ANLATIM BOZUKLUKLARI-LİSE EDEBİYAT KONU ANLATIMI

ANLAM BAKIMINDAN ANLATIM BOZUKLUKLARI
ANASAYFA

  1)Gereksiz Sözcük Kullanma:

Bir cümlede anlamlari ayni olan veya anlamca biri digerini içeren sözcüklerin birlikte kullanilmasi anlatim bozukluguna yol açar.

*Kulagima egilerek alçak sesle bir seyler fisildadi.
*Bu yol yaya yürümekle bitecek gibi degil.
*Onlar da bes yildir karsilikli mektuplasiyorlar.
*Geçmisteki hatiralardan bir sikayetim yok
*Ülkemizin sorunlari bitmiyor ,tükenmiyor
*O günleri daha henüz dün gibi hatirliyorum
*Bu gece isi sifirin altinda eksi bes derece olacak.
*Gülmesinin nedeni bugün iyi bir haber almasindandir.
*Onunla ilk tanismamizi unutamam.
*Dün gece uyurken gördügü rüyayi anlatti.
*Sanki dalgasiz bir deniz gibiydi yüzü.
*Sana söyleyecegim bu gizli sirlarimi kimseye söyleme.
*Yaptiklarini kendi agziyla itiraf etti.
*Havada beyaz kar taneleri uçusuyor.
*Bu is yerinde asagi yukari üç dört yildan beri çalisiyorum.
*Sinav yaklastikça ögrencilerin heyecani gittikçe artiyor.
*Galiba baska çaresi de yok gibi görünüyor.
*Sinifin boyu en kisa ögrencisini arkaya oturtmussun.
*Yasli adam söz almak için oturdugu yerden ayaga kalkti.
*Dosyadaki mevcut belgelerden anlasiliyor ki bu is uzun sürecek.
*Artik bundan sonra oraya gitmene gerek kalmadi.
*Iki kardesten en küçügü okula gitmiyordu.
*Bu saatte oraya yalniz gidemem;seninle birlikte gitmek istiyorum.
*Iste seninle bu yüzden dolayi konusmak istemiyorum.
*Niçin böyle yüksek sesle bagiriyorsun ki?
*Biz onlara iki günde bir, gün asiri giderdik.
*Yorulmamiza ragmen basamaklardan yukari hizli hizli çikiyorduk.
*Türkçede Arapça ve Farsça dillerinden gelmis sözcükler vardir.
*Böyle havalarda eve bir tane bile ekmek götürmeyi unutur.
*Kadin küçük çocuga yaklasarak senden büyük agabeyin var mi diye sordu.
*Yarinki toplantida ülkenin ekonomik ve iktisadi problemleri tartisilacak.

2)Sözcükleri birbiriyle karistirma:

Anlamlari veya yazilislari çok benzer olan sözcüklerin karistirilmasi cümlenin anlam bütünlügünü bozar.

*Geri kalmislik Türkiye'ye özel bir durum degil.
*Bu binalar gerçekten çok yaklasik yapilmis.
*Size birazdan dügün resimlerini gösterecegim.
*Bir ögrenci sinifta kalmissa onun sinifi geçmesini güçlendiren nedenleri arastirmak gerekir.
*Bizden son ögretim durumunu gösteren bir belge istedi.
*Vatandaslarimiz arasinda din ,dil,irk ayrintisi yapilamaz.
*Bazi ögrenciler derste çok çekimserdir.
*Uzun saçli bir genç geldi,kendini bize tanistirdi.
*Vezüv etken bir yanardagdir.
*Deterjandan elleri tahrip oldu.
*Bu bölgenin kendine özgün gelenekleri vardir.
*Camdan yankilanan isik gözlerimi kamastirdi.
*Yazarin on dördüncü kitabi da yayinlandi.
*Belediyeler sik sik güz etkenlikleri yapiyor.
*Çocuklarin birbirleriyle uygunluk içinde olmalari çok güzel.
*Bu iki olay arasinda hiçbir ayricalik yok.
*Fiyatlar çok pahali oldugu için satislar çok durgun.
*Kar yolu kapadigi için geçit servis yolundan saglaniyordu.

