AHMET YESEVI ve DIVAN-I HIKMET-LİSE EDEBİYAT KONU ANLATIMI-
AHMET YESEVI
Türkistan'da yetisen büyük velilerdendir. Adi Ahmet bin Ibrahim bin Ilyas Yesevi olup, Piri Sultan, Hoca Ahmet, Kul Hace Ahmet diye de taninir. Babasi Hace Ibrahim'in nesebi Hz. Ali?nin oglu Muhammet bin Hanefi'ye dayanir. Hicri 5.asrin ortalarinda dogdugu tahmin edilmektedir. Ahmet Yesevi çok küçük yasta babasini, 7 yasinda da annesini kaybetmistir. Yesi sehrinde ilim ve terbiye tahsil etmistir. Bundan dolayi YESEVI nisbetiyle söhret buldugu kabul edilmistir. Yesi'de, önce Arslan Baba?dan ders aldi. Arslan Baba'nin vefatiyla Buhara'ya gitti. Orada Yusuf Hamedani?ye baglandi ve manevi ilimleri tahsil etti. Insanlara dogru yolu göstermek için ondan icazet (diploma) aldi. Hoca Ahmet Yesevi Buhara'da bir müddet ders verdi. Daha sonra bu vazifeyi baskasina devredip Yesi'ye döndü ve burada talebe yetistirmeye basladi. Büyüklügü ve söhreti kisa zamanda Maveraünnehir, Horasan ve Harzem dolaylarina yayildi. Zamanin en büyük ve üstün evliyalarindan oldu. Ahmet Yesevi yetistirdigi ögrencilerinin her birini bir memlekete göndermek suretiyle Islamiyetin dogru olarak ögretilip yayilmasini sagladi. Onun bu sekilde gönderdigi talebelerinden bir kismi da Anadolu?ya geldiler. Bu vesileyle onun ögretisi Anadolu?da yayilip tanindi. Anadolu?nun Türklere yurt olmasi, onun manevi isaretiyle hazirlandi. Ögrencilerinin gayretiyle Anadolu ebediyyen Türk yurdu oldu. Ahmet Yesevi?nin en önemli özelligi, Arapça ve Farsça bilmesine ragmen çok sade bir Türkçe ile Hikmet denilen egitici sözleri, Türkistan Türkleri üzerinde büyük izleri birakmis olmasidir. Mansur Ata, Abdulmelik Ata, Süleyman Hakim Ata, Muhammed Danismend, Muhammed Buhari (Sari Saltuk) Zengi Ata, Tac Ata gibi isimler Ahmet Yesevi?nin ögrencileridir.Ahmet Yesevi?nin bu ögrencileri Anadolu?da Ahi Evran, Haci Bektas, Mevlana, Taptuk Emre, Yunus Emre gibi isimleri yetistirmislerdir.Bu isimler Anadolu?da, Ahmet Yesevi?nin çizdigi yolda ilerlemisler ve Türk dilini, edebiyatini, kültürünü en güzel haliyle gelecek nesillere aktarmislardir. Sade bir Türkçe ile Halkin anlayacagi, sohbet tarzindaki HIKMET adli siirleri, Çin'den, Marmara sahillerine kadar yayilip, Türk Milletine manevi isik olmustur.63 yasindan itibaren yerin altinda bir odada yasamistir. Ahmet Yesevi Hicri 590 (1194)? da Yesi sehrinde vefat etmistir. Kabri üzerine türbe, 200 yil sonra, Timur Han tarafindan insa edilmistir.
DIVAN-I HIKMET
DIVAN-I HIKMET: 12. yüzyilda Ahmet Yesevi tarafindan dörtlüklerle ve hece ölçüsüyle yazilmis dini, tasavvufi ve ögretici bir eserdir.
Dörtlüklerin her birine ?hikmet? adi verilmis ve bu hikmetler Orta Asya ve Anadolu?da yayilarak halki derinden etkilemistir.
Orta Asya ve Türk boylarinin bulundugu bölgelerde yüzyillarca sevilerek okunan ?Bakirgan Kitabi?nin yazari olan Hakim Süleyman Ata Ahmet Yesevi?nin haleflerinden biridir.Onun eseri de dini, tasavvufi ve ögretici siirlerden olusmaktadir.
