TÜRK-ARAP ILISKILERI

Hz.Osman zamaninda baslayan Islam saldirilari Orta Asya?ya gelmeye basladi. Bu ordulari Türgisler durdurarak Orta Asya?nin Araplasmasini engellemislerdir.

Emeviler döneminde Türkler Müslüman olamadilar. Çünkü Emeviler kendilerinden olmayan halklara iyi davranmiyorlardi.

Abbasiler Emevilerin bu siyasetini uygulamadilar ve Arap olmayanlara iyli davranmaya basladilar. Bu sebeple Abbasiler döneminde Türkler Müslüman oldular.

750 Talas Savasi?nda Araplar Çinliler ile savasirken Karluk türkleri Araplara yardim ettiler. Karluklar ilk Müslüman Türk boyu oldular.



TÜRK-IRAN ILISKILERI

Istemi Yabgu Ipek Yolu için Akhunlara karsi Sasaniler (Iran) ile anlastilar. Ipek Yolu?nun büyük bir kismi Sasanilerin eline geçince Istemi Yabgu bu sefer Bizans ile anlasti ve Ipek Yolu Türklerin kontrolüne geçti. 642 yilinda Sasaniler yikilinca Türklere Iran Irak ve Anadolu?nun yollari açildi.

6. KONU

TÜRKLERIN ISLAMIYET?I KABULÜ



ISLAMIYET?IN DOGUSU

Islamiyet?ten önce Arap Yarimadasi?nda putperestlik hakimdi. Bu döneme Cahiliye Devri adi verilir.



TÜRKLERIN ISLAMIYET?E GIRISI

*Türgisler Orta Asya?ya gelen Arap ordularini durdurarak Türklerin Araplasmasini engellediler.

*Emeviler Arap olmayanlara iyi davranmadigi için Emeviler döneminde Türkler Müslüman olamadilar.

*Abbasiler döneminde durum degisti. Abbasiler Arap irkçiligini biraktilar. Bu sebeple Abbasiler döneminde Türkler Müslüman olmaya basladilar.

*751 Talas Savasi?nda Araplar ile Çinliler savasirken Karluklar Araplara yardim ettiler. Karluklar kendilerine benzeyen Araplari örnek alarak Müslüman oldular.

*Ilk Müslüman Türk boylari:

1-Karluk

2-Yagma

3-Çigil boylaridir.

*Ilk Müslüman Türk kavimi Itil(Volga) Bulgarlaridir.

*Ilk Müslüman Türk devleti Karahanlilardir.

*Ilk Müslüman Türk imparatorlugu Büyük Selçuklu Imparatorlugu?dur.



TÜRKLERIN MÜSLÜMANLAR ILE BENZER YÖNLERI

1-Türkler de Müslümanlar da hos görüye sahipti.

2-Türkler de Müslümanlar da tek tanriya inaniyorlardi.

3-Türklerin de Müslümanlarin da ahlak anlayislari ayniydi.

4-Türklerdeki kurban ahiret cennet ve cehennem kavramlari Müslümanlar ile ayniydi.

5-Türklerdeki cihan hakimiyeti kavrami Müslümanlardaki cihat kavramina uyuyordu.

6-Türklerde de Müslümanlarda da din adamlari üstün bir sinif degildi.

7-Türkler de Müslümanlar da temizlige önem verirlerdi.



TÜRKLERIN ISLAM DÜNYASINA HIZMETLERI

1-Türkler Islamiyet?i Haçlilara karsi korudular.

2-Türkler Islamiyet?i Bizans?a karsi korudular.

3-Türkler Islamiyet?i genis cografyalara yaydilar.

4-Türk bilim adamlari eserleriyle Islam dünyasina hizmet ettiler.



7.KONU
ILK TÜRK-ISLAM DEVLETLERI



TULUNOGULLARI

Tulunoglu Ahmet tarafindan 868?de Misir?da kuruldu.

Tulunogullari?nin hükümdarlari Türk ordusu Türk halki Arap?ti. Bu sebeple 905 yilinda Abbasiler tarafindan yikildilar.

Tulunogullari Misir?da kurulan ilk Türk-Islam devletidir.



