HARİTA BİLGİSİ-LİSE COĞRAFYA KONU ANLATIMI-BİLGİMCE Eğitim ve Kültür Platformu
BİLGİSAYAR OYUNLARIMIZ SİZİ BEKLİYOR TIKLA GİR

HARİTA BİLGİSİ

Harita, Plan, Kroki

Dünya üzerindeki bir yerin kusbakisi görünümü, kroki, plan ya da harita olarak düzleme aktarilir.

Harita: Dünya'nin bütününün ya da bir bölümünün kusbakisi görünümünün belli bir oranda küçültülerek düzleme aktarilmis sekline harita denir.

Bir çizimin harita özelligi tasiyabilmesi için;

  • Kusbakisi görünüme göre çizilmesi,
  • Arazi üzerindeki uzunluklarin belli bir oranda küçültülmesi gerekir.

UYARI: Kusbakisi görünüm temel alinarak yapilan çizimlerin harita özelligi tasiyabilmesi için küçültme oraninin (ölçek) bulunmasi gerekir.

Plan: Bir yerin kusbakisi görünümünün belli bir oranda küçültülerek düzleme aktarilmasidir. Plan bir tür büyük ölçekli haritadir.

Kroki: Bir yerin kusbakisi görünümünün ölçeksiz olarak düzleme aktarilmasidir.

Haritalarda Bozulmalar

 

Dünya'nin küreselligi harita çizimini güçlestirmektedir. Dünya'nin tümü ya da bir bölümü düzleme aktarirken sekillerde, alanlarda, uzunluk ve açilarda bozulmalar olur. Bu nedenle küresel yüzeyi düzleme aktarmak için çesitli çizim yöntemleri gelistirilmistir.

Özellikle yeryüzü sekillerini gösteren haritalar tam olarak gerçegi yansitmazlar. Engebesi fazla, genis alanlarin gösterildigi haritalarda hata payi artar. Az engebeli, küçük alanlarin gösteriminde hata payi azalir.

UYARI: Dünya'nin küreselligi harita çizimini zorlastirir.

  • Engebeli ve genis alanlarin gösterildigi haritalarda bozulmalar fazladir.
  • Engebesiz ve küçük alanlarin gösterildigi haritalarda bozulmalar azdir.

Projeksiyon

 

Dünya'nin küreselligi nedeniyle, haritalarda ortaya çikan hatalari en aza indirmek için çesitli yöntemler kullanilir. Bunun için yerkürenin paralel ve meridyen aginin belirli kurallara göre düz bir kagida geçirilmesi gerekir. Bu sisteme projeksiyon denir.

 

 

Projeksiyon Sistemleri

  • Alan Koruyan Projeksiyon

Alan koruyan projeksiyon ile çizilen haritalarda, sekil, açi ve uzunluk oranlari bozulur. Ancak, paralel daireleri ile meridyenler arasindaki alanlar bozulmadan, orantili olarak düzleme geçirilir. Böylece gerçek alan korunmus olur.

  • Açi Koruyan Projeksiyon

Açi koruyan projeksiyon ile çizilen haritalarda, meridyenler ile paraleller arasindaki 90°?lik açik iler kara ve denizlerin sekilleri korunur. Ancak, bunlarin alanlari bozulur. Bu tip haritalarda kutup bölgelerine dogru gidildikçe, kara ve denizlerin alani büyür.

  • Uzunluk Koruyan Projeksiyon

Uzunluk koruyan projeksiyon ile çizilen haritalarda, merkezden çevreye dogru tüm yönlerdeki uzunluklarin orani korunur. Açi ve alan korunmaz.

Harita Çizimi

 

Bir bölgenin haritasi çizilirken öncelikle;

  • Bölgenin enlem ve boylaminin,
  • Haritanin kullanim amacinin,
  • Haritanin küçültme oraninin belirlenmesi gerekir.

Harita yapiminda kullanilacak çizim yöntemi, küçültme orani ve harita isaretleri ise haritanin kullanim amacina göre belirlenir.

Harita Elemanlari

Tüm haritalarda bulunmasi gereken 5 temel eleman vardir. Bunlar, enlem-boylam, ölçek, harita anahtari (lejant), baslik ve çerçevedir.

