YERYÜZÜNDEKI BASLICA IKLIM TIPLERI & BITKI ÖRTÜSÜ

A- SICAK IKLIMLER

1- EKVATORAL IKLIM
Görüldügü yerler: 10 kuzey ve güney enlemleri arsinda etkilidir. Özellikle Amazon ve Kongo Havzalari ile Malezya , Filipinler ve Papua Yeni Gine?de etkilidir.

Özellikleri:  

• Yillik sicaklik ortalamasi 25 °C?nin üstündedir.
• Yillik ve günlük sicaklik farki en az olan iklimdir (1-2 °C civarinda). Sebepleri : Günes isinlarinin bütün yil dike yakin açiyla düsmesi ve nemliligin fazla olmasidir.
• Her mevsim düzenli yagis alir. Fakat en fazla yagis günes isinlarinin Ekvatora dik geldigi tarihlerde görülür. Buharlasma arttigi için.
• Yagislar olusum bakimindan Konveksiyon yagislarina örnektir.
• Yillik yagis miktari 2000 mm ?nin üstündedir.
• Bitki örtüsü bütün yil yesil kalan sik ve uzun boylu yagmur ormanlaridir.
• Yagislarin fazla olmasi ve yüksek sicaklik kimyasal çözülmeyi artirmistir.
• Topraklar fazla yikandigi için verimi düsüktür ve kirmizi renkli Laterit topraklaridir.

 
2- YAZI YAGISLI TROPIKAL (SAVAN) IKLIMI
Görüldügü yerler: Ekvatoral iklim ile çöl iklimi arasinda görülür (10-20° kuzey ve güney enlemleri arasinda görülür)

Özellikleri:

• Bu iklim bölgesinde günes isinlari yilda iki kez dik açiyla düser.
• Günes isinlarinin dik geldigi yaz dönemi yagisli , kislar kuraktir.
• Sicaklik ortalamasi bütün yil 20 °C nin üstündedir.
• Yillik yagis miktari 1000-1200 mm arasindadir.
• Bitki örtüsü savandir. Savanlar uzun süre yesil kalan , gür ve uzun boylu ot topluluklaridir. Savan bitki örtüsü içinde yer alti sularinin yüzeye çiktigi yerlerde ve akarsu boylarinda ormanlar görülür.

 

3- MUSON IKLIMI
Görüldügü yerler: Muson rüzgarlarinin etkili oldugu Güney, Güneydogu ve Dogu Asya?da etkilidir.  
Özellikleri:

• Muson rüzgarlarindan dolayi bu iklimde yaz mevsimi yagisli, kislar kuraktir. Bu yönüyle savan iklimi ile benzerlik gösterir.
• Sicaklik ortalamasi bütün yil 10 °C nin üstündedir. Yillik sicaklik farki Savan iklimine göre fazladir.
• Yillik yagis miktari 1000-1500 mm civarindadir. Ancak kiyi kesimlerde bu yagis miktari çok daha fazla olabilmektedir. Örnek Hindistan?in kuzey dogusunda yer alan Çerapunçi  12000 mm  yagis almaktadir (Dünyanin en fazla yagis alan yeridir).
• Bitki örtüsü kisin yapragini döken genis yaprakli muson ormanlaridir. Muson ormanlarinin tipik agaci teak agacidir.

4- ÇÖL IKLIMLERI
Yagis miktarlarinin 150 mm nin altinda olan bölgelerde çöl iklimleri görülür.
Çöl iklimleri görüldügü yere göre;

• Sicak Çöller ( Tropikal)
• Dönenceler çevresinde görülür. Olusmasinda dünyanin günlük hareketinden kaynaklanan dinamik yüksek basinç etkilidir.
• Görüldügü yerler: Afrika?nin kuzeyi (Büyük sahra) Arabistan yarim adasi, Basra körfezi çevresi, Hindistan?in kuzeybatisi (Tar çölü), Avustralya?nin iç kisimlari ve batisi, Afrika?nin güney batisindaki Namib ve Kalahari çölleri, G. Amerika?daki  Patagonya Atakama, Peru çölleri ve K . Amerika?daki Meksika çölleridir.

