DÎVÂN EDEBIYÂTININ ANA MAZMUNLARI-LİSE EDEBİYAT KONU ANLATIMI-

Divan edebiyatimiz kimilerine göre klasik edebiyat, kimilerine göre eski edebiyat diye nitelendirilir.biz nitelendirmelerin üzerinde durmayacagiz. Asil amacimiz Divan Edebiyatinin muhtevasini ögrenmektir. Divan Edebiyatimizin konusu gelenegin tespit ettigi degismez yönleriyle ortaya çikan asktir. Ask islenmesi zorunlu olan bir konudur. Yani sair ister asik olsun ister olmasin taninmak istiyorsa mutlaka bunu islemesi gerekir. Nasil ki hayatta içkinin damlasini agzina koymamis bir kimse,  siirlerinde bahsediyorsa meyhanenin güzelligini anlatiyorsa. Iste bu,  divan geleneginin getirdigi zorunlu bir durumdur. Sair asktan yabanci kalmamasi ve aski kendine mihver yapmasi, kendini muhakkak asik pozisyonunda göstermesi divan edebiyatinda  uyulmasi gereken bir sarttir. Divan Edebiyatinda eline kalem alan genç, yasli, aski hiç tatmayani, kadin-erkek, hükümdar, sadrazam kim olursa olsun ask konusunu islemek zorundadir. Askta islenen sevgili ise tek tiptir. Bu sevgili tipi degismez. Ask konusunda söylemek istedigimiz; Divan Edebiyati ask merkezli kurulmustur. Öyle ki ask temi kaldirilacak olsa divanlar bosalir. geriye küçük bölümler kalir diyebiliriz.

                Divan Edebiyatinda Sevgilinin Sekli Özellikleri, Tipi;       

                Divan Edebiyati ask, sevgili( Masuk), seven ( Asik) ve rakip arasinda gelisen bir hadisedir. sevgili genelde güzelligiyle  kaprisiyle asiga hüküm eder durumdadir. Hüküm ve iradeyi elinde tutan sevgili ( masuk) asik için daima bir sultan, hükümdar veya sahip sifatindadir. Ask ise onun karsisinda bir kul, köle veya Geda durumundadir. Konum farki ayni kalmak sartiyla asik, ask derdiyle yatan bir hasta, sevgili ise dermani kendinde bulunduran bir tabiptir. Veya asik kendini masukun zülüm ve kahrina bir kurban, onun öldürücü elinde bir sehit olarak tasavvur eder. Asigina eziyet, cefa, naz, kahredici ilgisizlik ve vefasizlik divan siirindeki sevgilinin degismez özellikleridir. Asik ise bunlara isyan etmeden kabullenen her cefayi bir lütuf gibi karsilan, askin yüksek bir ruh ve tevekkül terbiyesine ermis bir asik imajini verir. Bütün eziyet ve cefalara ragmen sevgiliden vazgeçmez.

            Gehi visalini anip gehi firakini nabi.

            Ne yardan geçe bildik ne ihtiyar edebildik.

                Askta en korkulan ise sevgilinin eziyet ve cefadan vazgeçmesidir. Bu onun asiktan yüz çevirmesi ve artik her seyin her ümidin bitmesi demektir. Sevgilinin etrafindaki diger asiklar ise rakiptir. Rakipler yüzünden asik, sevgilini karsisinda gözden düseceginden korkar. Askin diger halleri gibi kiskançlikta tek taraflidir. Kiskanan sadece asiktir. Sevgilinin asik?i kiskanmasi asla söz konusu degildir.  Asigini mesut etmemek isteyen ondan ayri kaldiginda göz yasi döken veyahut onunla birlikte sevincini paylasan bir sevgili tipi Divan Edebiyatinda yoktur.

                Asik bütün istirap ve sikayetlerine ragmen askin terbiye edici tesirinden zevk duyar.

                Bela budur ki alisti belalarinla gönül.

               Gaminda gelsin dikbais-i meserret olur.

               Sevgilinin Fiziki Özellikleri:

Sevgilinin güzelligi Büt ve Cennet Hurisi gibi sifatlar yaninda Afet, Belay-i Hüsn gibi isimlerle anilir. Sevgilinin özellikleri de gelenek tarafindan belirlenmistir. Sairler bu gelenegi elverdigi çerçevede onlarin güzelligini anlatirlar. Sevgili de bütün hususiyetleri kendinde toplayarak tek bir güzel afet özelligine girer. Gelenek sevgilinin güzel tipini  boyundan, saçlarindan, gözünden, kasindan dudaklarina kadar bütün özelliklerini tespit etmistir. Islenisini ise sairler yapmistir. Gelenekte sevgilinin boyu selvi agaci gibi uzun, bir oyana bir bu yana sallanarak yürüyen ince belli ( Muy) uzun ve siyah saçli ( asla sarisin ve kumral yok) yanaklari gül gibi kirmizi, ayva tüylü ( Hal) bakislari, kiliç gibi keskin ( gamze) ok gibi yaralayici, bazen bakislari sevgiliyi öldürür. Kaslari oku atan  birer yay, kirpikleri oktur. Daima sihhatli yasi civanliktan öteye gitmez, izdirap ve hüzün bilmez bir yapidadir. Divan Edebiyatinda masuk, birkaç örnek  disinda sevgilinin ölmesi söz konusu degildir. Bunun yaninda asik henüz olmamis bir tasavvur seklinde kendi ölümünü söyler. Hatta kendi mezarindan bahseder. Bu arada koku duygusu ile ilgili olarak da onun saçlarinin misk kokusundan bahsedilir.   Uzun boylu ve ince belli olusunun yaninda büst kismi ön plana çikar. Yanaklari, alni, saçi,kasi, göz, kirpik, agiz, dudak, çene, dis hat, ben ve gerdan gibi unsurlar olarak sevgilini olusturur. Divan Edebiyati gül sevilen ile bülbül seven  ve diken ( Rakip) mazmunlari etrafinda gelismis bir edebiyattir.