  • Enlem-boylam: Haritasi yapilacak alanin öncelikle enlem ve boylamlari belirlenir. Çünkü haritanin ölçegi, bu alanin genisligine ve kullanim amacina göre belirlenir.
  • Ölçek: Haritanin kullanim amacina göre belirlenmelidir.
  • Harita Anahtari (Lejant): Haritada kullanilan özel isaretlerin ne anlama geldigini gösteren bölümdür. Her haritanin kullanim amacina göre farkli isaretler kullanilir.
  • Baslik: Haritanin kullanim amacini belirtmeli, haritayi tanitmaya yeterli, açik ve kisa olmalidir.
  • Çerçeve: Tüm haritalarda, haritasi yapilacak alani sinirlayan bir iç çerçeve ve diger harita elemanlarini sinirlayan dis çerçeve çizilmelidir.

 

Harita Ölçegi

Harita üzerinde belli iki nokta arasindaki uzunlugun, yeryüzündeki ayni noktalar arasindaki uzunluga oranidir. Diger bir deyisle, gerçek uzunluklari harita üzerine aktarirken kullanilan küçültme oranidir.
Örnegin: Bogaz Köprüsü'nün gerçekte 1074 m olan iki ayagi arasi uzaklik, ölçegi bilinmeyen bir haritada yaklasik 0.5 cm gösterilmistir. Haritanin ölçegini bulmak için harita üzerindeki uzunlugunu gerçek uzunluga oranlariz.

Buna göre haritanin ölçegi yaklasik 1/200.000'dir.

Ölçek = Harita Üzerindeki Uzunluk / Arazi Üzerindeki Uzunluk (Gerçek Uzunluk)

Kesir Ölçek

Haritalardaki küçültme oranini basit kesirle ifade eden ölçek türüdür.
1 / 25.000 , 1 / 500.000, 1 / 1.000.000 birer kesir ölçektir.
Kesir ölçekte, pay ile paydanin birimleri aynidir. Uzunluk birimi olarak santimetre (cm) kullanilir.

Örnegin: 1 / 1.000.000 ölçeginde, arazi üzerindeki 1.000.000 cm (10 km)'lik uzunluk harita üzerinde 1 cm gösterilmistir.

Çizgi (grafik) Ölçek

Haritalardaki küçültme oranini çizgi grafigi üzerinde gösteren ölçek türüdür.
Kesir ölçege göre düzenlenir ve santimetre (cm)'nin üstündeki tüm uzunluk birimleri kullanilir.
Kesir Ölçegi Çizgi Ölçege Çevirme
Kesir ölçegi, çizgi ölçege çevirirken önce 1 cm'nin kaç km'yi gösterdigi bulunur.

Örnek: 1 / 2.500.000 ölçeginde 1 cm 25 km'yi gösterdigine göre çizgi ölçekte de 1 cm 25 km'yi göstermelidir.

Bir dogru parçasi çizilerek esit araliklara bölünür. Üzerine, 1 cm 25 km'yi gösterecek sekilde degerler yazilir.

Sifirin sol tarafindaki aralik 25 km'den daha kisa uzunluklarin ölçülmesine yarayacak biçimde bölümlenir.

Çizgi Ölçegi Kesir Ölçege Çevirme

Çizgi ölçegi kesir ölçege çevirirken önce ölçegin uzunlugunun, toplam kaç km'yi gösterdigi bulunur. 1 cm'nin kaç km'yi gösterdigini bulmak için oranti kurulur.

Örnegin: Çizgi ölçegin uzunlugu 5 cm'dir.
5 cm 20 km gösterdigine göre
1 cm x km'yi gösterir.
----------------------------------------
x = 20 / 5 = 4 km
Bulunan deger cm'ye çevrilir.
Buna göre kesir ölçek 1 / 400.000'dir.
UYARI: Çizgi ölçegi kesir ölçege çevirirken, grafigin sonundaki uzunluk birimine dikkat etmemiz gerekir.

