EDATLAR  (ILGEÇLER)-LİSE EDEBİYAT KONU ANLATIMI-

           Tek  basina  bir  anlam tasimayan , ancak kendinden önceki sözcükle birlikte kullanildiginda belirli bir anlami olan sözcüklerdir.Edatlar çekim eki alirsa adlasirlar. En çok kullanilan edatlar sunlardir:

Gibi:

Benzetme ilgisiyle ismi nitelerse sifat öbegi, fiili nitelerse zarf öbegi kurar.

  Bin atli o gün dev gibi bir orduyu yendi. (sifat)

• Dev gibi dalgalar sahile vuruyordu. (sifat)
• Yüzün bir kir çiçegi gibi usulca söner. (zarf)
• Dolu bir kadeh gibi kiriliyorum avuçlarinda.(zarf)
• Sen de onun gibi düsünüyorsun (karsilastirma)
• Annem gibi dolma yapan dünyada bulamazsin (k.)
• Yataktan kalktigi gibi disari firladi.(hemen,o anda)
• Haberi aldigi gibi yola çikti.(hemen,o anda)
• Ben ona insan gibi davrandim.( yakisir biçimde)
• Birbirinizle adam gibi konusun.( yakisir biçimde)
• Saat üç gibi yanina gelirim. (dolayinda)
• Final maçi aksam sekiz gibi baslar ( dolayinda)
• Bugün yagmur yagacak gibi (tahmin)
• Galatasaray bu maçi alacak gibi (tahmin)
• Bir an onu sever gibi oldum (yaklasma)
• O sirada günes çikar gibi oldu. (yaklasma)

 

Için:

 

?-dik için? seklinde neden- sonuç  ?-mek için? seklinde amaç ? sonuç iliskisi kurar.

 

• Yagmur yagdigi için piknige gidemedik. (n.s)
• Hasta oldugum için dersi dinleyemedim. (n.s)
• Kadin oglunu görmek için sehre gitti. (a.s)
• Ise girmek için ehliyet almis (a.s)

 

Görelik anlaminda görüs bildirir:

 

• Sen benim için dünyanin en güzel kizisin.
• Bu çalismalar onun için bos bir ugrasti.

 

Karsiliginda, karsilik olarak:

 

*Bu elbise için çok para harcadim.

*Ev için size yüz bin lira veririm

 

Ugruna, yoluna:

 

* Vatan için nice sehitler verdik.

* Bu eylemi tüm insanlik   için  yapiyoruz.

 

Hakkinda:

 

* Veliler bizim okul için ne söylüyorlar?

* Elestirmenler, filminiz için olumlu konusuyor.

 

Aitlik, özgülük:

 

• Bu pastayi sizin için ayirdim.
• Bahçeye oglum için salincak kurdum.

 

Oranla:

 

• O sapka senin için çok büyük.

 

Süre bildirir:

               

• Kitabi bir hafta için aldim.
• Birkaç gün için Istanbul?a gidecegim.

 

Ile (-la, -le ):

 

Birliktelik, araç ,durum ve sebep ilgisi kurar.

 

• Köye dolmusla gidebilirsin. (araç)
• Uçakla Izmir?e gitmisti (araç)
• Konsere arkadasimla gittim. (birliktelik)
• Çocuk, yolda babasiyla yürüyordu. (birliktelik)
• Öfkeyle kalkan zararla oturur. (durum )
• Gökyüzü, hasretle kucaklasin dogayi. (durum)
• Sinav heyecaniyla kalemimi unuttum. (sebep)
• Kaza korkusuyla araba kullanamiyor ( sebep)

 

Kadar:

 

Benzerlik ve karsilastirma ilgisi kurar.

