DÜZYAZI TÜRLERİ-LİSE EDEBİYAT KONU ANLATIMI-

ROMAN

Insanlarin yasadiklari ya da yasayabilecekleri olaylari, yere, zamana ve sahsa baglayarak anlatan eserlere roman denir.

*Romanda olaylar genis ve ayrintili olarak anlatilir.

*Ana olay etrafinda olayciklar vardir.

*Sahis kadrosu genistir.Karakter çözümlemeleri yapilir.

*Zaman olarak geri dönüsler olur.

Romanlar çesitli türlere ayrilir;

- Tarihi Roman: Konusunu tarihten alir.

- Töre Romani: Toplumun yasayis tarzini, geleneklerini, adetlerini isleyen romandir.

- Psikolojik Roman: Ruh çözümlemelerinin yapildigi romanlardir.

- Egzotik Roman: Uzak ve yabanci ülkelerin doga ve insanlarini anlatan romandir.

- Tezli Roman: Bir görüs veya düsünceyi savunan romandir.

- Polisiye Roman: Dedektif hikayelerini anlatan romandir.

  Daha ayrintili bilgi için romanlar bölümünü ziyaret edebilirsiniz.

 

HIKAYE

     Olmus ya da olmasi mümkün olan olaylari anlatan  kisa sanat eserleridir.

*Tek bir olay vardir.Olayciklar yoktur.

*Sahis kadrosu romana göre dardir.

*Kisiler çogu zaman hayatlarinin belli bir ani içinde anlatilir.

*Iki tür hikaye görülür;

a)Olay Hikayesi: Maupassant tarzi da denir. Olay esastir.Bizdeki temsilcisi, Ömer Seyfettindir.

b)Durum Hikayesi: Çehov tarzi da denir. Olaydan çok insanin belli bir zaman dilimindeki durumu anlatilir.Bizdeki temsilcisi, Sait Faik Abasiyaniktir

 

  Hikayeler bölümümüzü ya da Hikaye, Özellikleri, Yapi Unsurlari  sayfamizi da ziyaret edebilirsiniz.

 

MASAL

     Olaganüstü olaylarin anlatildigi sözlü bir edebiyat ürünüdür.

*Olaylar hayal ürünüdür.

*Yer ve zaman belli degildir.

*Kahramanlar insanüstü nitelikler gösterir.

*Iyiler hep iyi, kötüler hep kötüdür.

*iyiler ödüllendirilir, kötüler cezalandirilir.

*Egiticilik esastir. Evrensel konular islenir.

*Olaylar mis'li geçmis zaman kullanilarak anlatilir.

 

  Daha ayrintili bilgiler için masallar bölümümüzü ziyaret edebilirsiniz.

 

MAKALE

     Bir gerçegi açiklamak, bir konuda görüs ve düsünceler  öne sürmek ya da bir tezi savunmak, desteklemek için yazilan yazilara makale denir.

*Anlatim yalin ve yogundur, nesnel bir nitelik tasir.

*Öne sürülen düsünce ve tez kanitlanir.

*Söz oyunlarina bas vurulmaz, süslü anlatimdan uzak durulur.

*Her konuda makale yazilabilir.

*Gazete ve dergilerde yayimlanir.

 

  Örnek makalelere de bakabilirsiniz.

 

 

 

 

DENEME

     Yazarin herhangi bir konudaki görüslerini, kesin kurallara varmadan, kanitlamaya kalkmadan, okuyucuyu inanmaya zorlamadan anlattigi yazi türüdür.

*Yazar, kendisiyle konusuyormus gibi bir hava sezdirir.

*Samimi bir dil kullanilir.

*Yazar, öne sürdügü görüsleri ispatlamak zorunda degildir.

*Yazarin kesin bir sonuca varma zorunlulugu yoktur.

*Nurullah Ataç "Deneme, ben ülkesidir" der.

*Yazar anlatimda ve konu seçiminde özgürdür.

*Türün ünlüleri, Ahmet Hasim, Nurullah Ataç, Suut Kemal Yetkin, Ahmet Hamdi Tanpinar, Selahattin Eyyüboglu.

 

  Örnek denemelere de bakabilirsiniz.

 

FIKRA

     Yazarin, gündelik olaylari, özel bir görüsle, güzel bir üslupla, kanitlama geregi duymadan yazdigi kisa, günübirlik yazilardir.

*Gazete yazisidir.

*Yazar düsüncelerini kanitlama yoluna gitmez.

*Dil tabiidir.Günlük deyimlere, yer yer nükteli sözlere yer verilir.

*Okuyucuyla sohbet ediyormus gibi bir hava sezdirilir.

*Türün ünlüleri, Ahmet Rasim, Falih Rifki,

Ahmet Hasim, Hüseyin Cahit Yalçin, Peyami Safa.

 

 

SOHBET

     Yazarin, gündelik olaylarla ilgili düsüncelerini, okuyucu ile karsi karsiya oturup konusuyormus gibi içten bir hava içinde yazdigi yazilara sohbet denir..

*Herkesi ilgilendiren konular seçilir.

*Cümleler çogu zaman konusmadaki gibi devriktir.

*Yazar, sorulu-cevapli  cümlelerle konusuyormus hissi verir.

*Içtenlik, samimilik,dogallik sohbetin özelliklerindendir.

*Türün ünlüleri, Ahmet Rasim, Sevket Rado, Atilla Ilhan.