Harita Türleri

Harita yasamin her alaninda yardimci araçlar olarak kullanilir.
Bir kentin imar planinin çikarilmasi, karayolu, demiryolu ya da köprü yapimi için en uygun yerin belirlenmesi, arkeoloji, cografya gibi birçok alanda arastirma yapilmasi sirasinda haritalardan yararlanilir. Haritalar konularina ve ölçeklerine göre ikiye ayrilir.

Konularina Göre Haritalar

Konularina göre haritalar, kullanim amaçlarina göre genel haritalar ve özel haritalar olarak ikiye ayrilir.

Genel Haritalar

Toplumun genis kesimi tarafindan kullanilabilen haritalardir.

  • Topografya Haritalari

Izohips (es yükselti) egrisi yöntemi ile yapilir. Araziyi ölçekleri oraninda ayrintilari ile gösterirler. Ölçekleri 1 / 20.000 ile 1 / 500.000 arasinda degisir. 1 / 20.000'den büyük ölçekli olanlar kadastro islerinde ve askeri amaçlarla kullanilir. Bu haritalardan ölçek, uzunluk alan ve egim hesaplamada yararlanilir.

  • Fiziki Haritalar

Fiziki haritalar, yeryüzünün kabarti ve çukurluklarini gösteren orta ya da büyük ölçekli haritalardir. Fiziki haritalar hazirlanirken es yükselti ve es derinlik egrileri genis araliklarla geçirilir. Bu araliklar çesitli renklerle boyanir. Yükseltiler genellikle yesil, sari ve kahverenginin çesitli tonlari ile, derinlikler ise açiktan koyuya mavi rengin tonlari ile gösterilir.

  • Siyasi ve Idari Haritalar

Yeryüzünde veya bir kitada bulunan ülkeleri, bir ülkenin idari bölünüsünü, yerlesim merkezlerini gösteren haritalardir. Bu haritalardan uzunluk ve alan bulmada yararlanilir. Ancak yer sekilleri hakkinda bilgi edinilemez.

  • Duvar ve Atlas Haritalari

Egitim ve ögretim amacina yönelik haritalardir. Ölçekleri 1 / 1.100.000'dan daha küçüktür. Dünya'nin tümünü, kitalari veya ülkeleri gösterirler.

Özel Haritalar

Belirli bir konu için hazirlanmis haritalardir. Bu haritalardan bazilari sunlardir:

  • Araziden Yararlanma Haritalari

Bir bölgede arazinin nasil kullanildigini gösteren haritalardir. Bu haritalar yardimiyla ekili-dikili alanlarin, çayir ve mera alanlarinin, orman alanlarinin, bölünüsü ile kayalik, bataklik gibi kullanilmayan alanlar hakkinda bilgi edinilir. Tarimin türü ve tarim ürünleri de bu haritalarda gösterilir.

 

  • Ekonomi Haritalari

Dünya'nin bütününün ya da bir bölümünün ekonomik özelliklerini gösteren haritalardir. Bu haritalar yardimiyla endüstri kuruluslarinin türü, sayisi, dagilisi, çalisanlarin sayisi hakkinda bilgi edinilir.

  • Hidrografya Haritalari

Bir bölgenin su potansiyeli (akarsular, göller, yeralti sulari, kaynaklar) hakkinda bilgi veren haritalardir. Bu haritalar yardimiyla akarsularin drenaj tipi, akim miktari, kanallar, göl sularinin özellikleri, yeralti sularinin türü, kaynaklarin türü sayisi ve verimlilik derecesi hakkinda bilgi edinilir.

  • Izoterm Haritalari

Bir bölgede, es sicakliktaki noktalari birlestiren egriye izoterm denir. Izotermler yardimiyla çizilen izoterm Haritalarindan, bir bölgedeki sicaklik dagilisi hakkinda bilgi edinilir. Sicaklik dagilisini daha iyi gösterebilmek için, bu haritalar sicaklik basamaklarina uygun olarak renklendirilir. Sicak yerler için kirmizinin tonlari soguk yerler için mavinin tonlari kullanilir.