AKSITLER (IHSIDILER)

935?te Ferganali Muhammet tarafindan Misir?da kurulmustur.

Aksitler Misir?da kurulan 2. Türk-Islam devletidir.

Aksitlerin hükümdarlari Türk ordusu Türk halki Arap?ti. Bu sebeple 969?da Fatimiler tarafindan yikildilar.



KARAHANLILAR

840 yilinda Karluk ve Çigil boylarinin birlesmesiyle Balasagun?da kuruldu.

Karahanlilar devleti ikiye bölmüslerdi. Doguyu Arslan Kara Han batiyi Bugra Han yönetiyordu.

Karahanli hükümdari SatuK Bugra Islamiyet?i kabul ederek Abdülkerim adini aldi. Böylece Karahanlilar ilk Müslüman-Türk devleti oldular.

Karahanlilar dogu ve bati diye ikiye ayrildi. Dogu Karahanlilara Karahitaylar Bati Karahanlilara Harzemsahlar son verdi (1212).



GAZNELILER

963 yilinda Alp Tigin tarafindan Afganistan?in Gazne sehrinde kuruldu.

Gazneli Mahmut en önemli hükümdarlaridir. Sultan Mahmut ilk kez sultan unvanini alan Türk hükümdardir.

Sultan Mahmut Hindistan?a 17 sefer düzenledi. Bundaki amaci:

1-Zengin olan Hindistan?i yagmalamak

2-Hindistan?da Müslümanligi yaymakti.

Gazneli hükümdari Sultan Mesud?un en büyük hatasi Horasan?a gelen yurtsuz Türkmenlere yerlesmeleri için toprak vermesidir. Çünkü bu Türkmenler Dandanakan Savasi ile Gaznelileri yenmisler ve Gazne topraklarinin tamamina yerlesmislerdir. Buna ragmen Gazneliler yasamaya devam ettiler ve 1187?de Gurlular tarafindan yikildilar.



BÜYÜK SELÇUKLU DEVLETI

Büyük Selçuklu Devleti?ni Oguzlar kurmuslardir.

Büyük Selçuklulari 1040 Dandanakan Savasi?ndan sonra Selçuk Bey tarafindan kurulmustur.

Selçuk Bey Cent sehrine yerlesti. Cent sehrinde Islamiyet?i kabul etti.


DANDANAKAN SAVASI

Tarih: 1040

Taraflar: Oguzlar X Gazneliler

Sebep: Oguzlarin Gazne topraklarina yayilmak istemesi.

Sonuç: 1-Gazneliler yikilma sürecine girdi. 2-Büyük Selçuklu Devleti kuruldu.


MALAZGIRT MEYDAN MUHAREBESI

Tarih: 1071

Taraflar: Selçuklular X Bizans

Sebep: Bizans Türklerin Anadolu?da yayilmasini istemiyordu.

Sonuç: Anadolu?nun kapilari Türklere açildi.



Selçuklularin en önemli hükümdarlari Alparslan ve Meliksah?tir.

Meliksah döneminde Hasan Sabbah Hassasiler adli bir tarikat kurdu. Bu tarikatin adamlari önemli suikastler yaptilar.Vezir Nizamülmülk?ü öldürdüler. Nizamülmülk ölünce Selçuklular yikilma sürecine girdiler.

Selçuklu topraklari üzerinde bir çok devlet kuruldu. Bunlar:

1-Irak ve Horasan Selçuklulari

2-Suriye Selçuklulari

3-Kirman Selçuklulari

4-Anadolu Selçuklulari

5-Atabeylikler


HARZEMSAHLAR

1097?de Anus Tigin tarafindan Aral Gölü?nün yakinindaki Harzem bölgesinde kuruldu.

Celaleddin Harzemsah Anadolu?ya gelen Mogol öncü kuvvetlerini yenmisti. Bu sebeple Mogollara karsi birlesmek isteyen Selçuklularla anlasmadi. Hatta Selçuklularla Yassiçimen Savasi?ni yapti. Bu savas sonunda Harzemsahlar yikildi Selçuklular yikilma sürecine girdi ve Mogollar Anadolu?yu isgal etti.