Özellikleri:

• Mutlak ve bagil nem çok düsüktür. Bu sebeple günlük sicaklik farki en fazla olan iklimdir.
• Belirli bir yagis mevsimi yoktur.bazi yillar hiç yagis olmayabilir.
• Mekanik çözülmenin en fazla oldugu iklimdir.
• Yillik sicaklik farki günlük sicaklik farki kadar yüksek degildir. Çünkü günes isinlari bu alanlara yil boyunca dike yakin açiyla düsmektedir.
• Bitki örtüsü yok denecek kadar azdir. Ciliz ot ve çaliliklarla kaktüs iklimin dogal bitki örtüsünü olustururlar.
• Çöllerde yer alti su seviyesinin yüzeye yakin oldugu veya çiktigi  yerler olan vahalar  canli yasami için elverisli yerleri olusturur.

b- Karasal Çöller 

• Iliman kusak  kara içlerinde etrafi daglarla çevrili çukur alanlarda görülür. Buralarda çöl özellikleri görülme sebebi yagis azligidir.
• Görüldügü yerler: Kizilkum (Özbekistan), Karakum (Türkmenistan), Gobi (Mogolistan), Taklamakan (Çin) , Arizona (A.B.D) çölleridir.

c- Soguk Çöller

• Kutuplarda görülür.
• Çöl denmesinin sebebi yagis azligidir. Yagis azliginin da sebebi sicakligin düsük olmasidir. Sicaklik düsük oldugu için buharlasma ile atmosfere karisan nem azdir. Dolayisiyla yagis da az olmaktadir. Zemin buzlarla kapli oldugu için bitki örtüsü yoktur.

 

B- ORTA KUSAK IKLIMLERI

5- AKDENIZ IKLIMI
Görüldügü yerler: Akdeniz?e kiyisi olan ülkeler ( Libya, Misir ve Lübnan hariç. Buralarda görülmeme  sebebi yer sekillerinin engebesiz olmasidir.), Avustralya?nin  güneybatisi, G. Afrika Cumhuriyetinde Kap bölgesi, Sili?nin orta kesimleri ve Kuzey Amerika?da  Kaliforniya çevresinde etkilidir.

Özellikleri:  

• Yazlar sicak ve kurak kislar ilik ve yagislidir.
• Yaz sicakligi günes isinlarinin düsme açisina, kuraklik ise alçalici hava hareketlerine baglidir.
• En sicak ay ortalamasi 28-30°C , en soguk ay ortalamasi 8-10 °C dir.  Yillik ortalama 18°C dir.
• Kar yagisi ve don olayi çok ender görülür.
• En fazla yagis kisin , en az yagis yazin düser.
• Kisin görülen yagislar Cephesel kökenlidir. Cephesel yagislar en fazla bu ikimde görülür.
• Yillik yagis miktari yükseltiye göre degisir. Ortalama 600-1000 mm arasindadir.
• Bitki örtüsü maki dedigimiz bodur bitki toplulugudur. Maki; mersin, defne, kocayemis, zeytin, zakkum, keçiboynuzu vb bitkilerden olusur.
• Akdeniz iklimi yurdumuzda Akdeniz, Ege, G. Marmara ve G.D. Anadolu Bölgesinin batisinda görülür. Ancak Akdeniz Bölgesinden uzaklastikça enlem, yükselti  ve karasalligin etkisiyle bozulmaya ugrar.

 

6- ILIMAN OKYANUS IKLIMI
Görüldügü yerler: Bati Rüzgarlari sebebiyle Iliman Kusak karalarinin batisinda görülür (Bati ve K.Bati Avrupa, Amerika?nin batisi). Yurdumuzda ise Karadeniz kiyilarinda etkilidir.

Özellikleri:

• Yazlar serin, kislar iliktir.
• Her mevsim yagislidir.
• En sicak ay ortalamasi 24-25 °C, en soguk ay ortalamasi 5-6 °C dir. Yillik ortalama 13-15 °C dir.
• Günlük ve yillik sicaklik farki azdir. Nemlilik fazla oldugu için.
• Yillik yagis miktari 1500 mm civarindadir. Yükseltisi fazla olan yerlerde bu miktar artmaktadir.
• En fazla yagis Sonbaharda, en az yagis ilkbaharda görülür.
• Yagis olusumu yamaç yagisi seklindedir.
• Bitki örtüsü ormandir.