  • Jeomorfoloji Haritalari

Bir bölgedeki sekillenme süreci yani iç ve dis güçlerin etkisiyle olusan yer sekilleri hakkinda bilgi veren haritalardir. Bu haritalarda faylar, yamaçlar, vadi türleri, birikinti konileri, sekiler, ovalar ve daha bir çok yer sekli taranarak gösterilir. Yer sekillerinin kolay ayirt edilmesi amaciyla bu haritalar renklendirilir.

  • Nüfus Haritalari

Dünya'nin bütününde ya da bir bölümündeki nüfusun dagilisi ve özellikleri hakkinda bilgi veren haritalardir. Bu haritalarda nüfus dagilisi noktalama ile gösterilir. Nüfus yogunlugu Haritalari ise renklendirilir.

  • Toprak Haritalari

Bir bölgenin toprak özellikleri ve dagilislari hakkinda bilgi veren haritalardir. Bu haritalardan, yetistirilecek ürünlerin belirlenmesi, buna bagli olarak topraklardan daha iyi verim alinabilmesi gibi bir çok konuda yararlanilir.

B) Ölçeklerine Göre Haritalar

 

  • Büyük Ölçekli Haritalar

Ölçekleri 1 / 200.000'e kadar olan bu haritalarda :

  • Küçültme orani azdir.
  • Ayrinti fazladir.
  • Birim düzlemde gösterilen gerçek alan küçüktür.
  • Esyükselti egrileri arasindaki yükselti farki azdir.
  • Planlar ve topografya Haritalari bu gruba girer.

 

  • Orta Ölçekli Haritalar

Ölçekleri 1 / 200.000 ile 1 / 1.000.000 arasinda olan haritalardir.
Ayrintilar, büyük ölçekli haritalar göre daha azdir.

  • Küçük Ölçekli Haritalar

Ölçekleri 1 / 1.000.000'dan daha küçük olan haritalarda;

  • Ayrinti en azdir.
  • Küçültme orani en fazladir.
  • Birim düzlemde gösterilen gerçek alan büyüktür.
  • Esyükselti egrileri arasindaki farki fazladir.
  • Duvar ve atlas Haritalari bu gruba girer.

Haritalarda Yer Sekillerinin Gösterilmesi

Haritalarda Kullanilan Çizim Yöntemleri

Yeryüzü sekillerini harita üzerine aktarmak için kullanilan yöntemler;

  • Kabartma Yöntemi

Kabartma yöntemi ile yapilan haritalarda, yükseltiler belli oranda küçültülür.
Yer sekilleri kabartilarak gösterilir.

  • Gölgelendirme Yöntemi

Gölgelendirme yönteminde, Günes isinlarinin yer sekilleri üzerine 45 derece açi ile geldigi kabul edilerek arazi yapisi gösterilir. Bu yöntemde gölgelerin açik veya koyu olusu arazinin egimi hakkinda bilgi verir. Gölgelerin koyulastigi yerlerde egim azalir. Yer sekilleri ayrintili bir sekilde gösterilemedigi için günümüzde yardimci bir yöntem olarak kullanilir.

  • Tarama Yöntemi

Tarama yöntemi ile yapilan haritalarda, yer sekilleri kisa, kalin, sik ya da ince, uzun, seyrek çizgilerle taranmis olarak gösterilir. Egim arttikça taramalarin boylari kisalir, siklasir ve kalinligi artar. Egimin az oldugu yerlerde ise taramalar uzar, seyreklesir ve incelir. Taramanin yapilmadigi yerler ise düzlükleri göstermektedir. Tarama yöntemi ile harita yapiminin zor olmasi, yükselti, egim bulma gibi hesaplamalarin yapilamamasi gibi nedenlerden dolayi bu yöntem günümüzde kullanilmamaktadir.

  • Renklendirme Yöntemi

Esyükselti egrileriyle birlikte kullanilan bu yöntemde yükselti ve derinlik basamaklari renklerle gösterilir. Fiziki haritalarda yükseltiler genellikle, yesil, sari ve kahverenginin çesitli tonlari, derinlikler ise açiktan koyuya mavi rengin tonlari ile gösterilir.
UYARI: Fiziki haritalarda kullanilan renkler, yer sekillerini göstermez. Yükselti ve derinlik basamaklarini göstermek için kullanilir.

