CANLILIK VE ÇEVRE

?             Bilim; deney ve gözlemler sonucu elde edilen bilgidir.
?             Bilimsel çalisma;bir problemin çözümünde izlenen yola denir.
?             Bilimsel problemin çözümü :
                                                            ??????????????????
                                                            ?                                               ?
Problem  ?  Gözlem  ?  Verilerin  ?  Hipotez  ?  Tahmin  ?  Deney  ?  Red 
 Tespiti                       Toplanmasi                                                   ?  Kabul  ?  Teori  ?  Kanun

 

?             Gözlem ? Nitel gözlem :               Ölçmeye dayanmaz.                      ÖRNEK: Bugün hava çok sicak.
? Nicel gözlem :   Ölçmeye dayanir.                           ÖRNEK: Bugün hava 37 derece.
?             Hipotez dogru ise teori olur.(Köklesmis hipotezlere teori denir.)
?             Eger hipotez evrensel bir nitelik kazanarak baska deneylerle de desteklenebilirse kanun olur.
?             Iyi bir hipotezin özellikleri:
a)            Veriler dogrultusunda olmali
b)           Tüm verileri açiklamali,ilgili veriler arasinda baglanti kurmali
c)            Soru ve tahminlere açik olmali
d)           Deney ve gözlemlerle kanitlanmali
e)           Yeni gerçeklerin çikmasina izin vermeli

CANLILARIN ARASINDAKI BESLENME ILISKILERI VE YASAMA BIRLIKLERI

1) Ototroflar (Üreticiler)
?             Inorganik maddelerden organik madde sentezlerler.
?             En fazla bulunan gruptur.
?             Iki tiptir.

A) Fotosentetikler :
?             Isik enerjisini kullanirlar.
?             Klorofilleri vardir.
?             ÖRNEK:Yesil bitkiler,bakteriler ve mavi-yesil algler.

B) Kemosentetikler :
?             Kimyasal enerjiyi kullanirlar.
?             Klorofilleri yoktur.
?             ÖRNEK: Nitrit bakterileri, nitrat bakterileri, azot bakterileri, kükürt bakterileri, demir bakterileri

2) Heterotroflar (Tüketiciler)
?             Hazir besin kullanirlar.
?             3 tiptir.

A) Holozoik Canlilar :
?             Kati besinlerle beslenirler.
?             I) Etçiller (Karnivar)
II) Otçullar (Herbivar)
III) Hem etçil hem otçullar (Omnivar)

B) Simbiyotik Canlilar :
I) Mutualizm                 ?             (+,+)      ?             Mantar ve su yosunu(Liken)
II) Kommensalizm       ?             (+,0)      ?             Köpek baligi, echenes baligi  
III) Parazitlik                  ?             (+,-)       ?             Bit,pire,kene
?             Tam parazitlik: Sindirim sistemi iyi gelismemis, insan ince bagirsaginda yasayan yassi kurtlar
tam parazittir.
?             Yari parazitlik: Ökseotu gibi bitkinin gövdesine sarilarak su ihtiyacini karsilayan parazitlerdir.
C) Saprofit Canlilar :
?             Organik maddeleri inorganik maddelere ayristirirlar.
?             Enzim sistemleri iyi gelismistir.
?             Hücre disi sindirim yaparlar.
?             ÖRNEK:Çürükçül bakteriler, mantar ve küfler.

NOT 1 : Öglena ve böcekçil bitkiler hem ototrof hem de heterotrofturlar.

 

 

 

           Parazitlik              Kommensalizm               Mutualizm

NOT 2 : Protookoperasyon : Bir arada yasayan iki türün belirli bir süre birbirlerinden yararlanmalari olayidir. Timsah-Kürdan kusu.

                                             GÜNES        

 

                                     FOTOSENTETIKLER                     I.TÜKETICILER(OTOBUR)                                            



KEMOSENTETIKLER                                                                          



SAPROFITLER                        II.TÜKETICILER(ETOBUR )

 

YASAMA BIRLIKLERI
?             Birey ? Populasyon ? Komünite ? Ekosistem ? Biyosfer
?             Populasyon : Ayni türden canlilarin olusturdugu topluluga denir.
?             Komünite : Farkli populasyonlarin olusturdugu topluluga denir.
?             Ekosistem : Canlilarin yasamis oldugu cansiz çevreye denir.
?             Biyosfer : Ekosistemi tamamen çevreleyen yapiya denir.
?             Ekoton : Sinir bölgesidir.Buradaki tür sayisi en fazladir.
?             Mikroklima : Farkli iklim ortamlari.
?             Habitat : Canlinin adresidir yani ekosistemde
yasadigi yerdir.
?             Ekolojik Nis : Canlinin habitattaki görevidir.
?             Süksesyon : Baskin türün degismesidir.  
?             Flora : Bitki topluluguna denir.
?             Fauna : Hayvan topluluguna denir.