 

3)Sözcükleri Yanlis Anlamda Kullanma:

Sözcük anlamlarina uygun yerde kullanilmadigi zaman ya da yanlis anlama gelecek sekilde kullanildiginda anlatim bozuklugu dogar.

*Bu onlarin bolluga düstükleri zaman bile savurganlik etmelerine yol açar.
*Simdi size yarin yayinlanacak programlardan bazilarini hatirlatiyoruz.
*Bence sizin bu sinavi kaybetme sansiniz hiç yok.
*Alinan bunca borç Türkiye'nin Avrupa'ya bagimli olmasini sagladi.
*Bugün dünyanin yüz kirk ülkesinde cüzamlilar günü kutlaniyor.
*Bu yil babamin yüzünden sinifi geçtim.
*Annesi iyi çorap dokurdu.
*Ektigin fidanlar meyveye döndü.
*Her türlü girisimden çekinmeyen biriydi.
*Aldiklari para mutluluklarina yol açti.
*Cumhuriyet 1923 tarihinde ilan edildi.
*Ben 21 Mart 1978 yilinda dogmusum.
*Uzun bir ders yili daha tamamlanmak üzere tatil iyice yanasti.
*Tirnaklarin bir hayli büyümüs.
*Dünden itibaren yagmur yagiyor
*Adamin basina silahi dayayarak cebindeki parayi çalmislar.
*Bize yapilacak her türlü baski bizi yolumuzdan alikoyamayacaktir.
*Bu gençleri azimsamak ,onlarin basarili olacaklarina inanmamak dogru degil.

4)Sözcügün Yapisindaki Yanlislik:

Bir sözcük dilbilgisi kurallarina aykiri türetilirse anlatim bozuklugu dogar.

*Mehmet Efendi on bes yildir bakkalcilik yapiyor.
*Yiyecekleri kokturmussun.
*Bölgevi sorunlar artiyor.
*Her seyi pahalilandirmissiniz.
*Bilinçlesmenin gerçeklesmesini egitim saglayacaktir.
*Dilimizi çirkinletmeyelim.
*Sizce bu kisi kaçti mi kaçtirildi mi?

5)Yerinde Kullanilmayan Sözcük veya Ögeler:

Bir sözcügün cümlenin akisina veya anlamina uygun yerde kullanilmamasi anlatim bozukluguna yol açar.

*Hakan çok iyi futbolcu ama fazla topla oynuyor.
*Bu çocuk seneye yüksek insaat mühendisi olacak.
*Eski Adana millet vekillerinden biri daha ölmüs.
*Günde kirk kere limonlu salatalik tursusu satan dükkana ugrardi.
*Cesetler çok denizde kaldigindan çürümüs.
*Burada her Allah'in günü kaza oluyor.
*Basbakan Çin'e bu yilin sekizinci büyük gezisini yapiyor.
*Degil bir lokma ekmek bir tabak yemek yine bulamaz.
*Bakanimiz bir hafta içinde petrol üreten ülkeleri gezecek.
*Agrisiz kulak delinir.
*Atatürk'ün 119.dogum yili törenle kutlanmisti.
*Bu yemek fazla disarida kaldigi için bozulmus.
*THY'ye ait 158 yolcunun bulundugu uçak denize düsmüs.

6)Anlamca Çelisen Sözcüklerin Bir Arada Kullanilmasi:

Bir cümlede anlamca birbirine ters olan sözlerin birlikte kullanilmasi cümlenin anlam bütünlügünü bozar.Genellikle kesinlik ihtimal çeliskisi görülür.

*Hiç süphesiz bu olaya en çok üzülen baskan olsa gerek.
*Süphesiz sanatçi bu alanda çok basarili eserler vermis olmali.
*Kesinlikle söyleyebilirim ki tedavi hastayi ayaga kaldirabilir.
*Gönderdigim paketi eminim bugüne kadar almis olmalisiniz.
*Müdür Bey bu adam için:"Çok mütevazi , burnundan kil aldirmayan biridir."diyor.
*Artik kesinlikle böyle bir hataya düsmeyebilir.
*Okulu bitireli hemen hemen tam on yil oldu.
*Elbette onunla birlikte gitmis olabilirler.