  • Izohips (Es yükselti) Egrisi Yöntemi

Bu yöntemle yapilan haritalarda yer sekilleri izohipsler yardimiyla gösterilir.
Izohips (Es yükselti) Egrisi: Deniz seviyesinden ayni yükseklikteki noktalari birlestiren egriye es yükselti (izohips) egrisi, ayni derinlikteki noktalari birlestiren egriye es derinlik (izobath) egrisi denir.
Izohips Araligi (Es Aralik): Izohipsler haritalarin ölçegine uygun olarak belirlenen yükselti araliklari ile çizilir. Bu araliga izohips araligi ya da es aralik denir.

Izohipslerin Özellikleri

  • Izohipsler iç içe kapali egrilerdir.
  • Her izohips, kendisinden daha yüksek izohipslerin çevresini dolasir.
  • Dik yamaçlarda izohipsler sik geçer
  • Egimin azaldigi yerlerde izohipsler seyrek geçer
  • Doruk nokta ya da üçgen ile gösterilir.
  • Çevresine göre çukurda kalan yerler yani çanaklar, içe dogru çizilen oklarla gösterilir.

UYARI: Kiyi çizgisinden 0 m egrisi geçer. Her egri, kendisinden daha yüksek izohipslerin çevresini dolasir. Izohipslerin siklastigi yerlerde egim artar.

Haritalarda Yer sekillerinin Gösterilmesi

Yer sekillerinin gösteriminde en çok kullanilan yöntem izohips yöntemidir.
Izohips yöntemi ile yapilan haritalarda izohipslerin uzanisina göre, tepe, sirt, boyun, yamaç, vadi, delta gibi yer sekillerini harita üstünde tanimlamak mümkündür.
Tepe: Bir doruk noktasi ve onu çevreleyen yamaçlardan olusmaktadir.
Sirt: Iki akarsu vadisini birbirinden ayiran ve birbirine ters yönde egimli yüzeyleri birlestiren yeryüzü seklidir. Sirtlarin üzeri düz olabilecegi gibi keskin de olabilir.
Boyun: Birbirine ters yönde açilmis iki akarsu vadisinin en yüksek, iki doruk arasindaki alanin en alçak yerine boyun denir. Buralara bel ya da geçit de denir.
Yamaç: Yeryüzündeki egimli yüzeylerdir.
Vadi: Akarsuyun açtigi, sürekli inisi bulunan, uzun, dogal oluktur.
Delta: Akarsuyun tasidigi maddeleri denize ya da göle ulastigi yerde biriktirmesi ile olusan yeryüzü seklidir.

UYARI: Izohipslerin "V" seklini aldigi yerlerde, açik taraf akarsu akis yönünü gösterir. Akarsularin delta olusturduklari yerlerde, izohipsler deniz veya göl yüzeyine dogru çikinti yapar.

Izohipsin "V" seklini aldigi yerlerde yükselti "V"nin açik ucuna dogru artiyorsa sirt, sivri ucuna dogru artiyorsa vadi vardir.

Boyun olabilmesi için, karsilikli iki tepe arasinda, birbirine ters yönde uzanan iki akarsu vadisinin bulunmasi gerekir.

 

 

Profil Çikartma

Topografya yüzeyinin düsey düzlemde yaptigi ara kesite topografik profil denir.
Haritalarda yeryüzü kusbakisi olarak görüldügü için profil, yer sekillerinin yandan görünüsü hakkinda bilgi verir.
Profil es yükselti egrisi yöntemi ile yapilan haritalardan yararlanarak çizilir.

Harita Hesaplamalari

Gerçek Uzunlugu Hesaplama
Gerçek uzunluk, diger bir deyisle arazi üzerindeki uzunluk,
Gerçek Uzunluk = Ölçek (Payda) * Harita Uzunlugu
formülü ile ya da dogru oranti kurularak hesaplanir.

Örnek: 1 / 850.000 ölçekli bir haritada A - B kentleri arasi 8 cm ölçülmüstür. Buna göre iki kent arasindaki kus uçusu uzaklik kaç km'dir?

