FIILIMSILER  (EYLEMSILER)

Fiilimsiler üç ana grupta incelenir.

1) ISIM ? FIILLER (AD ? EYLEMLER):

Fiil soylu sözcüklerin sonuna ?mak, -mek , -is, -is, -us, -üs, -ma, -me ekleri getirilerek yapilir.

    * Bir gülüsün ömre bedel.
* Gün biter gülüsün kalir bende.
* Seninle aksamlari yürüyüse çikardik.
* Adamin yalvarislarini bir görecektin.
* Madem ki yükselis var inis olmaz olur mu?
* Unutus, unuturlar seni de.
* Bu kucaklayis belki de bir haykirisin sesiydi.
* Sana bakmak Allah?a inanmaktir.
* Yasamak, ölmekten  zor.
* Buralardan gitmek istiyorum.
* Seni bile özlemek istemiyorum bu aksam.
* Içimde maziden kalma duygular var.
* Onula yeniden baslamayi düsünüyor musun.

NOT 1 : Isim- fiil ekiyle türetilen bazi sözcükler,  isim- fiil özelligini yitirip kaliplasarak kalici bir nesne ya da kavram adi olabilir.Artik bunlara isim- fiil eki olarak bakmamak gerekir.

*Kaymak, çakmak, dondurma, kavurma, dolma, gözleme, bagis, gevis?

NOT 2: Fiilden fiil yapim eki olan ?is ile isim- fiil eki olan ?is? i birbiri ile karistirmamak gerekir.Anlamsal olarak fiilden fiil yapim eki (isteslik eki) bir isi karsilikli ya da birlikte yapma anlami verirken isim fiil eki böyle bir anlam vermez.

    * Gülüsün çok güzel. (isim fiil eki)
* Onu öyle görünce gülüstüler. (isteslik eki)

NOT 3: Fiilden fiil yapan olumsuzluk eki olan ?ma, -me ile isim fiil eki olan ?ma,-me birbiri ile karistirilmamalidir.

Fiilden fiil yapan ?ma, -me fiile olumsuzluk anlami katarken isim fiil eki olan ?ma, -me fiile olumsuzluk anlami katmaz.

    * Artik sevmeyecegim. (olumsuzluk eki)
* Insanin meslegini sevmesi gerekir. (isim ? fiil eki)

2. SIFAT ? FIIL EKLERI (ORTAÇLAR)

Fiil soylu sözcüklerin sonuna     ?an, -en, -asi, -esi, -mez,

-maz, -ar, -er, -dik, -dik, -duk, -dük, -tik, -tik, -tuk, -tük ,

-ecek, -acak, -mis, -mis, -mus, -müs    ekleri    getirilmek suretiyle yapilir. Sifat- fiil ekleri genellikle sifat tamlamasi kurar.

    * Her seven sevilenin boy aynasidir.
* Isleyen demir pas tutmaz.
* O öpülesi eller beni büyüttü.
* Yikilasi Bagdat nice askerler yedi.
* Dönülmez aksamin ufkundayiz vakit çok geç.
* Onunla unutulmaz anlar yasadik.
* Bilinmez diyarlara gitme.
* Senin bu yaptigin olur is degil.
* Akar sular gibi çaglarim.
* Benim dogdugum köyleri aksamlari eskiyalar basardi.
* Tanidik bir yüz çikmadi karsimiza.
* Görülecek günler var daha aldirma gönül.
* Gelecek hafta sinavim var.
* Bense penceremde gelmeyecek saatleri beklerim.
* Mayin tarlasina düsmüs bir deliyim.
* Ölmüs esek kurttan korkmaz.

 

NOT:  Zaman ekleriyle sifat fiil eklerini karistirmamak gerekir. Zaman ekleri, sahis ekinden önce fiile gelerek fiili yüklem yapar. Sifat fiil ekleri ise genellikle fiilleri sifat yapar ve üzerine isim çekim eklerini alabilir oysa zaman ekleri isim çekim eklerini alamazlar.

 

    * Hiç oturacak  zamanim yok. (-acak sifat

              s                 i

       tamlamasi kurmus bu yüzden sifat fiil eki)

    * Oglum, okuyacak ve büyük adam olacak. (zaman eki; çünkü fiili yüklem yapmis )
* Okumus  insanlar daha kültürlü (s.f.e)

             s              i     

    * Annem de okumayi çok istemis.  (zaman eki)

3. ZARF FIIL EKI (ULAÇ,  BAG ? EYLEM):

   Fiil kök ve gövdelerinin üzerine ?inca, - dikça, - diginda,   -ken , -r? -mez, -ali, -erek, -madan, -meksizin, -a?-a, -ip ekleri getirilerek olusturulur. Zarf- fiil ekleri temel cümlenin zarf tümleci olurlar.

    * Ben gidince hüzünler birakirim.
* Senin bu halini görünce lise yillarimi hatirladim.
* Gözlerin gözlerime degince felaketim olurdu, aglardim.
* Agladikça daglarimiz yeserecek göreceksin.
* Aglarim, hatira geldikçe gülüstüklerimiz.
* Öldügünde henüz çok gençti.
* Seninle konustugunda rahatliyor.
* Sen geçerken sahilden sessizce, gemiler kalkar yüregimden gizlice.
* Sen aglarken ben nasil gülerim.
* Onu görür görmez tanidim.
* Yarim, sen gideli yedi yil oldu.
* Ah vah etmenin zamani geçeli çok oldu.
* Gülerek yanima geldi.
* Böyle yaparak beni çok üzüyorsun.
* Hiçbir sey söylemeden çekip gitti.
* Aglamadan ayrilik olmaz.
* Sizin durmaksizin çalismaniz lazim.
* Bir süre konusmaksizin öylece bekledik.
* Gide gide bir sögüde dayandik.
* Gidip de gelmemek, gelip de görmemek var kaderde.

 

NOT 1: Bir cümlede kaç tane fiilimsi varsa o kadar da yan cümle var demektir.

NOT 2: Bir cümlede fiilimsi varsa o cümle girisik birlesik bir cümledir.

NOT 3: Bir cümledeki fiilimsi sayisiyla temel cümlenin yükleminin toplami o cümledeki yargi sayisini verir.