  
7- ORTA KUSAK KARASAL IKLIM
Görüldügü yerler: Deniz etkisinden uzak kara içlerinde ve iliman kusak karalarinin dogu kiyilarinda (soguk su akintisindan dolayi) görülür. Yurdumuzda ise Dogu Anadolu Bölgesinde Erzurum ?Kars Bölümünde görülür.

Özellikleri:  

• Kis erken gelir, çok soguk olur. Kar ortalama 80-90 gün toprak üstünde kalir.
• Yaz da erken gelir ve çok sicak olur. Karlar hizla erir.
• En sicak ay ortalamasi 20 °C civarindadir. Bazen sicaklik 30 °C ye kadar çikabilmektedir.
• En soguk ay ortalamasi ?10 °C civarindadir. Bazi günler ?40 °C ye kadar sicakligin düstügü de gözlenebilmektedir.
• Yillik sicaklik ortalamasi 3-5 °C dir.
• Yillik sicaklik farki 40-50 °C ye kadar ulasabilmektedir.
• En fazla yagis ilkbahar ve yaz dönemlerinde düsmektedir. Karasallik arttikça yagislar yaz mevsimine kaymaktadir. Ör. Erzurum ?Kars bölümünde oldugu gibi.
• En az yagis kisin düsmektedir ve kar seklindedir.
• Yillik yagis ortalamasi 500-600 mm civarindadir.  

 

 

 

 

8- STEP IKLIMI
Görüldügü yerler:  Sicak ve iliman kusak kara içlerinde görülür. Yurdumuzda Iç Anadolu Bölgesinde ve Ergene Bölümünde  görülen karasal iklim buna örnektir.

Özellikleri:

• Yazlar sicak ve kurak , kislar soguk ve kar yagisli geçer.
• En sicak ay ortalamasi 20-25 °C dir. En soguk ay ortalamasi da 0- (-2) °C dir.
• En fazla yagis ilkbaharda, en az yagis yazin düser.
• Ilkbaharda görülen yagislar genelde konveksiyon (Kirkikindi) yagisi seklindedir.
• Yillik yagis miktari 250-350 mm civarindadir.
• Bitki örtüsü ilkbahar yagislariyla yeseren, yaz baslarinda kuruyan küçük boylu ot toplulugudur. Buna step (bozkir) bitki örtüsü denir. Bozkir bitki örtüsü içinde geven , deve dikeni, gelincik, çoban yastigi gibi bitkiler yer almaktadir.

 

9-TUNDRA IKLIMI
Görüldügü yerler: Sibirya, Iskandinavya Yarimadasinin kuzeyinde, Kanada?nin kuzeyinde, Grönland adasinin kiyi kesimlerinde görülür.

Özellikleri:

 

• En sicak ay ortalamasi 10 °C yi geçmez. Kisin sicaklik ?30, -40 °C'lara kadar iner.
• Toprak yilin büyük bir kesiminde donmus haldedir. Sadece yazin sicakligin artmasi ile topragin üst kismindaki buzlar erir ve batakliklar olusur.
• Yillik yagis miktari 200-250 mm civarindadir.
• Bitki örtüsü yosun ,ot ve ciliz çaliliklardan olusan Tundra bitki örtüsüdür.

10- KUTUP IKLIMI
Kutup çevrelerinde görülür.

Özellikleri:
Sicaklik bütün yil 0 °C nin altindadir. Zemin buzlarla kaplidir. Bitki örtüsü yoktur. Güneslenme süresi çok uzun olmasina ragmen sicaklik yükselmez. Sebebi günes isinlarinin egik açilarla gelmesidir. Sicaklik düsük oldugundan buharlasma ile atmosfere karisan nem azdir. Yagis ta azdir. Bu sebeple kutup iklimine soguk çöl iklimi de denir.