Orantiyla Çözüm :
Ölçege göre, arazi üzerindeki 850.000 cm haritada 1 cm gösterilmistir.
1 cm 850.000 cm'yi gösterdigine göre
8 cm x cm'yi gösterir.
----------------------------------------------------------------
x = 8 * 850.000 / 1 = 6.800.000 cm
cm'yi km'ye çevirmek için 5 basamak sola dogru gitmek gerekir.
6.800.000 cm = 68 km'dir.

Formülle Çözüm :
Gerçek Uzunluk = Ölçek * Harita Uzunlugu
Gerçek Uzunluk = 850.000 * 8
Gerçek Uzunluk = 6.800.000 cm = 68 km'dir.

 

Haritadaki Uzunlugu Hesaplama

 

Harita üzerindeki uzunluk

Harita Uzunlugu = Gerçek Uzunluk / Ölçek (payda)
formülü ile ya da dogru oranti kurularak hesaplanir.
Örnek : Arazi üzerindeki 180 km'lik uzunluk 1 / 900.000 ölçekli haritada kaç cm ile gösterilir?

Orantiyla Çözüm:
1 / 900.000 ölçeginde,
1 cm 9 km'yi gösteriyorsa
x cm 180 km'yi gösterir.
----------------------------------
x = 1* 180 / 9 = 20 cm'dir.

 

Formülle Çözüm:
Ölçege göre, arazi üzerindeki 900.00 cm haritada 1 cm gösterilmistir.
Harita Uzunlugu = Gerçek Uzunluk / Ölçek (payda)
Harita Uzunlugu = 18.000.000 / 900.000
Harita Uzunlugu = 20 cm'dir.

Haritadaki Uzunluklarin Karsilastirilmasi

Iki harita uzunlugunun karsilastirilmasi esasina dayanan sorular ters oranti kurularak ya da iki asamali olarak çözülür.

Örnek: 1 / 750.000 ölçekli bir haritada A-B noktalari arasindaki uzaklik 12 cm ölçülmüstür. Ayni uzaklik
1 / 1.500.00 ölçekli bir haritada kaç cm ile gösterilir.

Çözüm l :
1 / 750.000 ölçekli haritada 12 cm'lik uzaklik, 1 / 1.500.000 ölçekli haritada x cm gösterilir.
Ölçekler arasinda 750.000 / 1.500.000 orani bulunduguna göre harita uzunluklari arasinda 12 / x orani vardir.
x = 750.00 * 12 / 1.500.000 = 6 cm'dir.

Çözüm 2:
1. haritadan yararlanarak gerçek uzakligi bulalim
1 cm 7.5 km'yi gösteriyorsa,
12 cm x km'yi gösterir.
-----------------------------------------------------
x = 12 * 7.5 / 1 = 90 km'dir.
2. haritadan yararlanarak haritadaki uzunlugu bulalim :
15 km'yi 1 cm gösteriyorsa
90 km'yi x cm gösterir
---------------------------------
x = 90 * 1 / 15 = 6 cm'dir.

Izdüsümsel Alanin Hesaplanmasi

Izdüsümsel alan, yer sekillerinin izdüsümünün alinmasi ile hesaplanan alandir. Arazi üzerindeki gerçek alan hesaplamalarinda ise yer sekilleri yüzölçümü dikkate alinir. Bu nedenle bir yerin izdüsümü alani ile gerçek alani arasindaki fark yardimiyla arazinin engebeliligi hakkinda bilgi edinilebilir.

Izdüsüm alani ile gerçek alan arasindaki fark fazla ise, arazinin engebesi de fazladir.
Izdüsümsel alan,
Izdüsümsel Alan = Ölçek (Payda)2 * Haritadaki Alana
formülü ile ya da dogru oranti kurularak hesaplanir.

Örnek: 1 / 700.000 ölçekli bir haritada bir adanin kapladigi alan 15 cm2 olduguna göre adanin izdüsümsel alani kam km2?dir?
Orantiyla Çözüm :
Ölçege göre, 1 cm 700.000 cm'yi göstermektedir.
1 cm2 49 * 1010 km2 yi gösterdigine göre,
15 cm2 x km2'yi gösterir.
--------------------------------------------------------------
x = 15 * 49 * 1010 = 735 * 1010 cm2 dir.
cm2'yi km2'ye çevirmek gerekir. 735 * 10 cm2 = 735 km2'dir.