8. KONU
TÜRK-ISLAM DEVLETLERINDE KÜLTÜR VE UYGARLIK



HÜKÜMDAR

Türk-Islam hükümdarlari genellikle Sultan unvanini kullandilar.

Hükümdarlik sembolleri:

1-Hutbe okutmak

2-Sikke bastirmak

3-Tugra

4-Nevbet (davul)

5-Sancak

6-Taç

7-Taht

8-Otag


ÜLKE YÖNETIMI

Türk-Islam devletlerinde ülke:

1-Eyaletlere

2-Sancaklara

3-Kazalara

4-Köylere ayrilirdi.



Eyaletleri hükümdar soyundan biri yönetiyorsa bu kisilere Melik hükümdar soyundan olmayan biri yönetiyorsa bu kisilere Sihne adi verilirdi.

Büyük Selçuklularda hükümdar ogullari olan sehzadeler atabeyleri ile (sehzadelerin erkek ögretmeni) yönetirlerdi.


ORDU
Karahanlilar

Karahanli ordusunun çekirdegini Karluk ve Çigil boylari olusturuyordu.

Karahan ordusu:

1-Hassa ordusu (Hükümdarin ordusu)

2-Saray muhafizlari

3-Eyalet askerlerinden olusuyordu.


Gazneliler

Gazneli ordusu:

1-Gulam askerleri

2-Eyalet askerleri

3-Gönüllüler

4-Ücretli askerlerden olusuyordu.

Gulam askeri küçük yasta alinip egitilen Hiristiyan askerlerinden olusuyordu.


Tulunogullari ve Aksitler

Bu iki devletin ordularini Kipçak Türkleri olusturuyordu. Kipçaklar savasçi bir kavimdi ve Nil nehrindeki Ravza adasinda egitim aliyorlardi.


Selçuklular

Selçuklu ordusu:

1-Gulam ordusu

2-Hassa ordusu

3-Eyalet ordusu

4-Sipahiyan

5-Bagli devletlerin kuvvetlerinden olusuyordu.

Selçuklularda ikta sistemi vardi. Bu sistemde toprak sahipleri asker yetistirirlerdi. Bunlara sipahiyan adi verilmistir.

Selçuklular ve diger Türk devletleri savas sirasinda Turan taktigini kullanirlardi.


TOPRAK YÖNETIMI

Türk-Islam devletlerinde topragin sahibi devlettir. Bu topraga Miri arazi adi verilir.



Miri arazi:

1-Ikta

2-Has

3-Haraç olmak üzere üçe ayrilirdi.

Ikta devletin topraklarini önemli kisilere ve kahramanlara dagitmasidir. Bu kisiler devletten maas almazlar topraklarinin geliri ile geçinirler ve devlete asker yetistirirlerdi.

Has padisaha ve ailesine ait topraklardir. Padisah bu topraklarin geliri ile geçinirdi.

Haraç Selçuklu topraklarinda yasayan gayr-i müslim halka ait topraklardir.

Selçuklularda padisah çesitli sosyal kuruluslarin devami için kendi topragindan vakif arazi ayirirdi. Bu topragin geliriyle o kuruluslarin giderleri karsilanirdi.

Selçuklularda padisah miri araziden kahramanlara veya istedigi kisilere toprak bagislayabilirdi. Bu topraklara mülk toprak adi verilmistir.


HUKUK

Islamiyet?ten önceki Türk devletlerinde töre hakimdi. Töre yazili olmayan toplum kurallaridir.

Ilk Türk-Islam devletlerinde hukuk ikiye ayrilirdi:

1-Seri hukuk (Dini hukuk)

2-Örfi hukuk (Töre)



Bu iki hukugu da kadilar yönetirdi. Seri mahkemelerin basinda kadiül-kudat (bas kadi) örfi mahkemelerin basinda emir-i dadlar vardi. Ayrica hükümdarlarin baskanlik ettigi Divan-i Mezalim adli bir mahkeme daha vardi. Bu mahkemede devlete karsi agir suç isleyenler yargilanirdi.



