ADLAR (ISIMLER)-LİSE EDEBİYAT KONU ANLATIMI

 

  Bütün sözcük türleri,iki gruba ayrilarak degerlendirilir.

A)Ad Soylu Sözcükler:

1)Ad (Isim)

2)Sifat (Önad)

3)Zamir (Adil)

4)Zarf (Belirteç)

5)Edat (Ilgeç)

6)Baglaç

7)Ünlem

B)FIILLER (Eylemler)

1)Adlar:Varliklari ya da kavramlari karsilayan,onlari tanimamizi saglayan sözcüklere ?ad? denir.Bir kelimeye  -mek, -mak  ya da  -ma, -me olumsuzluk ekini getiremiyorsak o kelime addir.

*Bahçe, kum, Ali, kitap, çanta, Almanya, Merkür,?

  Isimleri:

A)Görev ve anlamlarina göre,

B)Varliklarin türüne göre,

C)Varliklarin sayisina göre,

D)Yapilarina göre olmak üzere 4grupta inceleyebiliriz.

      GÖREV VE ANLAMLARINA GÖRE ISIMLER

1)Somut Isimler:Tas,kitap,çiçek,?

2)Soyut Isimler:Akil,sevgi,saygi,seytan,iyilik,keder,?

3)Is ve Eylem Gösteren Isimler:Fiil soylu kelimelere  ?-mek, -mak, -is, -is, -me, -ma? ekleri getirilerek türetilen ve is,olus,eylem bildiren isimlerdir.Bunlara ?fiilimsi? (isim-fiil) de denir.

*Çalismak, uyumak, dokunma, eglenme, bakis, gülüs,?

      VARLIKLARIN TÜRÜNE GÖRE ISIMLER

1)Özel Isimler:Tek olan,diger varliklara benzemeyen varliklarin özel adlaridir.

*Köroglu, Nedim, Türkçe, Mehmet,Minnos, Pamuk, Türk Dil Kurumu,...

2)Tür (Cins) Isimleri:Ayni türden birçok varligin ortak adlaridir.

*El, ayak, kardes, amca, kedi, kasik,sehir, kasaba,?

     VARLIKLARIN SAYILARINA GÖRE ISIMLER

1)Tekil  Isimler:Ayni türden varliklarin bir tekinin adidir.

*Çocuk, ay, kalem, kitap, elbise,?

2)Çogul  Isimler:-ler,-lar çokluk ekini almis isimlerdir.

*Çocuklar, agaçlar, kitaplar, ögrenciler,?

3)Topluluk  Isimler:Biçim bakimindan tekil göründügü halde çokluk ya da topluluk anlami veren adlardir.

*Ordu, alay, sürü, kurultay, meclis, takim,?

       YAPI BAKIMINDAN ISIMLER

1)Basit Isimler:Hiçbir yapim eki almamis isimlerdir.

*Araba, insanlar, evimiz, yoldan, tahtayi, çanta, kuslarim,?

2)Türemis  Isimler:Isim ya da fiil kök ve gövdelerinden yapim ekiyle türeyen isimlerdir.

*Yol-cu, meslektas, silgi, ölüm,?

3)Birlesik  Isimler:Iki ismin aralarina baska bir kelime girmeyecek sekilde birlesip kaliplasmasiyla olusan isimlerdir.

*Anayurt, Çanakkale, açikgöz, bosbogaz, aslanagzi, gecekondu, ateskes, biçerdöver, bakarkör, giderayak,?

 Msn   Ögretmen  öss  kpss   Gazeteler   Sohbet  hazir mesajlar  ders izle  Belirli Gün ve Haftalar Çanakkale savasi siir

          ISIM  TAMLAMALARI

1)Belirtili Ad Tamlamasi:Tamlayanin  ?-in? ilgi ekini tamlananin da ?-i,si? 3.tekil kisi iyelik ekini aldigi tamlamalardir.

NOT:Belirtili isim tamlamasini bulmak için tamlanana neyin,kimin sorularini sorariz.

    Türkçe?nin  önemi,

    Yolun  sonu,

    Ali?nin amcasi,

    Arabanin  boyasi,

    Firtinanin  gücü,

    Bizim  köyümüz.

2)Belirtisiz Ad  Tamlamasi:Tamlayani yalin halde bulunan,tamlanani 3.kisi iyelik ekini alan tamlamalardir.

*Sokak kapisi,

*Tarla kusu,

*Çam agaci,

*Okul müdürü,

*Hizli kosani (sifat)

*Devlet memurlari

NOT:Belirtisiz isim tamlamasini bulmak için tamlanana ?-ne? sorusunu sorariz. ?Nasil,ne kadar,kaç,hangi? gibi sorular sifat tamlamasini buldurur.

3)Takisiz Ad Tamlamalari:Tamlayan ve tamlananin tamlama ekleri almadan olusturduklari ad tamlamasidir.Bu tür tamlamalarda  tamlayan,tamlananin ya neye benzedigini ya da neden yapildigini anlatir.