Formülle Çözüm :
Izdüsümsel Alan = (Ölçek Paydasi)2 * Haritadaki Alan
Izdüsümsel Alan = (700.000)2 * 15
Izdüsümsel Alan = 49 * 1010 * 15 = 735 * 1010 cm2
cm2'yi km2'ye çevirmek gerekir. 735 * 1010 cm2 = 735 km2'dir.

Haritadaki Alani Hesaplama

Haritadaki alan,
Haritadaki Alan = Gerçek Alan / Ölçek (Payda)2
formülü ile ya da dogru oranti kurularak hesaplanir.

Örnek: Gerçek alani 590.4 km2 olan göl 1 / 1.200.000 ölçekli haritada kaç cm2 gösterilir.

Orantiyla Çözüm:
Ölçege göre;
1 cm 12 km'yi göstermektedir.
1 cm2 144 km2'yi gösteriyorsa
x cm2 590.4 km2'yi gösterir.
--------------------------------------------------------
x = 590.4 / 144 = 4.1 cm2 dir.

Formülle Çözüm:
Haritadaki Alan = Gerçek Alan / Ölçek2 (Payda)
Haritadaki Alan = 590.4 / (12)2
Haritadaki Alan = 590.4 / 144 = 4.1 cm2

UYARI: Haritalardaki alan hesaplanirken ölçek paydasinin karesi mutlaka alinmalidir.

Ölçek Hesaplama

Harita ve arazi üzerindeki uzunluklarin verildigi sorularda ölçek,
Ölçek (Payda) = Harita Uzunlugu / Gerçek Uzunluk
formülü ya da dogru oranti kurularak hesaplanir.

Örnek : Arazi üzerindeki 84 km'lik uzunluk, ölçegi bilinmeyen haritada 7 cm gösterildigine göre, haritanin ölçegi nedir?

 

Orantiyla Çözüm:
84 km cm'ye çevrilir.
7 cm 8.400.000 cm'yi gösteriyorsa
1 cm x cm'yi gösterir.
-----------------------------------------------
x = 1 * 8.400.000 / 7 = 1.200.000 cm'dir.
Ölçek : 1 / 1.200.000'dir.

Formülle Çözüm:
Ölçek (Payda) = Harita Uzunlugu / Gerçek Uzunluk
Ölçek (Payda) = 7 / 8.400.000
Ölçek (Payda) = 1.200.000 cm
Ölçek : 1 / 1.200.000'dir.

Ölçek Hesaplama

Harita ve arazi üzerindeki alanlarin verildigi sorularda ölçek
Ölçek (Payda) = Haritadaki Alan / Gerçek Alan kesrinin karekökü
formülü ya da dogru oranti kurularak hesaplanir.

Örnek: Gerçek Alani 4375 km2 olan bir göl, ölçegi bilinmeyen haritada 7 cm2 gösterildigine göre haritanin ölçegi nedir?

UYARI: Harita ve arazi üzerindeki alanlarin verildigi sorularda ölçegi hesaplarken kare kök almayi unutmayiniz.

Egim Hesaplama :
Egim : Topografya yüzeyinin yatay düzlemle yaptigi açiya egim denir.
Egim,
Egim = Yükseklik (m) * 100 / Yatay Uzaklik
formülü ile hesaplanir.

Örnek: A - B arasindaki uzaklik 1 / 600.000 ölçekli haritada 4 cm gösterilmistir. Aralarindaki yükselti farki 1200 m. olduguna göre, A ile B arasindaki egim binde (%o) kaçtir?

Çözüm: A B arasindaki gerçek uzaklik;
4 * 6 = 24 km olduguna göre,
Egim = Yükseklik Farki (m) / Yatay Uzaklik (m) * 1000
Egim = 1200 / 24.000 * 1000
Egim = %o 50'dir.

UYARI: Egim yüzde (%) olarak hesaplanirken 100 ile, binde (%o) olarak hesaplanirken 1000 ile çarpilir.