7)Deyim ve Atasözü Yanlislari:

Deyimler ve atasözleri kaliplasmis ve halk diline,kültürüne yerlesmis kelime gruplaridir.Bu yüzden deyimlerdeki kelimeler kesinlikle degistirilemez.Kullanilan deyim, cümleye de uygun olmalidir.

*Babasini görünce paçalari tutustu.
*Çok aciktim midem zil çaliyor.
*O kadar kalabalik ki çuvaldiz atsan yere düsmez.
*Ona ayak bagi oluyor , isini çabuk bitirmesini sagliyordu.
*Ona yardim et elinden geleni ardina koyma.
*Alma garibin ahini çikar aheste aheste.
*Ev sahibi ,Ayse Hanima bu ne siklik böyle deyince Ayse Hanim üzerine alindi.
*Konferansta konusmacinin anlattiklari herkesin dikkatini çekmisti.Tüm dinleyiciler kulak kabartmis ,konusmaciyi dinliyordu.
*Bu görüntüler karsisinda saçlarim diken diken oldu.
*Bu konuyu onunla bir görüs o yol yolak bilen biridir.

8)Gereksiz Yardimci Eylemler Kullanma:

Türkçede dogrudan fiil olarak çekimlenebilecek bir kelimenin yardimci eylem alarak çekimlenmesi yanlistir.

*Bosuna umut etme oraya gelmeyecegim.
*Benden kusku etmemelisin.
*Senin düsüncelerin hiçbir zaman bana etki etmez.
*Bu isi onun yapabileceginden süphe etmiyorum.
Not:Bu konuyu bazi kaynaklar anlatim bozuklugu olarak kabul etmez.ÖSS'de de simdiye kadar böyle bir soru çikmamistir.

9)Mantik Hatalari:

Iyi ve saglam bir cümlenin temel mantik ilkelerine uygun olmasi gerekir aksi taktirde anlatim bozuklugu yapilmis olur.

*Seninle degil sehir içinde gezmek, dünya turuna bile çikilmaz.
*Önümüzdeki haftanin önemli programlarindan bazilarini sizlere hatirlatmaya çalistik.
*Beyin zari iltihaplari iyi tedavi edilmezse ölüme;hatta sara nöbetlerine dahi yol açabilir.
*Tezgahtar müsterinin aldigi oyuncagi kagida sardi ve müsteriye verdi.
*Karar TBMM'nin 230'a karsi 190 oyla aldigi bir kararla kabul edildi.

10)Zamir Eksikliginden Kaynaklanan Anlatim Bozukluklari:

Bazi cümlelerde iyelik zamiri kullanilmadigi taktirde bir anlam belirsizligi ortaya çikar.Cümlenin basina hem senin hem de onun zamirini getirebiliyorsak orada bir anlam belirsizligi vardir.Bu tip cümlelerdeki anlam belirsizligini gidermek için cümlenin uygun bir yerine iyelik zamirinin getirilmesi gerekir.Aksi taktirde anlam belirsizliginden kaynaklanan bir anlatim bozuklugu dogar.

*Ehliyetini polis almis öyle mi?
*Bana ne söyleyecegini biliyorum.
*Gelecegini ben biliyordum.
*Yarismada birinci olduguna sevindim.

Not:Bazen de bu belirsizlik noktalama isaretleriyle giderilir.

*Hirsiz, çocugu kovaladi.

*Genç, adama seslendi.

*O, sorulari yapamadi.

11)Karsilastirma Hatalari:

Bazi cümlelerden iki farkli anlam çikabilmektedir.Bu tip karsilastirma bildiren cümlelerdeki anlatim bulanikligi giderilmedigi taktirde anlatim bozuklugu ortaya çikar.

*Adam,politikayla karisindan çok ilgileniyor.
*Bu kötü insanlara sizden çok kiziyorum.
*Sen onu benden çok aradin.

 

DILBILGISI BAKIMINDAN ANLATIM BOZUKLUKLARI

1)Yüklem Yanlisligindan Dogan Anlatim Bozukluklari:

Yüklemle ilgili yanlisliklar, yüklemin çati,kisi,zaman,yardimci eylemler,ek eylemler gibi noktalarda cümleye uygunluk göstermemesi durumudur.