*Yünden çorap

*Çelik tencere

*Ahsap dolap

*Tas duvar

*Bakir tel

Tamlayan tamlananin neden yapildigini belirtiyor. Tamlayanla tamlananin arasina ?den? ekini getirdigimizde anlam bozulmuyor.Oysa sifat tamlamalarinda bozulur.

*Sari çorap (sifat)

*Inci (gibi) dis

*Kömür göz

*Altin kalp

*Çelik bilek

Tamlayan,tamlananin neye benzedigini ifade ediyor.Tamlayanla tamlananin arasina ?gibi? edatini getirirsek sifat tamlamasiyla karistirmayiz.Çünkü sifat tamlamalarinin arasina ?gibi? edatini getiremeyiz.

NOT:Takisiz isim tamlamalarinin tamlayanlari dogada tek basina bulunurken sifat tamlamalarindaki dogada tek basina bulunmaz.

4)Zincirleme Ad Tamlamalari:Bir ad tamlamasinin üçüncü bir adla ya da baska bir ad tamlamasiyla olusturdugu tamlamaya  zincirleme ad tamlamasi denir.

                *Bahçe  kapisinin  anahtari

                    b.siz ad tam.          ad

                     zincirleme ad tam.

*Çevre yolunun  agaçlandirma  çalismalari

    b.siz ad  tam.         b.siz   ad tam.

             zincirleme ad tam.

Ad  Tamlamalariyla  Ilgili  özellikler:

1)Belirtili ad tamlamalarinda tamlayan çogul,tamlanan da belgisiz bir sözcük olursa tamlayan eki ?-in? yerine ?-den? eki kullanilabilir.

*Asagidakilerden  hangisi   (Asagidakilerin  hangisi)

*Yolculardan  biri   (Yolcularin biri)

2)Belirtili ad tamlamalarinda kimi zaman tamlayan ile tamlanan yer degistirebilir.

*Tadi yok sensiz geçen günlerin.

3)Belirtili ve zincirleme ad tamlamalarinda tamlayan ile tamlanan arasina sözcükler girebilir.

*Masanin ayagi:(Masanin kirik ayagi)

*Evin borcu.(Evin bir türlü bitmek bilmeyen borcu)

4)Belirtili ad tamlamalarinda tamlayan,tamlanan ya da ikisi birden zamir olabilir.

*Onun kizi (Tamlayan zamir)

*Çocuklarin bir çogu (Tamlanan zamir)

*Onlarin bir çogu (Tamlayan da tamlanan da zamir)

5)Tamlayani zamir olan belirtili ad tamlamalarinda tamlayan genellikle düser.Bunlara ?tamlayani düsmüs ad tamlamasi? denir.

*Olayi bize babasi anlatmisti. (Onun babasi)

*Evimiz çok güzel oldu. (Bizim evimiz)

*Paran var mi?(Senin paran)

6)Bir tamlayan,birden çok tamlanan için;bir tamlanan da birden çok tamlayan için ortak kullanilabilir.

*Evin kapisi ve penceresi açik kalmisti.(Tamlayan ortak)

*Ahmet?in,Murat?in ve Deniz?in velisi toplantiya katilmadi.(Tamlanan ortak)

                       ADLARDA KÜÇÜLTME

  Adlarda küçültme ?cik ve cegiz? ekleriyle saglanir.

*Su tepecigi asarsak köy görünür.(Küçük tepe)

*Çocukcagiz evin yolunu sasirdi.(Küçük çocuk)

   Adlarin sonuna getirilen ?cik,cegiz? ekleri adlara degisik anlamlar da katabilir.

*Annecigimi çok özledim.(Sevgi)

*Bir milyarcik borç verir misin?(önemsememe-azimsama)

NOT:-cik eki kimi zaman somut bir varliga ad olduklari zaman küçültme anlamini yitirebilir.

*Mehmetçik (Türk askeri)

*Gelincik (Çiçek ismi)

*Maymuncuk (Kapi kilidini açan araç)

 ÇOGUL EKININ (-LER,-LAR)GÖREVLERI VE EKLENDIGI SÖZCÜKLERE KATTIGI ANLAMLAR:

  -Ler,-lar eki eklendigi sözcüge her zaman çogul anlami katmaz;farkli anlam ilgileri de katabilir.

*Birazdan Zeynepler gelir.(Belirli bir aileyi belirtiyor)

 *Bu cami Karahanlilar döneminde kalma.(Sülale,soy anlami katmis)

 *Müdür Beyler henüz gelmediler.(Saygi)

 *Hanimefendiler daha uyanmadilar. (Alay,küçümseme, sitem anlami katmis)

 *On yaslarinda bir çocuktu.(Yaklasik anlami katmis)

 *Hasta atesler içinde kivraniyordu.(Abartma)

 *Anadalu?da Yunus?lar bitmez.(Özel ada benzerleri anlami katmis)

 *Aksamlari televizyon seyrederim.(Belgisiz sifat yerine geçerek ?her? anlami katmis)