 

 

 

 

Ekosistem   ?????   Komünite   ?????   Populasyonlar   ?????   Topluluklar 
Agri dagi                   Agri daginda                   Agri daginda                    Agri daginda
yasayan canlilar         yasayan kinali keklikler    yasayan kinali keklik sürüleri  

POPULASYON

?             Populasyonu etkileyen faktörler:
?             a) Dogum            b) Ölüm               c) Salgin hastaliklar         d) Savaslar          e) Dogal afetler               
f) Besin miktari g) Yasama alani h) Artik miktari i) Göç (Içe göç-Disa göç)

?             Bir populasyonda ;                                                                Birey  Sayisi
1) Dogum orani > Ölüm orani     ?????  Populasyon büyür.
Içe göç > Disa göç                                                       Ortam sartlari iyidir.
Genç miktari çoktur.
Zaman

                                                             Birey  Sayisi
2) Dogum orani < Ölüm orani     ?????  Populasyon küçülür.
Içe göç < Disa göç                                                       Ortam sartlari kötüdür.
Yasli birey fazladir.
Zaman

                                                             Birey  Sayisi
3) Dogum orani = Ölüm orani     ?????  Populasyon dengededir.
Içe göç = Disa göç                                                       Ortam sartlari normaldir.
Bireyler esit sayidadir.
Zaman

?             Bir populasyonda yasanabilen maximum birey sayisina tasima kapasitesi denir.
?             Bir populasyondaki birey sayisi populasyonun yogunlugu belirler.

 

Son
Tüketiciler

II. Tüketiciler

I. Tüketiciler

Üreticiler

 

?             Besin piramidinde üreticilerden tüketicilere dogru gidildiginde sayida azlik,irilik ve biyokütlede azlik görülür.
?             Beslenme seviyelerinde enerji transferindeki hiyerarsi ?kim kimi yer? sorusunun cevabina göre belirlenir.
?             Besin piramidinde yukarilara dogru çikildikça enerji kaybi olur.

Iç Parazitlik (endoparazit): Bagirsakta yasayan solucan ve kurtlar,bakteriler,mantarlar ve bazi bir hücreliler bu gruptandir. Enzim sistemleri olmadigi için kompleks besinleri sindiremezler.

Dis Parazitlik (ektoparazit): Canlinin disinda yasayan parazitlerdir. Enzim sistemleri ve sindirim sistemleri vardir. Bit,pire,tahta kurusu,kan emici sinekler bu gruba girer.

?             Parazit bakterilerin sindirimle ilgili enzim sistemleri gelismemistir.
?             Bütün parazitlerde üreme sistemi gelismistir.
AZOT DEVRI

?             Azotun asil kaynagi havadir.Fakat bitkiler havadaki serbest azotu dogrudan alamazlar.
?             Havadaki azot topraga iki sekilde baglanir.
1)Bazi bitkilerin köklerindeki yumrularda yasayan azot baglayici bakterilerle
2)Simsegin elektrik enerjisi sonucu atmosferdeki azotun oksijenle birlesmesiyle NO2- , Bununda suyla birlesmesiyle HNO3 olusur ve buda topraga karisir.

?             Nitrifikasyon : Bitki ve hayvan hücrelerinde bulunan organik azotun yesil bitkilerin kullanabilecegi nitrat tuzlarina dönüstürülmesidir.3 safhadir.
1)            Ayrisma : Çürükçül bakterilerin azotlu besinleri ayristirarak NH 'e dönüstürmesidir.
2)            Nitritlesme : Nitrit bakterilerinin NH3?ü HNO3?e dönüstürmesidir.
3)            Nitratlasma : Nitrat bakterilerinin HNO3'ü nitrat tuzuna dönüstürmesidir.

?             Denitrifikasyon : Bitkiler tarafindan kullanilmayan nitrat tuzlarinin denitrifikasyon
bakterileri tarafindan parçalanarak atmosfere serbest azot olarak göndermesidir.

 

HAYVAN TOPLULUKLARI

1)            Organize Olmus Gerçek Topluluklar
?             Bal arisi,karinca topluluklari insan topluluklari gibi
?             Topluluktan ayrilan birey tek basina hayatini sürdüremez.

2) Belli Amaçlarla Belli Zamanlarda Olusan Topluluklar
?             Antartika kiyilarindaki adalarda üreme mevsiminde bir araya gelen,üreme bitince de dagilan
kral penguenler bu tür topluluktur.
?             Tüm hayati boyunca sürü halinde yasayan canlilara örnek fillerdir.