*Kahvaltida peynir,ekmek ve çay içtik.
*Içkiyi az sigarayi hiç içmem.
*Kimin dürüst,kimin dürüst olmadigini biliyor.
*Suçlamalarin yersiz ve dogru olmadigini söyle.
*Baloya güzel bir elbise ve pahali mücevherler takarak gelmisti.
*Çocuklariyla bazen çok bazen de hiç ilgilenmezdi.
*Sabahlari erken kalkar ve sakin havada kosuyordu.
*Annem yemek pisiriyor biz de ona yardim ediyorduk.
*Boyu kisa , bedeni de pek biçimli degildi.
*Aldigi seyler hem pahali hem de kaliteli degilmis.
*Bu geziye okulumuz ögrencilerinden ve disiplin cezasi almayanlar katilabilecek.

 

2)Özne Yanlisligindan Dogan Anlatim Bozukluklari:

Cümlede öznenin bulunmamasindan,öznenin gereksiz ekler almasindan, ya da özne olmayacak bir sözün özne gibi kullanilmasindan kaynaklanir.

*Dernek müdürünün yetkileri alindi ve kovuldu.
*O insanlarin sayisi azaliyor bulunmaz oluyor.
*Belediye tarafindan yaptirilan dört katli binanin insaati bitirildi ve hizmete girdi.
*Yasli adamin parasi alinarak evine gönderildi.
*Viraja hizli giren aracin lastigi patladi ve kaza yapti.
*Herkes kazayi seyrediyor, yardim etmeyi düsünmüyordu.
*Hastanin durumu gittikçe kötülesiyor,yerinden kalkamiyordu.
*Filmin güzelligi herkesi etkiledi;çünkü güzel çekilmisti.

 

3)Özne Yüklem Uyusmazligindan Kaynaklanan Anlatim Bozuklugu:

Öznenin tekillik çogulluk ve sahis bakimindan uyusmasi gerekir;aksi taktirde anlatim bozuklugu ortaya çikar.

a)Topluluk isimleri özne ise yüklem tekil olur;ancak topluluk isimleri çogul eki aliyorsa yüklem de alabilir.

*Bizim takim sahaya çiktilar.
*Takimlar nihayet sahaya çiktilar.
*Ordular uzun süredir savasiyor.

b)Bitki,hayvan,cansiz varlik ve organ isimleri çogul durumda özne ise yüklem tekil olur.

*Nedense köpekler sabaha kadar havladilar.
*Çiçekler sicaktan kurumuslar.
*Bu siralar çok saglam yapilmislar.
*Seni görünce gözlerim dolar.

Not:Insan disi varliklar kisilestirme yolu ile çogul özne ise yüklem de çogul olabilir.

*Martilar denize dalip dalip çikiyorlar.
*Martilar bize selam getirdiler.
*Daglar beyaz sallarini omuzlarina attilar.

c)Eylem isimleri ,çogul özne ise yüklem tekil olur.

*Gülüsmeler çok uzun sürdüler.
*Tartismalar sabaha kadar devam ettiler.
d)Çogul sayilar özne ise yüklem tekil olur.

*Iki kisi bankayi soymuslar.
*Derse on ögrenci girmediler.
*Bana bes soru biraktilar.

 

e)Saygi,sitem,küçümseme gibi durumlar için özne tekil de olsa yüklem çogul yapilabilir.

*Ahmet Bey bizi hatirlamadilar.
*Ayse Hanim odasinda yoklar.

f)Öznede belgisiz zamir ya da belgisiz sifat varsa yüklem tekil olur.

*Hiçbiri sizi görmüyorlar.
*Herkes bu konuda ayni fikirdeydiler.
*Birçok kisi ayni sorunu tartisiyorlar.

g)Bir cümlede birden fazla özne varsa ve bu öznelerin biri 1. kisi ise yüklem 1. çogul olur.

*Ali, Ahmet ve ben dün size ugramistik.
*Ben ve kardesim size inanmiyoruz.

h)Birden fazla özneden biri 2.kisi ise yüklem 2.çogul;öznelerin biri 3.kisi ise yüklem 3. çogul olur.

