Savasi?nda Franklara yenilinceye kadar ilerlediler. Puvatya Savasi sonucunda Avrupa?daki son sinir Pirene daglari olarak kalmistir.

Emevilerin Yikilisinda;

    *

      Arap milliyetçiligi yapmalari ve diger milletlere deger vermemeleri
*

      Fetih hareketlerinin durmasi
*

      Emevilerin Hz. Muhammed?in soyundan gelenlere iyi davranmamalari
*

      Arap kabileleri arasindaki rekabetin savaslara dönüsmesi
*

      Emeviler Devleti, Horasan valisi Ebu Müslim Horasani?nin isyani ve Emevi halifesi Mervan?in öldürülmesiyle sona ermesi

gibi nedenler etkili olmustur.

Abbasiler Devleti (750 - 1258)

751?de Talas Savasi yapilmistir. Bu savasta Türklerin Karluk, Yagma ve Çigil boylari Abbasilere yardim etmis, savastan sonra da Islâmiyet?i kabul etmislerdir.

Halife Mansur döneminde ilk kez eski Yunan ve Hellenistik medeniyetine ait eserler tercüme edilmeye baslanmistir.

Abbasilerin en parlak dönemi Harun Resid?in halifeligi sirasinda yasanmistir. Bu dönemde halkin yasam standarti yükselmis, kültür ve mimari alanda çalismalar yapilmistir.

Harun Resid döneminde Bizans sinirinda ?Avasim? eyaleti kuruldu. Anadolu?da Tarsus?tan dogu yönüne uzanan bir hat boyunca kurulan bu sehirlere Türkler yerlestirilmistir.

Harun Resid?in ogullarindan Memun zamaninda Türkler devlet kademelerinde ve orduda yer aldilar. Sadece Türkler için kurulan Samerra sehri kisa bir süre devletin yönetim merkezi olmustur.

Abbasilerin Dagilmasi ve Yeni Devletlerin Kurulmasi

IX. yüzyilin ikinci yarisindan itibaren Abbasi halifelerinin otoritesinin zayiflamasi nedeniyle eyaletlerdeki askeri valiler (Emir?ül Ümera) bagimsizliklarini ilan etmeye baslamislardir. Böylece Abbasi sinirlari giderek daralmistir.

Abbasilerin Genel Özellikleri

    *

      Abbasiler Arap olmayan uluslara hosgörüyle yaklasmis ve Islâmiyet?in daha fazla yayilmasini saglamislardir.
*

      Bu dönemde Emevilere göre bilim ? kültür alaninda daha çok gelisme gözlenmistir.
*

      Türkler ilk kez bu dönemde Islâmiyet?i kitleler halinde benimsemislerdir.

Abbasilerin denizcilige önem vermemeleri ticari ve askeri alanda gelismelerini engellemistir.