 

• Adana, cennet kadar güzel bir yerdir. (benzerlik)
• Siirt, bu yaz cehennem kadar sicakti. (benzerlik)
• Bir peri kadar güzel bir kizdi. (benzerlik)
• Sen de onun kadar çalissaydin sinavi kazanirdin.(karsilastirma)
• Babasi kadar iyi sarki söylüyor. (karsilastirma)

 

Yaklasiklik, zaman açisindan sinirlandirma, mesafe:

 

• Bin kadar asker cepheye gidiyordu. (yaklasik)
• Pazardan iki kilo kadar pirinç almis. (yaklasik)
• Bu ev aksama kadar temizlenecek. (zamanda sinirlama)
• Cumaya kadar ödevimi bitirmeliyim. (zamanda sinirlama)
• Yalancinin mumu yatsiya kadar yanar. (zamanda sinirlama)
• Eve kadar yürümem gerekiyor. (mesafe siniri)

 

Mesafe siniri:

 

• Yapilacak dünya kadar isim var.
• Avuç içi kadar bir evde yasiyorlar.

Gibi anlaminda kullanilabilir:

 

• Bu kitabi okuyunca Mugla?yi görmüs kadar oldum.

 

Karsi:

 

Yön ve zaman ilgisi kurar. ?e karsi biçiminde kullanilirsa edat olur. Yalin halde kullanilirsa ya da bir ek alirsa edat olmaktan çikar isimlesir.

 

• Denize karsi bir ev yaptirmis. (yön)
• Duvara karsi on adim yürü. (yön)
• Sabaha karsi çok siddetli yagmur yagdi. (zaman)

 

Karsilik olarak , yönelik anlami katar:

 

• Bu sözüne karsi ben ne diyebilirim ki simdi. (karsilik olarak)
• Resme karsi ilgin ne zaman basladi?( -e yönelik)

 

 UYARI: Yalin halde kullanilirsa ya da bir ek alirsa edat olmaktan çikar isimlesir.Ismi belirtirse sifat olur.

 

• Karsi evin penceresi açik kalmis. (sifat)
• Önce karsi sahaya çikti. (sifat)
• Karsiya geçmeden önce sagina ve soluna bak.(isim)

 

Göre:

 

Görüs, düsünce, uygun olma anlamlari katar:

 

• Bilim adamlarina göre dünya yok oluyor. (görüs)
• Anneme göre bu yil sinavi kesin kazanirmisim. (görüs)
• Bulundugun ortama konusacaksin. ( uygun)
• Zevkime göre bir elbise ariyorum. (uygun)

 

Karsilastirma ilgisi kurar:

 

• Burasi eski evimize göre daha büyük.
• Yasitlarina göre çok hizli kosuyorsun.

 

Üzere:

 

Kosul ve amaç ilgisi kurar.

 

• Aksama geri vermek üzere bu kitabi alabilirsin. (kosul)
• Konusmak üzere kürsüye çikti. (amaç)

 

Yaklasik olma, gibi sekilde? anlamlari katar:

 

• Hemen eve dönelim, aksam olmak üzere.

       ( yaklasik)

• Zil çalmak üzere. ( yaklasik)
• Her sey planlandigi üzere yapilacak. (seklinde)

Dogru:

 

Yön ve zaman ilgisi kurar.

 

• Eve dogru yürüyorum. (yön)
• Aksama dogru misafir gelecek. (zaman)

 

Ismi nitelerse sifat, fiili nitelerse zarf öbegi olusturur:

 

• Egri oturup dogru konusalim. (zarf)
• Bu zamanda dogru insani bulmak zordur. (sifat)
• Tahtaya bir dogru çizdi. (isim)

 

Sanki:

 

Benzetme, sitem ilgisi kurar.

 

• Gökyüzü sanki yaramaz bir çocuk. (benzetme)
• Sanki verdigim her isi yapiyorsun. (sitem)
• Sanki selam verdin de almadik. (sitem)

 

Diger edatlar:

 

• Isten sonra bize ugrayacak.
• Bu isi ancak sen yaparsin.
• Yalniz senin gezdigin bahçede açmaz çiçek.
• Sabahtan beri disariyi izliyor.
• Bu mutlu olaya sadece yildizlar sahittir.