Bir Türkmen Yaslisi
"Kafir bile olsa, hiç kimsenin kalbini kirma; çünkü kalbi kirmak Allah'i kirmaktir. Gönlü kirik zavalli garip birini görsen, yarasina merhem koy, yoldasi ve yardimcisi ol."
AHMET YESEVI
DEGERLENDIRME SORULARI
1) XI. yüzyilin sonlarinda Bati Türkistan?da dogdu. Çocuk yaslarinda anne ve babasini kaybetti ve Yesi sehrine geldi. Tasavvuf yoluna girdi ve ölünceye kadar bu yolda vasifli insan yetistirmek için çaba sarf etti. Kurdugu tarikatla Orta Asya?da etkin oldugu gibi Anadolu?nun Türklesmesinde ve Islamlasmasinda önemli rolü oldu. Türk Tasavvuf Edebiyatimizin öncüsü ve kurucusu olarak kabul edilir. Hece vezni ile yazdigi didaktik bir divani vardir.
Yukarida hakkinda bilgi verilen sairimiz kimdir ve eserinin adi nedir?
2)Asagidaki eserlerin yazarlari kimlerdir?
a)Divân-i Hikmet
b)Kutadgu Bilig
c)Atabetü?l-Hakâyik
d)Divânü Lügati?t-Türk
3) Yüknekli Edip Ahmet hangi eseriyle taninmistir? Bu eserin anlamini belirtiniz.
4) Yüknekli Edip Ahmet eserinde hangi konulari islemistir?
5)Ahmet Yesevî, Anadolu?daki Türk edebiyatini nasil etkilemistir?
6).........Islam medeniyeti etkisindeki Türk edebiyatinin en eski eseridir. Karahanlilar döneminde Saltuk Bugra Han'a sunuldugu bilinen bu ilk eser, "Has Hacip"lik rütbesiyle anilan Yusuf un, aruz vezniyle, mesnevi seklinde yazdigi, didaktik özellikte, ahlak, siyaset, hikmet konularini isleyen manzum bir eserdir.
Paragrafta bos birakilan yere asagidakilerden hangisi getirilebilir?
A) Divan-i Hikmet B) Divan-i Kebir
C) Kutadgu Bilig D) Mesnevi
E) Divan-i Lügat-it Türk
7)Siirlerini heceyle yazdi. "Hikmet" adi verilen siirlerinde dini, tasavvufi konulari isledi. Asil etkisi siirleriyle
birlikte yayilan Tasavvuf düsüncesiyle oldu. Tasavvuf akimi Anadolu içlerine kadar onun etkisiyle geldi.
Basta Yunus Emre olmak üzere birçok tasavvuf sairini etkiledi.
Parçada tanitilan sair asagidakilerden hangisidir?
A) Mevlana Celaleddin B) Ali Sir Nevai
C) Yusuf Has Hacib D) Edip Ahmet
E) Ahmet Yesevi
8)Asagidakilerden hangisi Islamiyet öncesi Türk destanlarindan degildir?
A) Saltuk Bugra Han Destani
B) Alp Er Tunga Destani
C) Oguz Kagan Destani
D) Türeyis Destani
E) Ergenekon Destani
9)Asagidakilerden hangisi bir "dogal destan" degildir?
A) Göç Destani
B) Alp Er Tunga Destani
C) Su Destani
D) Genç Osman Destani
E) Ergenekon Destani
10)Islamiyet Öncesi Türk Edebiyati Dönemi sözlü ürünlerinden "Sagu" ite ilgili, asagidaki cümlelerden hangisinde bir bilgi yanlisi vardir?
A) Nazim birimi dörtlüktür, 7'li hece ölçüsüyle söylenmistir.
B) Sevilen bir kimsenin ölümünden sonra yapilan ve "yug" denilen dini yas törenlerinde söylenen siirlerdir.
C) Bu siirlere Halk edebiyatinda "agit", Klasik Türk edebiyati nazminda "mersiye" denilmistir.
D) ilk defa Yusuf Has Hacip tarafindan Kutadgu Bilig'de yaziya geçirilmistir.
E) "Sagu'larda ölen kimsenin degeri, yaptiklari, ge
ride kalanlarin duyduklari acilar anlatilmistir.
11)Kutadgu Bilig hangi nazim biçimiyle yazilmistir?
A)Mesnevi
B)Gazel
C)Tuyug
D)Murabba
E)Kosma