DIL VE EDEBIYAT
Karahanlilar

Karahanlilar yazida Uygur alfabesini kullandilar. Türkçe?ye büyük önem verdiler.

Yusuf Has Hacip Kutadgu Bilig adli eserinde padisahlara yönetim ile ilgili tavsiyelerde bulunmustur.

Kasgarli Mahmut Divan-i Lugati?t-Türk adli eserinde Türkçe?nin Arapça?dan daha üstün bir dil oldugunu ispatlamaya çalismistir.

Karahanlilarin ilk Türk-Müslüman hükümdari olan Satuk Bugra Han yazdigi destanda Islamiyet?e nasil geçtigini anlatmaktadir.

Ahmet Yesevi Divan-i Hikmet adli eserinde Islamiyet?i Türkçe olarak anlatmaya çalismistir.
Gazneliler

Gaznelilerde bilim dili Arapça edebiyat dili Farsça halkin konustugu dil Türkçe idi.

Gaznelilerin en önemli sairi Firdevsi?dir. Sehname adli eseri yazmistir.


Büyük Selçuklular

Büyük Selçuklularda edebiyat ve bilim dili Farsça halkin konustugu dil Türkçe idi.

Bu dönemde Ömer Hayyam ve Nizamülmülk eserler vermislerdir.


Harzemsahlar

Harzemsahlar çocuklarina Türkçe isimler vermislerdir. Bu da onlarin Türkçe?ye verdikleri önemi gösterir.


EKONOMIK HAYAT

Selçuklularin baslica gelirleri sunlardir:

1-Ösür (Müslüman halktan alinan toprak vergisi)

2-Haraç (Gayr-i müslim halktan alinan toprak vergisi)

3-Cizye (Gayr-i müslim halktan alinan kafa vergisi)

4-Gümrük geliri

5-Maden geliri

6-Ganimet (Savasta elde edilen ganimetin 1/5?i devlete aitti.)

Selçuklularda altin paraya Dinar gümüs paraya Dirhem adi verilirdi.


AHILIK

Abbasilerin kurdugu Fütüvvet teskilati Selçuklularda Ahilik adini almistir.

Ahilik ayni meslege mensup kisilerin kurdugu dernektir. Bu dernek mensuplarina ham maddeyi saglar üretimin düzgün ve temiz olmasina dikkat ederdi.


BILIM VE SANAT

Ilk Islam medresesi Nisabur?da açildi. Bu medreseyi Bagdat?ta açilan Nizamiye Medresesi takip etti.


MESHUR ISLAM ALIMLERI



FARABI

Ünlü Islam filozofudur. Eserleri Avrupa üniversitelerinde okutulmustur.


BIRUNI

Geometri astronomi tarih felsefe ve fizik dalinda eserler vermistir. ABD Biruni?nin adini Ay?daki kraterlerden birine vermistir.


IBN-I SINA

Avrupalilarin Avisenna adini verdikleri Ibn-i Sina özellikle tip alaninda eserler vermistir. Bilinen 220 kitabi vardir.

Küçük ve büyük kan dolasimini bulmus akil hastalarini müzik ile tedavi etmistir


GAZALI

Ünlü Islam kelamcisidir.


ÖMER HAYYAM

Selçuklularin ünlü matematikçisi ve sairidir.

Harzemsahlara Takvim-i Celaleddin adiyla bir takvim hazirlamistir.


SANAT

Türkler hat (güzel yazi) sanatina büyük önem vermislerdir. Hat eserleri aaahiplerle (süsleme sanati) süslemislerdir.

Eski Türkler resim alaninda minyatürü kullanmislardir.

Türklerde heykeltrasçilik çok önemliydi.Orhun Kitabeleri yakinindaki Kültigin heykeli bunun ispatidir.


MÜZIK

Türkler müzik aleti olarak nevbet (davul) ve kopuzu kullanmislardir.


MIMARI

Türkler mimariye kubbe kemer ve kümbeti kazandirmislardir.



9.KONU

ORTA ASYA VE YAKIN DOGU?DA KURULAN DEVLETLER


FATIMILER

Kurulus tarihi: 909

Yikilis tarihi: 1171

Kurucusu: Ebu Muhammed Ubeydullah

Baskenti: Tunus



Devlet adini Hz.Ali?nin esi Hz.Fatima?dan alir.