*Sen ve kardesin derse girmemissiniz.
*Ahmetle o bu aksam gelecekler.
*Ben,sen,o burada nöbet tutacagiz.
*O ve Murat bunu hemen yapacaklar

4)Tümleç Yanlislari:

Özellikle sirali cümlelerde tümleç (dolayli tümleç,nesne,zarf tümleci) kullanilmasi gereken yerde kullanilmamissa anlatim bozulur.Bir tümlecin birden çok yüklem için ortak kullanimi mümkündür.Ancak bu ortak tümleç yüklemlerden birine dahi uymazsa cümlede anlatim bozuklugu dogar.Tümleç yanlislarini su basliklar altinda inceleyebiliriz:

a)Dolayli Tümleç Eksikligi:

*Düsman kenti bombaladi ; ama giremedi.
*Çukurova'nin topragi insani diriltir, umut verir.
*Sizi önemseyen ve inanan insanlar var.
*Gençlerden çok sey bekliyoruz;fakat deger vermiyoruz.
*Kadinin içeri girmesiyle çikmasi bir oldu.
*Bu evden nefret ediyordu ;ancak darda kalinca geliyordu.

b)Zarf Tümleci Eksikligi:

*Yeni yetisen sanatçilara yardim eder,ilgilenirdi.
*Bir daha seni görmek ve karsilasmak istemiyor.
*Arkadaslarini aradi,sonra bulustu.
*Kötü bir beste yaptigimda beni elestirir ve tartisirdi.
*Senin sorunlarini çözmeye çalisiyor; basa çikmak için ugrasiyoruz.

c)Nesne Eksikligi:

*Size tesekkür etmek ve kutlamak istiyor.
*Yaziya özendigi,dikkatle yazdigi belliydi.
*Sana telefon açmis,merak ediyormus.
*Evin onarimini haftaya bitirecek , sonra da satacak.
*Bu kurallarin gerekli oldugunu biliyorum;ama uygulayamiyorum.
*Yardima muhtaç olanlara yardim eder , doyururdu.
*Onun sicacik sesi bize ulasir,mutlu ederdi.
*Yazilarinda, halki soyanlara çatar,yerin dibine batirirdi.
*Suçlunun evini bastilar,yakalayip polise teslim ettiler.

5)Tamlama Yanlislari:

a)Bir sifatla bir adin ortak tamlanana baglanmasi anlatimi bozar:

*Doga ve toplumsal olaylari inceledik.
*Dün epik ve ask siirleri okuduk.
*Askeri ve devlet okullarina giris sinavi yapilacak.
*Gençlik, duygusal ve kisilik sorunlari yasiyor.
*Politik ve ahlak yozlasmasi önemli bir sorundur.

b)Çogul anlami tasiyan bir sifattan sonra gelen ad tekil olmalidir:

*Birçok seneler geçti.
*Bizde iki türlü düsünürler vardir.
*Her türlü tedbirler alindi.
*Birçok festivaller düzenlendi bu yaz.
*Bin türlü çiçekleri derledim sana.

c)Tamlayan Eki Eksikligi:

*Her önüne gelen aklina esen sözcügü dilimize mal etmesi yanlistir.
*Bu duygular geçici ve insani yaniltici oldugu bilinmelidir.
*Büyük emek harcanarak yazilan eserler bilimsel bir yaklasimla degerlendirilmesi gerekir.

 

d)Tamlayan Eksikligi:

*Ögrenciye bir sey vermeden gelismesini umma.
*Arkadasina yardim ederek mutlu olmasini sagladi.
*Tanidiklarindan alisveris yaparak para kazanmalarina katkida bulunurdu.
*Çocuklariyla her konuyu konusur , yanlisa düsmemelerine çalisirdi.

6)Eylem - Eylemsi Arasindaki Çati Uyusmazligi:

Birlesik veya sirali cümlelerde ayni özneyi alan yüklemlerin her ikisi de etken veya her ikisi de edilgen olmalidir.

*Bütün sorunlar halledilip öyle gidecekti.
*Bütün sahipsiz hayvanlar toplanip sehir disina götürecek.
*Sorular çok dikkatli okuyarak çözülsün.
*Çok emek harcanip az para kazanabilmis.