ARUZ ÖLÇÜSÜ-LİSE EDEBİYAT KONU ANLATIMI-BİLGİMCE Eğitim ve Kültür Platformu
BİLGİSAYAR OYUNLARIMIZ SİZİ BEKLİYOR TIKLA GİR

   ARUZ ÖLÇÜSÜ-LİSE EDEBİYAT KONU ANLATIMI-

1- Aruz ölçüsünde heceler açik (kisa), kapali (uzun) ve medli hece olmak üzere üçe ayrilir.

2- Baslica tef?ileler sunlardir: Fa? (-), Fe ul (. -),Fa? lün (- -), Fe i lün (. . -),Fâ i lün (- . -), Fe û lün (. - -), Mef û lü (- - .), Fe i lâ tün (. . - -), Fâ i lâ tün (- . - -), Fâ i lâ tü (- . - .), Me fâ i lün (. - . -), Me fâ î lün (. - - -), Me fâ î lü (. - - .), Müf te i lün (- . . -), Müs tef i lün (- - . -), Mü te fâ i lün (. . - . -)... Burada tef?ilelerle parantez içindeki hecelerinin degerlerinin ayni olduguna dikkat ediniz.

3- Aruz vezninde tef?ileler heceleri bölebilir. Hece ölçüsündeki gibi okuyusta tef?ilelerde durgu yapilmaz.

4- Aruz vezninde hecelerin kisaligi ve uzunlugu esas oldugu için bazi Türkçe kelimeler kisa oldugu halde vezin geregi uzun okunur; buna imale denir. Imale kisa heceyi uzun yapar. Arapça ve Farsça kelimelerdeki bazi uzun seslerin vezin geregi kisa okunmasina da zihaf denir. Zihaf ise imalenin tersine uzun heceyi kisa yapmayi saglar. Hece ölçüsünde böyle bir mesele yoktur. Türk edebiyatinda imale çok sayida bulunmakla beraber zihaf kusuru hos karsilanmadigi için çok az yapilmistir.

5- Farsça tamlama eki olan ?-i? ile ?ve? anlamindaki ?ü, vü? baglaci vezin geregi uzun da kisa da olabilir.

6- Medli heceler hafif bir ?i, i? sesi varmis gibi okunur. Bahâr kelimesi bahâr[i], eskden kelimesi ise esk[i]den seklinde söylenmelidir.

7- Feilâtün / Feilâtün / Feilâtün / Feilün kalibiyla yazilan siirlerde ilk tef?ile bazi misralarda Fâilâtün, son tef?ile ise Fa?lün olabilir. Bu sadece bu kaliba özgü bir durumdur. Bu kalipla yazilan siirlerde basta imale yapmaya gerek yoktur. Farkli tef?ile parantez içinde hemen altinda gösterilir.

8- Türkçe kelimelerle aruz veznindeki basari Muallim Naci ile baslamis olup Türk aruzu Tevfik Fikret, Yahya Kemal Beyatli ve Mehmet Âkif Ersoy tarafindan gerçeklestirilmistir. Hatta Mehmet Âkif o kadar basarili olmustur ki bir çok kisi Istiklâl Marsi'nin hece ölçüsüyle yazildigini zanneder. Oysa bu mars aruzun ?Fe i lâ tün / Fe i lâ tün /Fe i lâ tün /Fe i lün? kalibiyla yazilmistir.

9- Aruzla yazilan bir siirin hece sayisi bazan esit olabilir. Misralardaki açik kapali dizilisinin ayni olmasi o siirin aruzla yazildigin gösterir.

Câni cânâni bütün vârimi alsin da Hüdâ 15 hece

Etmesin tek vatanimdan beni dünyada cüdâ 15 hece

10- Sessiz bir harfle biten kelime vezin geregi açik olmasi gerekirse, kendinden sonra sesli ile baslayan bir hece varsa birinci kelimenin sonundaki harf, ikinci kelimenin ilk hecesine ulanir. Buna ulama denir. Ulama kapali heceyi açik yapar. Ulama genellikle yapilir; fakat her zaman yapilmak mecburiyetinde degildir.

11- Servet-i Fünun edebiyatçilari bir siirde degisik aruz kaliplari kullanmak suretiyle serbest vezne zemin hazirlamislardir. Cenap Sahabetin'in ?Elhân-i Sita? adli siiri bu sekilde yazilmistir. Bu siirdeki bazi misralar Feilâtün / Mefâilün / Feilün, bazi misralar ise Mef?ûlü / Mefâîlü / Mefâîlü / Feûlün kalibiyla yazilmistir.

12- Bir siirin vezni en az iki misradan hareket ederek bulunabilir. Tek misraa bakarak vezin bulunmaz.

13- Misralardaki imale ve zihaf kusuru olan heceleri alti çizilerek belirtilmistir.

14- Bir siirin vezni bulunurken su islemler yapilir:

a) Veznini bulacagimiz misralarin hecelerindeki uzun seslilere dikkat ederek yazmaliyiz.

b) Önce misralardaki hecelerin açik mi kapali mi olduklari tespit edilir.

c) Medli hece olup olmayacagi özellikle kontrol edilmelidir. Bu ihmal edilirse bir misradaki hece degeri eksik çikar. Misralardaki heceler sayilarak medli hece olup olmadigi konusunda bir ipucu yakalayabiliriz.

d) Hecelerin açik kapali degerleri karsilikli kontrol edilir. Önce imkân varsa ulama, yoksa imale yapilir. Zihaf çok az bulundugu için en sonra o ihtimal düsünülür.

e) Hecelerin karsilastirilmasi yapildiktan sonra açik kapali degerleri çizgi ve nokta seklinde ayri bir yere geçilir. Misra sayisina göre tef?ile sayisi tahmin edilmeye baslanir. Ilk tef?ile en az heceden olusur. Genelde az heceli Fa?, Fe i lün, Fâ i lün gibi tef?ileler sonda bulunur.

f) Yazilan aruz kalibi ile isaretler arasinda uyum olmasina dikkat etmelidir.