EYYUBILER

Kurulus tarihi: 1174

Yikilis tarihi: 1250

Kurucusu: Selahattin Eyyubi

Baskenti: Kahire




HITTIN SAVASI

Tarih: 1187

Taraflar: Eyyubiler X Haçlilar

Sebep: Eyyubi krali Selahattin Eyyubi?nin Kudüs?ü Haçlilardan almak istemesi

Sonuç: Kudüs Müslümanlarin eline geçti.

Önemi: Hittin Savasi 3. Haçli seferinin düzenlenmesine sebep olmustur.


MEMLUKLER

Kurulus tarihi: 1250

Yikilis tarihi: 1517

Kurucusu: Aybek

Baskenti: Kahire



Memlukler (Kölemenler) Eyyubi ordusunda ücretli askerlerdi. Bunlar Kipçak Türklerinden olusuyordu. Eyyubiler Memlukleri Orta Asya?dan getirtiyor ve Nil nehri üzerindeki Ravza adasinda egitiyorlardi. Bu Türklerden olan Aybek isyan çikararak Eyyubileri yikti ve Memlukleri kurdu.


AYN CALUT SAVASI

Tarih: 1260

Taraflar: Memlukler X Ilhanlilar

Sebep: Mogollarin Suriye ve Misir?i almak istemesi

Sonuç: Ilhanlilar yenildiler ve geri çekilmek zorunda kaldilar.

Önemi: Ilk kez Mogol ordulari durdurulmustur.



Memluklerde saltanat sistemi degisikti. Padisahlik babadan ogula geçmezdi. Padisahlar önemli komutanlar arasindan seçilirdi. Bu sebeple Memlukler çok iyi yönetilmislerdir.

Memlukleri Osmanli padisahi Yavuz Sultan Selim 1516 Mercidabik ve 1517 Ridaniye savaslari sonunda yikmistir. Bu savaslarin orta adi Misir seferi olup halifeligin Osmanlilara geçmesini saglamistir.


MOGOL IMPARATORLUGU

Kurulus tarihi: 1206

Yikilis tarihi: 1227

Kurucusu: Cengiz Han

Baskenti: Orta Asya



Cengiz Han Çin?i hakimiyetine alan tek hükümdardir.

Cengiz han ölünce topraklarinda dört devlet kuruldu:

1-Kubilay Hanligi

2-Ilhanlilar

3-Çagataylilar

4-Altin-Orda Devleti



Bu devletlerden Kubilay Hanligi Orta Asya özelligini kaybedip Çinlilesti. Diger üç devlet Türklük özelliklerini kazandilar. Çünkü Mogollarin devlet memurlari Uygurlar?di. Uygurlar Türkçe?yi ve Türk geleneklerini Mogollara benimsettiler.

Mogollar Orta Asya?da kurulmus en genis topraklara sahip devlettir.

Mogollar?da devlet Cengiz Yasasi?na göre yönetilirdi.


TIMUR DEVLETI

Kurulus tarihi: 1369

Yikilis tarihi: 1507

Kurucusu: Timur

Baskenti: Belh



Timur iki büyük hata yapti:

1-Altin-Orda Devleti?ni yikarak Ruslarin güçlenmesine sebep oldu.

2-Ankara Savasi?nda Osmanli padisahi Yildirim Bayezid?i yenerek Anadolu Türk birliginin parçalanmasina sebep oldu.

Timur zengin Hindistan?i isgal etti ve yagmaladi.

Timur Devleti?nin üç önemli ismi:

1-Hüseyin Baykara

2-Ali Sir Nevai

3-Ulug Bey




BABÜR DEVLETI

Kurulus tarihi: 1526

Yikilis tarihi: 1858

Kurucusu: Babür Han

Baskenti: Kabil



Babür Devleti 1858?de Ingiltere?nin sömürgesi haline geldi.

Babür krallarindan Sah Cihan esi Mümtaz Mahal için Hindistan?in Agra kentinde Tac Mahal adli ünlü mezar evini yaptirmistir.