 

 

 

ELESTIRI

     Sanat, edebiyat, düsünce eserlerini hem öz hem yapi yönünden açiklayan, basarili ve   basarisiz ya da degerli ve degersiz yönlerini gösteren, bunlari örneklerle somutlayip  belirten yazi türüdür.

*Elestiri objektif olmalidir.

*Elestiride amaç okura ve yazara yol göstermektir.

*Elestirmenin kisisel duygularini kattigi elestirilere öznel elestiri, kisisel duygularini katmadigi,objektif oldugu elestirilere de nesnel elestiri denir.

 

 

GÜNLÜK (GÜNCE)

 

     Yasanan olaylarin, izlenimlerin, tarih atilarak, günü gününe yazilmasi ile olusan türe günlük denir.

*Kisa yazilardir.

*Olayi yasayan kisi tarafindan yazilir.

*Yazarin hayatindan izler tasir.

*Içten ve sevecendir.

*Ruzname de denir.

*Türün ünlüleri, Oktay Akbal, Suut Kemal Yetkin,

Seyit Kemal Karaalioglu.

 

 

HATIRA (ANI)

     Bir yazarin kendisini yasadigi ya da tanik oldugu olaylari, sanat degeri tasiyan bir üslupla anlattigi yazilardir.

*Geçmisteki olay üzerine yazilir.

*Yazar, olaylari kendi bakis açisindan anlatir.

*Anilar, yasandigi dönem hakkinda bilgi verir.

*Anilarda, yazarin kisisel bakisi söz konusudur.

*Türün ünlüleri, Namik Kemal, Ziya Pasa, Ahmet Rasim, Halit Ziya, Hüseyin Cahit, Falih Rifki.

 

 

BIYOGRAFI

     Ünlü kisilerin hayatini anlatan yazi türüdür.

*Kisiyi tüm yönleriyle tanitir.

*Açik, sade bir dil kullanilir.

*Divan edebiyatinda sairleri anlatan bu eserlere, "Tezkire" denirdi.

*Türün ünlüleri; Mithat Cemal Kuntay, Sevket Süreyya Aydemir.

 

 

OTOBIYOGRAFI

     Bir kimsenin kendi yasam olaylarini anlattigi eserlerdir.

*Çogu zaman bunlarda, sanatçi kendisiyle beraber aile büyüklerinden, çevreden, aile içi durumlardan da söz eder.

 

 

MEKTUP

     Bir düsünce veya duygunun birilerine iletilmesi amaciyla yazilan özel yazilara mektup denir..

*Türün ünlüleri; Fuzuli, Namik Kemal, Ziya Gökalp, Ahmet Hamdi Tanpinar, Cahit Sitki Taranci.

 

 

 

GEZI YAZISI

     Gezilip görülen yerler hakkinda yazilan yazilardir.

*Gezi yazisinda yazar daima, gezdigi yerleri anlatmali, uydurma, yanlis bilgiler vermemelidir.

*Yazar gördüklerini, okuyucusunun daha iyi algilamasi için, karsilastirma yapar.Okur sanki o yerleri sanatçiyla gezer gibi olur.

 

 

TIYATRO

     Hayattaki olaylari konu edinen, sahnede oynanmak amaciyla yazilan edebi eserdir.

*Roman ve hikaye soyut oldugu halde, tiyatro somuttur.

*Tiyatro eserleri, konularina göre dram, trajedi ve komedi gibi türlere ayrilir.

 

A-TRAJEDI:

    Seyirciye, hayatin acikli yönlerini göstermek, ahlak, erdemi anlatmak için yazilmis manzum eserlerdir.

*Konusunu seçkin kimselerin hayatindan ya da mitolojiden alir.

*Kahramanlari tanrilar, tanriçalar ve soylu kimselerdir.

*Kusursuz bir üslubu vardir. Kaba sözlere yer verilmez.

*Eser bastan sona kadar agirbasli, ciddi bir hava içinde geçer.

*Çirkin olaylar, seyircinin gözü önünde gerçeklestirilmez, sahne arkasinda gerçeklestirilir. Bu olaylar haberciler tarafindan sahnede aktarilir.

*Üç birlik kuralina uyulur.( Yer, zaman, olay )

*Oyunda korolara yer verilir.

*Ünlü trajedi yazarlari;

Eski Yunan; Aiskhylos, Eurupides, Sophokles.

Fransiz; Corneille, Racine.

 

 

B-KOMEDI:

     Insanlarin ve olaylarin gülünç yönlerini ortaya koymak, izleyenleri güldürmek ve düsündürmek amaciyla yazilmis tiyatro eseridir.

*Konusunu, yasanilan hayattan ve günlük olaylardan alir.

*Kisiler halktan ve yüksek zümreden her çesit insan olabilir.

*Her türlü söze sakaya yer verilir.

*Kisilerin her türlü davranislari sahnede gösterilir.

*Birbirini izleyen diyalog ve koro bölümlerinden olusur.

*Manzum olarak yazilir.

*Üç birlik kuralina uyulur.

Türün yazarlari, Yunan-Aristophanes, Fransiz- Moliere.

 

 

C-DRAM:

 Hayati oldugu gibi acikli ve gülünç yönleriyle sahnede göstermek için yazilan tiyatro eseridir.

*Hayati oldugu gibi yansitir. Trajedi ve Komedi kaynasmistir.

*Konusunu günlük yasamdan ve tarihten alir.

*Üçbirlik kuralina uyma zorunlulugu yoktur.

*Olaylar, çirkin dahi olsa sahnede gösterildigi gibi kisiler hangi sinif ve halktan olursa olsun dramda yer alir.